खेलकुद
अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ
अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ (एन्फा) नेपालमा फुटबल खेलको केन्द्रीय प्रशासन र संयमन गर्ने संस्था हो। यसले राष्ट्रिय फुटबल टोली र क्लबस्तरीय प्रतियोगिताहरूको सञ्चालनको दायित्व वहन गर्छ। संस्था सन् १९५१ मा…
नेपाल
“नेपाल” ट्याग भएका १३३ लेख
भूगोल र स्थान
अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र
अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र पश्चिम नेपालको गण्डकी र धौलागिरीका उत्तरी भागमा फैलिएको, ७,६२९ बर्ग कि.मी. क्षेत्रफल भएको संरक्षण इकाइ हो। यस क्षेत्रमा ८,००० मि. भन्दा अग्ला हिमाल, विश्वकै गहिरो काली…
समाज र जीवनशैली
अम्बर गुरुङ
अम्बर गुरुङ नेपाली संगीतका अग्रणी स्रष्टा र राष्ट्रगान ‘सयौं थुंगा फूलका हामी’ का धुनकार हुन्। वि.सं. १९९४–२०७३ बीच सक्रिय रहँदा उनले सयौँ गीत, नाटक, चलचित्र र वृतचित्रका लागि धुन र व्यवस्था गरेर…
भूगोल र स्थान
अर्घाखाँची जिल्ला
अर्घाखाँची जिल्ला नेपालका सात प्रदेशमध्ये लुम्बिनी प्रदेशको पहाडी भागमा पर्ने प्रशासनिक एकाइ हो। यसको सदरमुकाम सन्धिखर्क हो। पूर्वमा पाल्पा जिल्ला, उत्तरमा गुल्मी जिल्ला, पश्चिममा प्युठान जिल्ला तथा…
समाज र जीवनशैली
आप्पा शेर्पा
आप्पा शेर्पा नेपालका एक नेपाली पर्वतारोही हुन्, जन्म वि.सं. २०१६ माघ ०६। उनले पृथ्वीको सबैभन्दा अग्लो सगरमाथा २१ पटक चढेर उल्लेखनीय उपलब्धि हासिल गरे। उनको २१औँ आरोहण विसं २०६८ बैशाखमा सम्पन्न भयो,…
भूगोल र स्थान
इलाम जिल्ला
इलाम जिल्ला नेपालको कोशी प्रदेशअन्तर्गत पूर्वी पहाडमा पर्ने प्रशासनिक इकाइ हो। १७०३ वर्ग किलोमिटर क्षेत्र बोकेको यस जिल्लाको भू–आकृति तराई नजिकको भेसीदेखि लेकाली भागसम्म फैलिएको छ। नेपालमा चिया…
भूगोल र स्थान
उदयपुर जिल्ला
उदयपुर जिल्ला नेपालको कोशी प्रदेशको पश्चिम–दक्षिण भागमा पर्ने, २,०६३ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल भएको प्रशासनिक एकाइ हो। भू–आकृतिमा महाभारत शृङ्खलादेखि चुरे पर्वतसम्म फैलिएको यस जिल्लामा भित्री मधेसका…
भूगोल र स्थान
कञ्चनजङ्घा हिमाल
कञ्चनजङ्घा नेपाल–भारत सिमानामा अवस्थित विश्वको तेस्रो अग्लो हिमाल हो, जसको उचाइ ८,५८६ मिटर हो। पाँच प्रमुख चुचुरासहितको यो हिमशृङ्खला पश्चिममा तमोर, उत्तरतिर ल्होनाक चु र जोङ्सोङ ला, र पूर्वमा टिस्टा…
खेलकुद
कबड्डी
कबड्डी दक्षिण एसियाली समाजमा व्यापक रूपमा खेलिने परम्परागत खेल हो, जसको प्रारम्भ दक्षिण भारतबाट भएको मानिन्छ। नेपालका ग्रामीण बस्तीसम्म प्रचलित यस खेललाई कपर्ती वा ‘हु तु तु’ भनिन्छ, यद्यपि नियम…
भूगोल र स्थान
कर्णाली नदी
कर्णाली नदी तिब्बतको माप्चोचोङ्गो हिमनदी नजिक, करिब ३९६२ मि. उचाइँबाट निस्कने, नेपालको सबैभन्दा लामो नदी हो। यो नेपालका पहाडी र तराई क्षेत्र छोइँदै भारततर्फ पस्छ र त्यहाँ घाघरा/सर्यौँ नामले चिनिँदै…
प्रकृति र वातावरण
कस्तुरी मृग
कस्तुरी मृग मोस्किडेइ परिवार र मोस्कस वर्गसँग सम्बन्धित वन्य स्तनधारी हो, जुन दक्षिण एशियाली हिमालमा, विशेषतः नेपालको हिमाली भेगमा भेटिन्छ। स्रोतअनुसार कस्तुरीको अत्यधिक मूल्य (प्रतिग्राम ५ लाखदेखि…
भूगोल र स्थान
काठमाडौँ उपत्यका
काठमाडौँ, ललितपुर र भक्तपुर गरी तीन जिल्लामा फैलिएको काठमाडौँ उपत्यका (नेवारी: स्वनिगः) नेपालको संघीय राजधानीसमेत समावेश गर्ने ऐतिहासिक शहरी क्षेत्र हो। यो क्षेत्र युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा समावेश…
समाज र जीवनशैली
काठमाडौँ विश्वविद्यालय
काठमाडौँ विश्वविद्यालय नेपालमा निजी स्रोत र साधनबाट सञ्चालित सामुदायिक विश्वविद्यालय हो, जसका मुख्य भवन काभ्रेपालाञ्चोक जिल्लाको धुलिखेलमा छन्। सन् १९९१ को डिसेम्बरमा स्थापना भएको यस संस्थाले सात…
समाज र जीवनशैली
कामीरिता शेर्पा
कामीरिता शेर्पा नेपाली शेर्पा पर्वतारोही हुन्, जसले सगरमाथामा सर्वाधिक पटक शिखरारोহণ गरेर कीर्तिमान स्थापित गरेका छन्। २०७५ जेठदेखि रेकर्डधारी रहेका उनले २०८३ जेठ ३ मा ३२ औँ सफल आरोहण गर्दै आफ्नै…
भूगोल र स्थान
कास्की जिल्ला
कास्की जिल्ला गण्डकी प्रदेशको एक प्रमुख पर्यटकीय जिल्ला हो, जसको प्रशासनिक केन्द्र पोखरा हो। अन्नपूर्ण शृङ्खला र माछापुच्छ्रेको नजिक अवस्थित यस जिल्लाको भू–आकृति मध्यम पहाडदेखि उच्च हिमालसम्म फैलिएको…
धर्म र दर्शन
किराँत धर्म
किराँत धर्म किराँत समुदायहरूको आस्था र व्यवहारको समष्टि हो, जसको मूल आधार मुन्धुम मानिन्छ। यसले ब्रह्माण्डदृष्टि, सामाजिक नियम, जीवन–चक्रका संस्कार र उपचारसम्मलाई समेट्छ। मुन्धुम मौखिक थुन्ग्सप र…
भूगोल र स्थान
कीर्तिपुर नगरपालिका
कीर्तिपुर नगरपालिका बागमती प्रदेशको काठमाडौँ जिल्लास्थित ऐतिहासिक शहर–नगरपालिका हो। वि.सं. २०५३ मा आठ गाविस गाभेर बनेको यो एकाइ काठमाडौँ उपत्यकाभित्र पर्दछ। यसका १० वडामा २०७८ को जनगणनाअनुसार ८१,५७८…
भाषा र साहित्य
केसर पुस्तकालय
केसर पुस्तकालय नेपालस्थित सरकारी पुस्तकालय हो, जसको आरम्भ केशर सम्शेरको निजी सङ्ग्रहबाट भएको मानिन्छ। यो काठमाडौंको केशर महलमा अवस्थित छ; निजी पुस्तकालय नेपाल सरकारलाई दान गरिएपछि वि.सं. २०२६देखि यस…
भूगोल र स्थान
क्षेत्री
क्षेत्री नेपालका खस मूलका क्षत्रिय समुदाय हुन्, जसलाई नेपाली भाषामा प्रायः छेत्री वा क्षेत्री भनिन्छ। स्रोतहरूका अनुसार तिनीहरू हिन्दू वर्णमान्यतामा शासक, सैनिक र प्रशासनिक भूमिकासँग जोडिन्छन्, पहाडी…
जीवनी
खड्गप्रसाद ओली
खड्गप्रसाद शर्मा ओली (राजनीतिक नाम केपी ओली) नेपाली वाम राजनीतिका अग्रणी व्यक्तित्व र नेकपा (एमाले)का अध्यक्ष हुन्। उनले विभिन्न अवधिमा गृह मन्त्री, उपप्रधानमन्त्री तथा परराष्ट्रमन्त्रीको जिम्मेवारी…
धर्म र दर्शन
खुकुरी
नेपालका विभिन्न समुदायमा खुकुरीलाई कुलदेवतासँग जोडिएको पवित्र धारिलो वस्तु मानिन्छ। यससँग सम्बन्धित पूजा, आचार–निषेध र प्रतीकात्मक संरचनाले धार्मिक–सांस्कृतिक अर्थ दिन्छ; साथै यो नेपालको प्रतिनिधि…
भूगोल र स्थान
गण्डकी नदी
गण्डकी नदी नेपालको प्रमुख नदी प्रणाली हो र देशकै सबैभन्दा गहिरो नदीका रूपमा पहिचान हुन्छ। यसको लम्बाइ ३३८ कि.मी. र जलप्रवाह क्षेत्र २६,००० वर्ग कि.मी. रहेको स्रोतहरूमा उल्लेख छ। चितवन प्रवेश गरेपछि…
भूगोल र स्थान
गण्डकी प्रदेश
गण्डकी प्रदेश नेपालका सात प्रदेशमध्ये एक हो, जसको गठन नेपालको संविधान २०७२ जारी भएपछि वि.सं. २०७२ असोज ३ मा भयो। प्रादेशिक राजधानी पोखरा रहेको यस प्रदेशमा ११ जिल्ला समेटिएका छन्। २१,७३३ वर्ग कि.मि.…
कला र संस्कृति
गुन्द्रुक
गुन्द्रुक नेपाली भोजनमा प्रचलित, सागबाट बनाइने परम्परागत तरकारी हो। यसमा प्रायः रायो, तोरी र मुलाका पात प्रयोग हुन्छन्। यो विशेषतः जाडो यामतिर खाइन्छ र नेपाल तथा नेपाली समुदायको विशेष खानाका रूपमा…
समाज र जीवनशैली
गुरुङ जाति
गुरुङ जाति (तमु) नेपालका पश्चिमी पहाडी भेगमा बसोबास गर्ने स्वदेशी समुदाय हो। मुख्य बस्ती गण्डकी अञ्चलका जिल्लामा केन्द्रित छन् र गुरुङ भाषा भोट–बर्मेली परिवारअन्तर्गत पर्दछ। लोकपरम्परा, चाडपर्व,…
समाज र जीवनशैली
गोरखाली
गोरखाली (वा गोर्खाली) नेपालमा बसोबास गर्ने बासिन्दालाई जनाउने समष्टिगत पद हो, जसलाई अङ्ग्रेजीमा Gurkha भनिन्छ। उनीहरूको साहस र हिम्मतको छविका कारण उनीहरू नेपाली सेना, भारतीय सेनाको गोरखा रेजिमेन्ट र…
धर्म र दर्शन
गौतम बुद्ध
गौतम बुद्ध बौद्ध धर्मका प्रणेता तथा हाम्रो कल्पका एक सम्यक सम्बुद्ध मानिन्छन्। सिद्धार्थ गौतमका रूपमा लुम्बिनी, नेपालमा जन्मिएका उनले मध्यम मार्ग अवलम्बन गरेर बोधगयामा सम्यक सम्बोधि प्राप्त गरे र…
प्रकृति र वातावरण
घरपालुवा चौरी गाई
घरपालुवा चौरी गाई, प्रचलित नाम याक, लामो रौँ भएको बोभाइन समूहको घरपालुवा स्तनधारी हो। यो विशेषतः नेपाल लगायत दक्षिणी मध्य एसिया का उच्च भूभाग, तिब्बती पठार हुँदै उत्तरतर्फ मंगोलिया र रुसका हिमाली…
धर्म र दर्शन
चाँगुनारायण मन्दिर
भक्तपुरस्थित चाँगुनारायण मन्दिर काठमाडौँ उपत्यकाका प्राचीन मन्दिरमध्ये अति पुरानो मानिने, ऐतिहासिक र कलात्मक महत्त्व बोकेको तीर्थस्थल हो। युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा सन् १९७९ मा सूचीकृत यो स्थल…
भूगोल र स्थान
चितवन जिल्ला
चितवन जिल्ला बागमती प्रदेशको दक्षिणपश्चिमतर्फ पर्ने भित्री मधेशीय जिल्ला हो। सदरमुकाम भरतपुर रहेको यो जिल्लाको क्षेत्रफल २,२३८.३९ वर्ग किलोमिटर र जनसङ्ख्या २०७८ मा ७,१९,८५९ थियो। भूभागको ठूलो अंश…
भूगोल र स्थान
चुरे
चुरे, जसलाई चुरिया वा शिवालिक पनि भनिन्छ, हिमालयको दक्षिणी छेउमा रहेको तराईको माथिल्लो पहिलो पहाडी उभार हो। यो पूर्व–पश्चिम तन्किएको शृङ्खला करिब २००–१३०० मि. उचाइमा फैलिन्छ र नेपालको कूल भूभागको…
भूगोल र स्थान
छठ
छठ नेपाल र भारतका उत्तरी भागमा प्रचलित हिन्दू पर्व हो, जसमा षष्ठी भगवती र सूर्यको आराधना गरिन्छ। व्रतालुहरूले चार दिनसम्म कडाइका साथ अनुष्ठान पालना गरी परिवारको कल्याण, सन्तानसुख र मनोकामना पूरा हुने…
जीवनी
ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह
ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह नेपालका अन्तिम शाह वंशीय राजा र दुई पटक सिंहासनारोहण गर्ने पहिलो व्यक्ति हुन्। वि.सं. २००७ मा राणा शासनको राजनीतिक संकटमा बालक रूपमा पहिलोपटक राज्यारोहण गरे र २०५८ को दरबार…
कला र संस्कृति
ढिँडो
ढिँडो नेपालमा प्रचलित परम्परागत परिकार हो, जसका लागि मकै, गहुँ, कोदो वा फापरको पिठो र पानी प्रयोग गरिन्छ। सरल देखिए पनि उचित काइदा चाहिने यो खाद्यवस्तु स्वास्थ्यप्रद मानिन्छ र गुन्द्रुक, दही, अचार,…
समाज र जीवनशैली
तामाङ जाति
तामाङ जाति नेपालको मध्यपहाडी क्षेत्र र पूर्वोत्तर भारतमा दीर्घकालदेखि बसोबास गर्ने मूलवासी समुदाय हो। मातृभाषा तामाङ भाषा बोल्ने यो समूहको भाषा चिनी–तिब्बती महापरिवारको भोट–बर्मेली शाखामा पर्छ।…
भूगोल र स्थान
तिलगङ्गा आँखा अस्पताल
तिलगङ्गा आँखा अस्पताल काठमाडौंको तिलगङ्गामा सन् १९९४ मा स्थापित एक गैरसरकारी नेत्र-स्वास्थ्य संस्था हो। नेपाल अन्धोपन नियन्त्रण कार्यक्रम (सन् १९९२) को चौखटमा सुरु गरिएको यस केन्द्रले सुलभ सेवा, आँखा…
कला र संस्कृति
तिहार
तिहार नेपालका हिन्दू समुदायमा दशैँपछि मनाइने सर्वाधिक ठूलो पर्व हो। यो पाँच दिनको यमपञ्चक कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीबाट सुरु भई शुक्ल द्वितीयासम्म चल्ने, उज्यालो, आराधना र सहोदरी–सहोदर माया प्रकट गर्ने…
समाज र जीवनशैली
त्रिभुवन विश्वविद्यालय
त्रिभुवन विश्वविद्यालय नेपालको सबैभन्दा पुरानो र ठूलो विश्वविद्यालय हो, वि.सं. २०१६ मा स्थापना भई काठमाडौँको कीर्तिपुरस्थित केन्द्रीय कार्यालयबाट सञ्चालन हुन्छ। पाँच अध्ययन संस्थान र चार संकायमार्फत…
समाज र जीवनशैली
थकाली जाति
थकाली जाति नेपालका प्रमुख जनजातिहरूमध्ये एक मानिन्छ। यसको उद्गम मुस्ताङको थाकखोला मानिँदै आएको छ, यद्यपि समुदायका सदस्यहरू देशका विभिन्न स्थानमा फैलिएका छन्। थकाली भाषा तिब्बती–बर्मेली परिवारसँग…
धर्म र दर्शन
थान्का
थान्का तामाङ, शेर्पा र गुरुङ समुदायसहित तिब्बती परम्परामा विकसित बौद्ध चित्रकला हो, जसको सूती क्यानभासमा विशेष तयारीपछि चित्र बनाइन्छ। नेवारी पौभा परम्परासँग सामीप्य देखिने यो कलाले बौद्ध दर्शन…
समाज र जीवनशैली
थामी जाति
थामी, जसलाई थाङ्मी पनि भनिन्छ, नेपालका किरात समुदायमध्येको एक जाति हो। उनीहरूले वोन वा किराँत भनेर चिनिने प्राकृत आस्था मान्ने र थाङ्मी खाम भाषा बोल्ने परम्परा राख्छन्। मुख्य बसोबास दोलखा र…
भाषा र साहित्य
थारू भाषा
थारू समुदायले प्रयोग गर्ने भाषालाई थारू भाषा भनिन्छ। स्रोतहरूमा यो नेपाल, विशेषतः तराई क्षेत्रमा बोलिने प्रमुख भाषामध्ये एक मानिएको छ। पश्चिम र पूर्वतर्फ फरक रूपहरू पाइने उल्लेख छ, र यसका केही…
समाज र जीवनशैली
दरबार हाई स्कुल
दरबार हाई स्कुल नेपालमा अङ्ग्रेजी शिक्षाको संस्थागत थालनी गर्ने ऐतिहासिक विद्यालय हो, जसको उत्पत्ति राणाशासनका दरबारभित्र भयो। यसले प्रारम्भमा शासक वर्गका बालबालिकालाई लक्षित गर्यो, पछि क्रमशः…
समाज र जीवनशैली
दलित
दलित भारतीय उपमहाद्वीपको जाति संरचनामा अत्यन्त तल्लो वा बहिष्कृत तहका समुदायहरूका लागि प्रयोग हुने पद हो। संस्कृत ‘दलित’ को अर्थ टुटेको वा च्यातेकोसँग जोडिन्छ, र ऐतिहासिक रूपमा यस नामले सामाजिक…
खेलकुद
दशरथ रङ्गशाला
दशरथ रङ्गशाला काठमाडौँको त्रिपुरेश्वरस्थित नेपालकै ठूलो र बहुउद्देश्यीय रङ्गशाला हो। यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको खेल मैदानका रूपमा मानिन्छ र मुख्यतः फुटबलसहित सांस्कृतिक तथा मनोरञ्जन कार्यक्रमका…
कला र संस्कृति
दसैँ
दसैँ वा बडा दसैँ नेपाली समाजको केन्द्रीय चाड हो, जसलाई हिन्दू परम्परामा शक्ति–आराधना र विजयको पर्वका रूपमा मनाइन्छ। असोज शुक्ल प्रतिपदादेखि नौरथा भएसम्म देवीपूजा गरी दशमीका बिहान ज्येष्ठबाट टिका–जमरा…
कला र संस्कृति
दालभात
दालभात नेपालमा व्यापक रूपमा खाइने प्रमुख परिकारको सङ्केतात्मक नाम हो। दाल, भातसँगै तरकारी र अचार समेटिएको मुख्य भोजनलाई प्रायः ‘नेपाली खाना’ भनेर सम्बोधन गरिन्छ। यसले नेपालका खानपान परम्परामा स्थापित…
भूगोल र स्थान
देवघाट धाम
देवघाट धाम नेपालको मध्य दक्षिणभागमा रहेको पवित्र तीर्थ तथा नदी-संगम स्थल हो। कालीगण्डकी र त्रिशूली भेटिने यस थलोले आदिप्रयागको मान्यता पाएको छ। स्थल देवघाट–गैंडाकोट–भरतपुरको सीमाक्षेत्रमा फैलिएको छ र…
कला र संस्कृति
धान नाच
धान नाच पूर्वी नेपालका लिम्बू (याक्थुङ) समुदायको प्रमुख लोकनृत्य हो, जसलाई लिम्बू भाषामा यालाङ वा यालक्मा भनिन्छ। यसको उद्भव नेपालको लिम्बुवान क्षेत्रमा मानिन्छ र गीतात्मक ‘पालाम’सँग नाचिन्छ। नेपाल…
धर्म र दर्शन
नमोबुद्ध
नमोबुद्ध काभ्रेपलाञ्चोकको सिमलचौर श्यामपाटी गा.वि.स.भित्र अवस्थित, इतिहासमा परिचित र प्रतिष्ठित एउटा बौद्ध स्तूप हो। तिब्बती बौद्ध समुदायले विशेष मान्यता दिने तीन महान् चैत्यमध्ये यो एक मानिन्छ, अन्य…
भूगोल र स्थान
नुवाकोट जिल्ला
नुवाकोट जिल्ला नेपालको मध्यभागमा पर्ने बागमती प्रदेशको प्रशासनिक एकाइ हो, जुन काठमाडौँको उत्तर–पश्चिमतर्फ अवस्थित छ। सदरमुकाम विदुर रहेको यस जिल्लाको जनसङ्ख्या २८८,४७८ छ र क्षेत्रफल १,१२१ वर्ग…
भूगोल र स्थान
नेपाल
सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल दक्षिण एसियाको भूपरिवेष्ठित देश हो, जसको उत्तरमा चीन र अन्य तीन दिशामा भारत सन्निहित छन्। हिमालयको प्रमुख अंशमा फैलिएको यस राज्यको राजधानी काठमाडौँ हो। तराई, पहाड र…
भाषा र साहित्य
नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान
नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान नेपालका दर्शन, संस्कृति, साहित्य र भाषा सम्बन्धी संरक्षण, प्रवर्द्धन र विकासका कार्यमा समर्पित एक शैक्षिक-सांस्कृतिक संस्था हो। यसको परिकल्पना इतिहासकार बलचन्द्र शर्मा र…
राजनीति र कानुन
नेपाल प्रहरी
नेपाल प्रहरी नेपालको असैनिक राष्ट्रिय प्रहरी संगठन हो। यसको कानुनी स्थापना वि.सं. २०१२ को ‘प्रहरी ऐन’ जारी भई आश्विन महिनाबाट मानिन्छ। मुख्यालय काठमाण्डौ महानगरपालिका–नक्सालस्थित प्रहरी प्रधान…
खेलकुद
नेपाल राष्ट्रिय क्रिकेट टोली
नेपाल राष्ट्रिय क्रिकेट टोली भनेको अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा नेपालको आधिकारिक प्रतिनिधि टोली हो, जसको नियमन क्रिकेट असोसियेसन अफ नेपालले गर्छ। यसले सन् १९९६ देखि अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषदको…
खेलकुद
नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टोली
नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टोली नेपालका पुरुष फुटबलको आधिकारिक प्रतिनिधि टोली हो, जसको सञ्चालन र व्यवस्थापन अखिल नेपाल फुटबल सङ्घले गर्दछ। टोली एसियाली फुटबल महासङ्घको सदस्य हो र घरेलु खेल मुख्यतः दशरथ…
अर्थतन्त्र र उद्योग
नेपाल वायुसेवा निगम
नेपाल वायुसेवा निगम नेपाल राज्यको ध्वजावाहक विमान सेवा प्रदायक हो। वि.सं. २०१५ मा ‘शाही नेपाल वायुसेवा निगम’का रूपमा स्थापना भई, काठमाडौँस्थित त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट आन्तरिक तथा…
समाज र जीवनशैली
नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालय
नेपालमा संस्कृत शिक्षा, अध्ययन र अनुसन्धानलाई व्यवस्थित रूपमा प्रवाह गर्ने केन्द्रीय संस्था नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालय हो। बि.सं. २०४३ मंसिर २५ गते दाङ जिल्लाको तुलसीपुर उपमहानगरपालिका-१७,…
इतिहास
नेपाल सम्वत्
नेपाल सम्वत् नेपालमा उद्गत स्वदेशी राष्ट्रिय कालगणना हो, संक्षेप ‘नेसँ’ भनिन्छ। यसको प्रवर्तक शङ्खधर साख्वाः मानिन्छन्। भक्तपुरका राजा राघवदेवको आज्ञाले वि.सं. ९३६ (सन् ८७९ अक्टोबर २०) देखि प्रारम्भ…
राजनीति र कानुन
नेपाल सरकार
नेपाल सरकार नेपालको कार्यकारी निकाय र केन्द्रीय सरकार हो। राजतन्त्रको अन्त्यपछि सन् २००८ मा गणतन्त्र स्थापना भई वर्तमान संरचना कार्यान्वित छ। राष्ट्रप्रमुखको पद राष्ट्रपति ले धारण गर्छन् भने…
अर्थतन्त्र र उद्योग
नेपाल स्टक एक्सचेन्ज
नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) नेपालमा सञ्चालनमा रहेको एकमात्र धितोपत्र विनिमय संस्था हो, जसले द्वितीयक बजारमा कारोबारको केन्द्रीय मञ्च प्रदान गर्छ। यो काठमाडौँको सिंहदरबार प्लाजामा अवस्थित छ र नेपाल…
भूगोल र स्थान
नेपालका जिल्लाहरू
नेपालका जिल्लाहरू प्रदेशपछि पर्ने दोस्रो तहका प्रशासनिक इकाइ हुन्। सातै प्रदेशमा मिलेर जम्मा ७७ जिल्ला छन्, जसअन्तर्गत स्थानीय तहका नगरपालिका र गाउँपालिका पर्दछन्। वर्तमान संरचना २०७२ असोज ३ गते…
भूगोल र स्थान
नेपालका प्रदेशहरू
नेपालका प्रदेशहरू नेपालको संविधान २०७२ ले स्थापित गरेको संघीय प्रशासनिक संरचनाको पहिलो तह हो। ३ असोज २०७२ मा अवस्थित जिल्लाहरू समुहबद्ध गरी सात प्रदेशको ढाँचा लागू भयो, जसले पहिल्याको १४ अञ्चल र पाँच…
अर्थतन्त्र र उद्योग
नेपालको अर्थतन्त्र
नेपालको अर्थतन्त्र विकासोन्मुख प्रकृतिको हो, जसमा मुख्य आधार कृषि र रेमिट्यान्स हुन्। बीसौँ शताब्दीको मध्यतिरसम्म अलगावमा रहेको नेपालले १९५१ तिर आधुनिक संरचनाविहीन अवस्थाबाट यात्रा सुरु गरेपछि क्रमशः…
इतिहास
नेपालको इतिहास
एसियाका छिमेकी चीन र भारतबीचको हिमाली भूभागमा अवस्थित नेपालको इतिहास स्वतन्त्रताको निरन्तरता, प्राचीन ग्रन्थीय उल्लेख र बहुविध राज्य–व्यवस्थाको क्रमसँग पहिचान हुन्छ। किराँत, लिच्छवि, मल्ल र शाह शासन…
इतिहास
नेपालको झन्डा
नेपालको राष्ट्रिय झन्डा दुई सन्निहित त्रिभुजहरूबाट बनेको, विश्वकै एकमात्र गैर-आयताकार राष्ट्रिय ध्वजावालो प्रतीक हो। सिम्रिक रङ र निलो किनारासहित चन्द्र–सूर्य अंकित यसको आधिकारिक डिजाइन वि.सं. २०१९…
भूगोल र स्थान
नेपालको भूगोल
नेपाल दक्षिण एशियामा अवस्थित भूपरिवेष्ठित देश हो, जसको पूर्व–पश्चिम लम्बाइ करिब ८८५ किलोमिटर र उत्तर–दक्षिण चौडाइ १५०–२५० किलोमिटर दायरा भित्र पर्छ। १,४७,१८१ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल भएको यो भूभाग…
जीवनी
नेपालको राष्ट्रपति
नेपालको राष्ट्रपति देशको राष्ट्रप्रमुख हुन् र नेपाली सेनामाथि सर्वोच्च कमान्ड राख्ने संवैधानिक पद हो। यो पद वि.सं. २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र स्थापनासँगै बनेको हो। राष्ट्रपति अप्रत्यक्ष रूपमा सङ्घीय…
राजनीति र कानुन
नेपालको संविधान
नेपालको संविधान २०७२ नेपाल राज्यको विद्यमान मूल विधान हो, जसले शासनको आधार, अधिकार र संरचना निर्धारण गर्छ। यो २०७२ असोज ३ (सेप्टेम्बर २०, २०१५) देखि कार्यान्वित छ र अन्तरिम संविधान २०६३ स्वतः…
राजनीति र कानुन
नेपालको सङ्घीय संसद
नेपालको सङ्घीय संसद वि.सं. २०७४ मा स्थापित, दुई सदनको संयोजनमा बनेको नेपालको सर्वोच्च संघीय व्यवस्थापिका हो। यसको संवैधानिक आधार नेपालका २०७२ को संविधान हो, जसअन्तर्गत प्रतिनिधि सभा र राष्ट्रिय सभा…
राजनीति र कानुन
नेपालको सर्वोच्च अदालत
नेपालको सर्वोच्च अदालत, नेपालको न्यायपालिकाको शिखर निकाय, देशको अन्तिम न्यायिक प्राधिकार हो। यसमा प्रधानन्यायाधीशसहित अधिकतम २० जनासम्म न्यायाधीश रहने संवैधानिक व्यवस्था छ। नेपालको संविधान २०७२ जारी…
खेलकुद
नेपालमा खेलकुद
नेपालमा खेलकुदको समन्वयकारी निकाय राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) हो, जसलाई वि.सं. २०१७ फाल्गुन १७ मा विधिगत रूपमा स्थापना गरिएको मानिन्छ। नेपालको राष्ट्रिय खेल औपचारिक रूपमा भलिबल हो।…
प्रकृति र वातावरण
नेपालमा जलवायु परिवर्तन
नेपालमा जलवायु परिवर्तन उच्च जोखिमको विषय मानिन्छ। जर्मनवाचको क्लाइमेट रिस्क इन्डेक्स (२०२०) अनुसार १९९९–२०१८ बीच नेपाल ९औँ बढी प्रभावित देशका रूपमा सूचीकृत भयो। हिमालय क्षेत्रका बाढी र पहिरो, र…
धर्म र दर्शन
नेपालमा धर्म
नेपालमा धर्म भन्नाले देशभित्र अवस्थित आस्था र अभ्यासहरूको समष्टि बुझिन्छ। नेपालको संवैधानिक व्यवस्था धर्मनिरपेक्षतामा स्थापित छ। प्रचलित आस्थामा हिन्दु धर्म र बौद्ध धर्म अग्रस्थानमा छन्—२०११ मा…
अर्थतन्त्र र उद्योग
नेपालमा पर्यटन
नेपालमा पर्यटन देशको सबैभन्दा ठूलो उद्योग मानिन्छ र विदेशी मुद्रा तथा राजस्वको प्रमुख आधारका रूपमा वर्णित छ। विश्वकै सर्वोच्च सगरमाथासहितका हिमशृङ्खला, बौद्ध तथा वैदिक–हिन्दू तीर्थ, र बहुरङ्गी…
समाज र जीवनशैली
नेपालमा महिला
नेपालमा महिला शीर्षकले नेपाल राज्य र समाजमा महिलाको स्थिति, अधिकार र सहभागिताको समग्र चित्र दिन्छ। कुल जनसंख्यामा करिब ५१.५०% महिला भए पनि शिक्षा, अर्थतन्त्र, राजनीति र प्रशासनमा पहुँच र अवसर असमान…
समाज र जीवनशैली
नेपालमा शिक्षा
नेपालको शिक्षा प्रणाली भारतमा विकसित ढाँचाबाट प्रभावित छ, जुन ब्रिटिश राजको विरासतसँग सम्बन्धित मानिन्छ। नीति–व्यवस्थापनमा शिक्षा मन्त्रालय र मूल्याङ्कनमा राष्ट्रिय परीक्षा बोर्ड केन्द्रीय छन्, जबकि…
कला र संस्कृति
नेपाली चलचित्र
नेपाली चलचित्र नेपाली भाषामा निर्माण तथा प्रदर्शन हुने राष्ट्रिय चलचित्र उद्योगको सामूहिक संकेत हो। यसको केन्द्र काठमाडौँ मानिन्छ र नियमन तथा प्रवर्द्धनमा नेपाल चलचित्र विकास बोर्ड संलग्न छ। इतिहास…
अर्थतन्त्र र उद्योग
नेपाली चिया
नेपाली चिया नेपालमा उब्जिने चिया बोटका पातबाट तयार गरिने पेय हो, जसको रङ, सुवास र स्वादनै यसको आकर्षण मानिन्छ। पूर्वी भौगोलिक बनावट दार्जिलिङसँग नजिक हुँदा गुणमा धेरै समानता देखिन्छ, तर उत्पादन कम…
भाषा र साहित्य
नेपाली भाषा
नेपाली भाषा आर्य भाषा परिवारको एक प्रमुख सदस्य हो, जुन हिमाली भूभाग र नेपालमा व्यापक रूपमा प्रयोग हुन्छ। यो नेपालको सरकारी भाषा र सम्पर्क माध्यम हो; सिक्किम तथा पश्चिम बङ्गालको गोर्खाल्यान्ड…
अर्थतन्त्र र उद्योग
नेपाली रुपैयाँ
नेपाली रुपैयाँ नेपालको आधिकारिक मुद्रा हो, जसको प्रतीक रु. र अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिनिधित्व NPR हो। एक रुपैयाँ १०० पैसामा विभाजित हुन्छ, साथै पुरानो गणनापद्धतिअनुसार दुई मोहर र चार सुकामा पनि बाँडिन्छ।…
राजनीति र कानुन
नेपाली सेना
नेपाली सेना नेपाल राज्यको राष्ट्रिय सैन्य संस्था हो, जसले बाह्य तथा आन्तरिक सुरक्षा, विपद् व्यवस्थापन, विकास-संरचना संरक्षण र अति विशिष्ट व्यक्तिको सुरक्षा जस्ता कार्यमा संलग्न रहँदै आएको छ। ऐतिहासिक…
भूगोल र स्थान
पर्सा जिल्ला
पर्सा मधेश प्रदेशको एक प्रशासनिक जिल्ला हो, जसमा औद्योगिक सहर वीरगन्ज अवस्थित छ। उत्तरमा मकवानपुर जिल्ला र चितवन जिल्ला, पूर्वमा बारा जिल्ला, पश्चिम र दक्षिणतर्फ भारतको बिहार राज्यसँग यसको सिमाना…
प्रकृति र वातावरण
पशुपतिनाथ मन्दिर
पशुपतिनाथ मन्दिर काठमाडौँ जिल्लामा, बागमती नदी किनार स्थित प्रमुख हिन्दू तीर्थ हो। काठमाडौँ महानगरपालिका–८ भित्र फैलिएको यस क्षेत्र करिब २४० हेक्टरको धार्मिक–सांस्कृतिक संकुल हो। सन् १९७९ मा युनेस्को…
प्रकृति र वातावरण
पाटे बाघ
पाटे बाघ भारत, नेपाल र बङ्गलादेशका रैथाने बाघको एक उपसमूह हो, जसको उपप्रजाति नाम स्रोतअनुसार ‘प्यानथेरा टाइग्रिस’ भनिएको छ। यसले घाँसेमैदानदेखि उष्ण र समशीतोष्ण सदाबहार वन, सुख्खा झाडी, मरुभूमी…
जीवनी
पारस खड्का
पारस खड्का नेपाली क्रिकेटका अग्रणी खेलाडी तथा दीर्घकालीन राष्ट्रिय सदस्य हुन्। ७ कार्तिक २०४४ (२४ अक्टोबर १९८७) जन्मिएका उनले दायाँहाते ब्याटिङ र दायाँहाते मध्यम गतिका बलिङ गर्दै बहुआयामिक भूमिका…
जीवनी
पुष्पकमल दाहाल
पुष्पकमल दाहाल, राजनीतिक नाम ‘प्रचण्ड’, २०११ मङ्सिर २६ मा पोखरामा जन्मिएका नेपाली वाम नेता र तीनपटक प्रधानमन्त्री रहिसकेका व्यक्तित्व हुन्। उनले नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)को अध्यक्षका…
समाज र जीवनशैली
पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालय
पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालय नेपालको पूर्वी शहर विराटनगरमा अवस्थित स्वायत्त सार्वजनिक विश्वविद्यालय हो। नेपाल सरकारले १९९३ मा स्थापना गरेको यो संस्थान ५४५ हेक्टरभन्दा बढी क्षेत्रफलमा फैलिएको परिसरबाट…
भूगोल र स्थान
पृथ्वी राजमार्ग
पृथ्वी राजमार्ग पोखरा उपत्यकालाई राजधानी उपत्यकासँग सडकमार्गीय सम्पर्कमा ल्याउने मार्ग हो। यसको लम्बाइ २०० कि.मी. बताइन्छ, र निर्माणमा चिन सरकारबाट सहयोग प्राप्त भएको उल्लेख छ। नौबिसेमा यस…
समाज र जीवनशैली
पोखरा विश्वविद्यालय
पोखरा विश्वविद्यालय नेपालका पश्चिम भूभागको पोखरा शहरमा अवस्थित एक उच्च शिक्षाको संस्था हो। सन् १९९६ मा स्थापना भएको यस विश्वविद्यालयमा हाल ४,९०० विद्यार्थी अध्ययनरत छन्। यसका चार आंगिक क्याम्पस तथा…
भूगोल र स्थान
प्युठान जिल्ला
प्युठान जिल्ला लुम्बिनी प्रदेशको मध्य–पहाडी भागमा पर्ने एक प्रशासनिक जिल्ला हो, जसको भौगोलिक उचाइ ३०५ देखि ३,६५९ मिटरसम्म फैलिन्छ। करिब १,३२,८९० हेक्टर क्षेत्राधिकार भएको यस जिल्लामा ठण्डा र…
राजनीति र कानुन
प्रतिनिधि सभा (नेपाल)
प्रतिनिधि सभा नेपालका सङ्घीय संसदको तल्लो सदन हो, जसमा २७५ सदस्य छन्। १६५ सिट एकल-बहुमतबाट र ११० सिट बन्दसूची समानुपातिकबाट भरिने व्यवस्था छ, समानुपातिकतर्फ ३% मतको थ्रेसहोल्डसहित। कार्यकाल…
भूगोल र स्थान
बझाङ जिल्ला
बझाङ जिल्ला नेपालको सुदूरपश्चिम प्रदेशमा पर्ने हिमाली–पहाडी जिल्ला हो, जहाँ दुई सहरी नगरपालिका र दस गाउँपालिका सहित १२ स्थानीय तह छन्। यसको कूल क्षेत्रफल ३,४२२ वर्ग किलोमिटर र जनसङ्ख्या १,६७,०२६…
भूगोल र स्थान
बागमती प्रदेश
बागमती प्रदेश नेपालका सात प्रदेशमध्ये एक प्रशासनिक एकाइ हो, जसको राजधानी हेटौँडा हो र संघीय राजधानी काठमाडौँ समेत यहीँ पर्दछ। यस प्रदेशको क्षेत्रफल २०,३०० वर्ग किलोमिटर (नेपालको १३.७९%) छ।…
धर्म र दर्शन
बुद्ध पूर्णिमा
बुद्ध पूर्णिमा बौद्ध परम्पराको प्रमुख पर्व हो, जुन वैशाख शुक्ल पूर्णिमामा मनाइन्छ। यस दिन गौतम बुद्धको जन्म, ज्ञानप्राप्ति र महापरिनिर्वाण एउटै तिथिमा परेका स्मरणमा नेपालसहित विश्वका बौद्धहरू यसलाई…
धर्म र दर्शन
बौद्ध धर्म
बौद्ध धर्म शाक्यमुनि गौतम बुद्ध र उनका अनुयायीहरूको शिक्षामा स्थापित प्राचीन धर्मीय–दार्शनिक परम्परा हो। परम्परागत मान्यताअनुसार बुद्ध वर्तमान कल्पका चौथो सम्यक सम्बुद्ध हुन्। उनले इसा पूर्व…
समाज र जीवनशैली
ब्राह्मण
ब्राह्मण हिन्दू सामाजिक संरचनामा प्रमुख वर्णको नाम हो, जसको अर्थ ब्राह्मण ग्रन्थका सन्दर्भ र ब्रह्मको ज्ञाता भन्ने दार्शनिक परिभाषासम्म फैलिन्छ। वैदिक परम्परा, यज्ञ-आनुष्ठान र शिक्षा–अध्यापनसँग यसको…
जीवनी
भूपि शेरचन
वि.सं. १९९२–२०४६ को जीवनयात्रामा सक्रिय भूपि शेरचन आधुनिक नेपाली कविताका प्रमुख स्रष्टामध्ये एक हुन्। मुस्ताङको थाक टुकुचेमा जन्मिएका उनले बि.ए. तहसम्म बनारसमा अध्ययन गरे, ‘घुम्ने मेचमाथि अन्धो…
भाषा र साहित्य
भोजपुरी भाषा
भोजपुरी भाषा भारोपेली भाषा परिवारअन्तर्गतको बिहारी समुहमा पर्ने भाषा हो। यसको प्रयोग नेपालको तराई क्षेत्रमा, साथै भारतका बिहार र उत्तर प्रदेशमा बोलिचालीमा हुन्छ। लेखनका लागि कैथी लिपि प्रयोग भएको…
भूगोल र स्थान
मकवानपुर जिल्ला
मकवानपुर जिल्ला नेपालका बागमती प्रदेशभित्र पर्ने पूर्व–पश्चिम मार्गका लागि महत्त्वपूर्ण भौगोलिक घाँटी हो। उत्तरमा महाभारत शृङ्खला र दक्षिणमा चुरे पर्वत बीच रहेको यस जिल्लाको सदरमुकाम हेटौँडा हो।…
समाज र जीवनशैली
मगर जाति
मगर जाति नेपालका मध्य पहाडी भेगमा बसोबास गर्ने एक मूलबासी जनसमूह हो, जसको सांस्कृतिक पहिचान प्रकृतिपूजक परम्परा, आफ्नै भाषा–बोली र विशिष्ट सामाजिक संरचनामा आधारित छ। जनगणनाले यस समुदायलाई जनसंख्याका…
भाषा र साहित्य
मगर भाषा
मगर भाषा नेपालका मगर समुदायमा केन्द्रित भए पनि देशभरि फैलिएको एक प्रमुख भाषा मानिन्छ। यो भाषा सञ्चार, शिक्षा र सांस्कृतिक अभिव्यक्तिमा क्रमशः प्रयोग बढाउँदै गएको छ। कर्णाली प्रदेशमा ढुट उपभाषा सरकारी…
समाज र जीवनशैली
मधेशी
मधेशी भन्नाले नेपालका मैदानी भूभागमा रहने नेपालीहरू बुझिन्छन्, विशेषतः मधेश प्रदेश तथा कोशी र लुम्बिनी प्रदेशका दक्षिणी भागका बस्तीहरूमा स्थायी बसोबास गर्ने समुदाय। उक्त भूक्षेत्रलाई सामान्यतया तराई…
कला र संस्कृति
मम:
मःमः तिब्बती र नेपाली परम्परासँग सम्बद्ध, भित्र भरिने र बाफद्वारा पकाइने खाद्यवस्तु हो। यो भारत, भुटान र बङ्गलादेशसमेत छिमेकी मुलुकहरूमा लोकप्रिय छ। आकृतिमा क्षेत्रीय भिन्नता देखिन्छ—तिब्बती ढाँचा…
भूगोल र स्थान
महेन्द्र राजमार्ग
महेन्द्र राजमार्ग (राष्ट्रिय राजमार्ग ०१) नेपालका पूर्व–पश्चिम भूभागलाई जोड्ने सबैभन्दा लामो सडक ढाँचा हो। तराईको समथर भेग समात्दै पूर्वको मेचीनगरदेखि पश्चिमको भीमदत्तसम्म फैलिएको यो मार्ग बहुदेशीय…
भूगोल र स्थान
महोत्तरी जिल्ला
महोत्तरी नेपालको मधेश प्रदेशमा पर्ने जिल्ला हो, जसले नेपालको कूल भूभागको करिब ०.६८ प्रतिशत र कूल जनसंख्याको करिब २.३९ प्रतिशत हिस्सा ओगटेको छ। जनघनत्वका आधारमा पाँचौँ स्थानमा पर्ने यो जिल्लामा कृषि…
भूगोल र स्थान
मादल
मादल नेपालमा व्यापक चिनिएको ताल-प्रधान लोकवाद्य हो, जसले नेपाली सामाजिक जीवनका सांस्कृतिक अनुष्ठानदेखि मनोरञ्जनसम्मका प्रसङ्गमा लय दिन्छ। यसलाई नेपाली लोकसंगीतको मुख्य आधारका रूपमा लिइन्छ, र…
जीवनी
माधवप्रसाद घिमिरे (साहित्यकार)
माधवप्रसाद घिमिरे वि.सं. १९७६ असोज ७ मा लमजुङमा जन्मिएका, स्वच्छन्दतावादी भावधाराका नेपाली कवि, गीतकार र निबन्धकार थिए। कविता, खण्डकाव्य र गीतिनाटकमा प्रमुख योगदान दिएका उनलाई ‘राष्ट्रकवि’ का रूपमा…
कला र संस्कृति
मारुनी नाच
मारुनी नाच नेपालमा विकसित परम्परागत लोकनृत्य हो, जसमा कलिला केटाहरूलाई महिलाको भेषमा सिँगारी “मारुनी” बनाएर मादलको तालमा नचाइन्छ। मगर समुदायसँग घनिष्ठ रूपमा जोडिएको यो परम्परा अहिले विभिन्न स्थान र…
समाज र जीवनशैली
मीरा राई
मीरा राई नेपाली अल्ट्रा धाविका र पूर्व माओवादी लडाकु हुन्, जसले अन्तर्राष्ट्रिय ट्रेल/अल्ट्रा म्याराथनमा उल्लेखनीय सफलता पाएकी छिन्। फ्रान्सको चामोनिक्समा माउन्ट ब्लान्क ८० किमि जितेसँगै उनको पहिचान…
धर्म र दर्शन
मुक्तिनाथ
मुक्तिनाथ नेपालका हिन्दु र बौद्ध समुदायका लागि साझा, अति प्रतिष्ठित तीर्थस्थल मानिन्छ। मुस्ताङ जिल्लाको हिमालपारिको भाग, ३,७१० मि. उचाइमा अवस्थित यस स्थानलाई हिन्दुहरूले मुक्ति क्षेत्र र बौद्धहरूले…
भाषा र साहित्य
मैथिली भाषा
मैथिली भारत र नेपालबीच फैलिएको मिथिला क्षेत्रको एक प्रमुख आर्य भाषा हो। यो भारतको २२ संवैधानिक भाषामध्ये सूचीकृत छ र नेपालमा दोस्रो सबैभन्दा विस्तृत रूपमा बोलिन्छ; नेपालका चौध प्रदेशीय आधिकारिक…
प्रकृति र वातावरण
रारा राष्ट्रिय निकुञ्ज
रारा राष्ट्रिय निकुञ्ज पश्चिम नेपालको मुगु जिल्लामा अवस्थित एक संरक्षित क्षेत्र हो, जसले रारा ताल र वरिपरिका भू–भाग समेट्छ। यसको क्षेत्रफल १०६ वर्ग किलोमिटर हो र स्थापना सन् १९७६ मा गरिएको हो। उचाइ…
भूगोल र स्थान
रुपन्देही जिल्ला
रुपन्देही नेपालका लुम्बिनी प्रदेशअन्तर्गतको जिल्ला हो, जसको पूर्व नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम), पश्चिम कपिलवस्तु जिल्ला, उत्तर पाल्पा जिल्ला र दक्षिणतर्फ उत्तर प्रदेश (भारत) पर्दछन्। गौतम बुद्धको…
समाज र जीवनशैली
रेडियो नेपाल
रेडियो नेपाल नेपाल सरकारको सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालयको स्वामित्वमा सञ्चालित सरकारी रेडियो प्रसारण सेवा हो।
भूगोल र स्थान
लमजुङ जिल्ला
लमजुङ जिल्ला गण्डकी प्रदेशअन्तर्गत नेपालको एक ऐतिहासिक र भौगोलिक विविधतायुक्त जिल्ला हो। मध्य-पहाडदेखि उत्तरी हिमाली भूभागसम्म फैलिएको यस जिल्लाको क्षेत्रफल १,६९२ वर्ग किमि छ र सदरमुकाम बेसीसहर हो।…
भाषा र साहित्य
लिम्बू भाषा
लिम्बू भाषा पूर्वी भूभागमा बसोबास गर्ने लिम्बू समुदायको मातृभाषा हो। यो मुख्यत: नेपालको पूर्वी लिम्बूवान क्षेत्रमा, साथै सिक्किम, भुटान र उत्तरी पश्चिम बङ्गालमा बोलिन्छ। यस भाषासँग सम्बन्धित आफ्नै…
भूगोल र स्थान
लुम्बिनी
लुम्बिनी नेपालस्थित गौतम बुद्धको जन्मस्थलका रूपमा चिनिएको लुम्बिनी उपवन क्षेत्र हो, जसलाई आजको लुम्बिनी अञ्चलको रूपन्देही जिल्ला भित्र राखिन्छ भन्ने विवरण पाइन्छ। इ.पू. २४९ मा सम्राट अशोकले तीर्थ…
भूगोल र स्थान
ल्होत्से हिमाल
ल्होत्से हिमाल नेपाल–तिब्बत सिमानामा अवस्थित, विश्वको चौथो सबैभन्दा अग्लो शिखर हो। यो सगरमाथासँग जोडिएको पर्वतमालाको भाग मानिन्छ। मुख्य शिखरको उँचाइ समुद्र सतहदेखि ८,५१६ मि. हो, र अन्य उच्च बिन्दुहरू…
भाषा र साहित्य
विकिपिडिया
विकिपिडिया एक बहुभाषी, निःशुल्क अनलाइन विश्वकोश हो, जसलाई खुला सहयोगमा आधारित विकि प्रविधि प्रयोग गर्ने स्वयंसेवक समुदायले तयार गर्छ। इतिहासकै सबैभन्दा ठुलो र बढी पढिने सन्दर्भ कृति मानिने यो…
इतिहास
विक्रम सम्वत्
विक्रम सम्वत् हिन्दू पञ्चाङ्गाधारित, सौर तथा चन्द्रमानक दुवै पद्धतिमा प्रचलित नेपाल राज्यको आधिकारिक पात्रो हो। यसको वर्ष प्रारम्भ वैशाख १ बाट हुन्छ, जुन साधारणतः ग्रेगोरी पात्रोको अप्रिल १३ वा १४ मा…
भाषा र साहित्य
शेर्पा भाषा
शेर्पा भाषा नेपालका हिमाली बस्तीहरूमा प्रचलित शेर्पा समुदायको मातृभाषा हो। यो सम्भोट लिपिमा लेखिने, भोट-बर्मेली भाषा परिवारमा पर्ने भाषा मानिन्छ। सोलुखुम्बु, दोलखा, रामेछाप र उत्तर–पूर्व…
भूगोल र स्थान
सगरमाथा
सगरमाथा पृथ्वीको सर्वोच्च हिमशिखर मानिन्छ, जसको उचाइ समुद्र सतहबाट ८,८४८.८६ मि. तोकिएको छ। यो नेपालका सोलुखुम्बु जिल्लाको खुम्बु पासाङल्हामु गाउँपालिकाभित्र पर्दछ र तिब्बती भाषामा चोमोलङ्मा भनेर…
प्रकृति र वातावरण
सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्ज
सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्ज पूर्वी नेपालको सोलुखुम्बु जिल्लाको उत्तर भागमा अवस्थित संरक्षित क्षेत्र हो, जसमा सगरमाथासहित ल्होत्से, नुप्त्से, चो यु र आमादब्लम पर्दछन्। ११४८ वर्ग कि.मि. फैलिएको यो…
जीवनी
सन्दुक रुइत
डा. सन्दुक रुइत नेपाली नेत्रचिकित्सक तथा तिलगंगा आँखा केन्द्रका निर्देशक हुन्, जसले कम लागतको मोतियाबिन्दु उपचार विधि ‘रुइतेक्टोमी’को अग्रसरता लिए। उनले आफ्नो हातले एक लाखभन्दा बढी मोतियाबिन्दु…
प्रकृति र वातावरण
सयौँ थुङ्गा फूलका हामी
सयौँ थुङ्गा फूलका हामी, नेपालको आधिकारिक राष्ट्रिय गान हो। कवि व्याकुल माइलाका शब्द र अम्बर गुरुङको सङ्गीत रहेको यो गान २०६४ साउन १८ मा औपचारिक रूपमा घोषणा भएको मानिन्छ। २०६२/६३ को परिवर्तनपछि बनेको…
भूगोल र स्थान
सिराहा जिल्ला
सिराहा जिल्ला मधेश प्रदेशको दक्षिणी छेउमा पर्ने, सगरमाथा अञ्चलको सीमावर्ती जिल्ला हो। पूर्वमा सप्तरी, पश्चिममा धनुषा, उत्तरमा उदयपुर र दक्षिणमा भारतको बिहारसँग जोडिएको यो जिल्लाको सदरमुकाम सिराहा…
भूगोल र स्थान
सुनकोशी नदी
सुनकोशी नदी नेपालभित्र पर्ने ठूला नदीहरूमध्ये गण्य मानिने प्राकृतिक धाराको नाम हो। उपलब्ध स्रोतअनुसार यसले सप्तकोशी नदीसँग जोडिने सहायक नदीको भूमिका बहन गर्छ। स्रोत सामग्री संक्षिप्त भएकाले भौगोलिक…
कला र संस्कृति
सेल रोटी
सेल रोटी नेपालमा प्रचलित परम्परागत मिठाई हो, चामलपीठोको घोललाई घेराजस्तो गोलो बनाइ तातो घिउँ–तेलमा तारेर तयार गरिन्छ। यो विशेषतः तिहार, दशैं र अन्य चाडपर्वमा बनाइने परिकार हो, पूजामा प्रसाद र टाढा…
भूगोल र स्थान
सोलुखुम्बु जिल्ला
सोलुखुम्बु जिल्ला नेपालको पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र, सगरमाथा अञ्चलको उत्तरी भागमा पर्ने हिमाली जिल्ला हो। विश्व सम्पदा सूचीमा दर्ता भएको सगरमाथा (८,८४८ मि.) यहीँ अवस्थित छ। ६००–८,८४८ मिटर उचाइ दायरा,…
भूगोल र स्थान
हिमालय
हिमालय एसियाको महत्त्वपूर्ण पर्वतश्रेणी हो, जसले भारतीय उपमहाद्वीपका विस्तृत मैदान र तिब्बती पठारबीच प्राकृतिक सीमारेखाको काम गर्छ। यस शृङ्खलामा पृथ्वीकै सर्वोच्च शिखर सगरमाथासहित ७,२०० मिटर पार…
भूगोल र स्थान
हुम्ला जिल्ला
हुम्ला जिल्ला कर्णाली प्रदेशअन्तर्गतको एक ठूलो पहाडी–हिमाली जिल्ला हो, जसको सदरमुकाम सिमिकोट हो। करिब ५,६५५ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलसहित यो डोल्पा जिल्लापछि देशको दोस्रो सबैभन्दा ठूलो जिल्ला मानिन्छ।…
कला र संस्कृति
होली
होली वा फागु पूर्णिमा हिन्दू धर्मको प्रमुख रंगीन पर्व हो, जो प्रायः नेपाल र भारतमा फाल्गुण शुक्ल पूर्णिमाको दिन मनाइन्छ। वसन्त आगमनको सन्देश दिने यस चाडमा होलिका दहन, रङ र पानी छ्याप्ने खेल, गीत र…