गुन्द्रुक नेपाली खानपानमा प्रचलित, पातलो झोल वा तरकारीका रूपमा खाइने सुक्खा साग हो। यसका लागि प्रायः रायो, तोरी र मुलाका पात लिइन्छन्। यो परिकार विशेष गरी जाडो यामतिर रुचाइन्छ र नेपाल तथा नेपाली समुदायको विशिष्ट भोजनका रूपमा विदेशीहरूले समेत चिन्ने गरेको बताइन्छ।
परिचय र सांस्कृतिक मान्यता
गुन्द्रुकलाई परम्परागत नेपाली तरकारीको श्रेणीमा राखिन्छ। यसले स्थानीय भोजन-पद्धतिमा छुट्टै स्थान ओगटेको छ, किनकि यो परिकारलाई नेपालीको विशेष खानाका रूपमा बाह्य जगत्ले समेत चिनेको विवरण पाइन्छ। जाडो मौसमतिर यसको प्रयोग बढी देखिन्छ, जसले यसको मौसमी उपभोगको संकेत दिन्छ।
कच्चा सामग्री र छनोट
यस परिकारका लागि रायोको साग, तोरीको साग र मुलाका पात प्रमुख सामग्री हुन्। स्रोतका अनुसार छिप्पिएका पात टिपेर प्रयोग गरिन्छ, जसलाई केही दिन घाममा सुकाइन्छ। पातको यस्तो प्रारम्भिक सुकाइले पछि हुने अमिलो बनाउने प्रक्रियामा सहयोग पुर्याउने मानिन्छ, र अन्तिम परिकारको स्वादमा योगदान गर्छ।
तयारी विधि
सुकाइएका पात राख्न पहिला गहिरो खाडल खनिन्छ र सो खाडलमा आगो बालेर तताइन्छ। पातमा माटो नलागोस् भन्ने उद्देश्यले वरिपरि बाँसका टुक्रा, पराल र कोदोका नलजस्ता सामग्रीले छेउछाउ छोपिन्छन्। बीचतिर राखिएका पातलाई मुस्ली भनिने मोटो गोलो काठको सहायताले थिचेर बन्द गरिन्छ, जसले सामग्रीलाई एउटै थुम्कोमा समेटेर राख्न मद्दत गर्छ। कहिलेकाहीँ खाडल प्रयोग नगरी सफा भाँडा वा स्वच्छ टिनमा पनि पातहरू राख्ने चलन देखिन्छ।
अमिलो हुने अवधि र सुकाइने चरण
यसरी बन्द गरेर राखिएका पातहरू प्रायः २२–२५ दिनपछि अमिलो बन्छन्। उक्त अवधी पूरा भएपछि सामग्री बाहिर निकाली फेरि धेरै दिनसम्म घाममा राम्रोसँग सुकाइन्छ। यो दोहोरो सुकाइको चरणले परिकारलाई दीर्घकाल टिकाउ बनाउँछ र आवश्यक पर्दा सजिलै पकाउन मिल्ने बनावट दिन्छ।
भण्डारण र दीर्घायु
पूरी रुपमा सुकाइएपछि हावा नछिरोस् गरी बिर्को लगाइएका कुनै बट्टा वा कन्टेनरमा राखेर भण्डारण गरिन्छ। यस्तो तरिकाले राखिएको गुन्द्रुक वर्षौँसम्म टिक्ने बताइन्छ, जसले मौसमी उपलब्धता र दीर्घकालीन प्रयोगबीच सन्तुलन कायम गर्न सहयोग पुर्याउँछ।
खानाको रूप र प्रचलन
गुन्द्रुक बढीमा झोलका रूपमा पकाइन्छ र प्रायः भोजनसँग सँगै खाइन्छ। केही सन्दर्भमा दालको ठाउँमा गुन्द्रुकको झोल खाने चलन उल्लेख गरिएको छ, जसले यसको आम दैनिक भोजनमा विकल्पका रूपमा प्रयोग हुने परिपाटी देखाउँछ। जाडो मौसममा यसको उपभोग ठूला परिकारसँगै वा सामान्य खानामा पनि हुने भनाइ पाइन्छ।
सन्दर्भ
- नेपाली विकिपिडिया — “गुन्द्रुक” (CC BY-SA 4.0) (हेरिएको १२/११/२०२६)
स्रोत र समीक्षाको अवस्था
स्रोत: सम्पादकीय लेख · विकिडाटा Q3630112
समीक्षा: स्रोत-सहित अद्यावधिक मस्यौदा — पछिल्ला स्रोत खोजेर नयाँ लेखिएको र अद्यावधिक गरिएको सम्पादकीय मस्यौदा; सम्पादक-मण्डलको तथ्य-जाँच जारी।
संरचनागत सूचक ८८/१०० (प्रयोगात्मक; तथ्यको शुद्धताको सूचक होइन — विवरण)
नेपाली विश्वकोशको सम्पादकीय लेख। यो लेख नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका हुन्; सम्पादक-मण्डलको समीक्षा क्रमशः जारी छ — त्रुटि भेटिए सम्पादन सुझाउनुहोस्। पाठ CC BY-SA 4.0 अन्तर्गत उपलब्ध छ।
यस लेखको तथ्यगत जग नेपाली भाषामा मुक्त ज्ञान रच्ने नेपाली विकिपिडियाका स्वयंसेवी लेखकहरूको दशकौँको साधनामा उभिएको छ — उहाँहरूप्रति हाम्रो कृतज्ञतापूर्ण श्रद्धाञ्जली।
यो लेख उद्धृत गर्नुहोस्
नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “गुन्द्रुक।” नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%95। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।
Nepali Encyclopedia Editors. (2026). गुन्द्रुक. In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%95
@misc{ne_307,
title = {गुन्द्रुक},
author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%95}},
year = {2026},
note = {Accessed 2026-11-12}
}
