माधवप्रसाद घिमिरे (साहित्यकार)

माधवप्रसाद घिमिरे नेपाली कविताका अग्रज स्रष्टा तथा लोकप्रिय गीतका रचनाकार हुन्। उनी स्वच्छन्दतावादी भावधारा र परिष्कारमुखी शैलीका लागि चिनिन्छन्। कविता, खण्डकाव्य, गीतिनाटक, कथा, अनुवाद र निबन्धमा निरन्तर सिर्जना गरेका घिमिरेलाई ‘राष्ट्रकवि’ उपाधिले सम्मान गरिएको छ। वि.सं. १९९२ मा गोरखापत्रमा पहिलो कविता छापिएदेखि उनका कृतिहरू निरन्तर प्रकाशित भए। वि.सं. २०७७ भदौ २ मा काठमाडौँको लैनचौरस्थित निवासमा उनको निधन भयो।

प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा

घिमिरेको जन्म वि.सं. १९७६ असोज ७ मा लमजुङ जिल्लाको पुस्तुन गाउँमा भयो। तीन वर्षको उमेरमै आमाको देहावसान भएपछि उनी परिवारिक विपत्तिबीच हुर्किए। छ वर्षमा अक्षर चिनेर आठ–नौ वर्षतिर गाउँका फुलेबाबासँग पञ्चाङ्ग पढ्न थाले। ११ वर्षमा घर छोडी दुराडाँडाको संस्कृत पाठशालाबाट अध्ययन अघि बढाउँदै, रानीपोखरीस्थित संस्कृत प्रधान पाठशाला र तीनधारा संस्कृत पाठशालासम्म आई ‘प्रथमा’ उत्तीर्ण गरे। त्यसपछिको उच्च अध्ययनका लागि बनारस गए र त्यहाँको क्विन्स विश्वविद्यालयबाट सर्वदर्शन विषयमा शास्त्री सके।

साहित्यिक यात्रा र सम्पादकीय भूमिकाहरू

१४ वर्षको उमेरमा ‘ज्ञानपुष्प’ शीर्षक कविता वि.सं. १९९२ मा गोरखापत्रमा प्रकाशित भएपछि उनको काव्ययात्रा विधिवत् शुरू भयो। बनारसबाट शास्त्रीको प्रथम खण्ड पूरा गरेपछि वि.सं. १९९८ मा भाषानुवाद परिषद्मा मासिक २५ रुपैयाँ तलबमा लेखकका रूपमा नियुक्ति पाए। वि.सं. २००१ मा गोरखापत्र दैनिकमा सहायक सम्पादक भई ४० रुपैयाँ तलब पाउँथे र वि.सं. २००५ मा त्यहीँ सह-सम्पादक बने। वि.सं. २००८ मा लमजुङ फर्किएर माध्यमिक विद्यालयको प्रधानाध्यापन सम्हाले। वि.सं. २०१० मा लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको अध्यक्षतामा गठन भएको काव्य प्रतिष्ठानमा चार वर्ष सदस्य रहे।

काव्यिक दृष्टि र शैली

घिमिरेका रचनामा प्रकृतिका रूप, राग र लय गहिरो रूपमा उपस्थित छन्। जीवनलाई प्रकृतिसँग सम्बन्धित राखी व्याख्या गर्ने उनको प्रवृत्तिले आत्मानुभूत चिन्तन र संवेदनशील छविहरू निर्माण गर्छ। व्यवस्थित भाषा, निर्माणशील बिम्ब र दीर्घ साधनाले निखारिएको उनको शैलीले नेपाली काव्यलाई भाव र रूप दुवैमा समृद्ध बनाएको देखिन्छ।

प्रमुख कृतिहरू

उनको आरम्भिक कृति ‘नवमञ्जरी’ वि.सं. १९९४ मा प्रकाशित भयो। त्यसपछि ‘घामपानी’ (वि.सं. २०१०), ‘नयाँ नेपाल’ (वि.सं. २०१३) र ‘किन्नर–किन्नरी’ (वि.सं. २०३३) जस्ता काव्यसङ्ग्रह थपिए। शोककाव्य ‘गौरी’लाई साझा प्रकाशनले वि.सं. २०१५ मा छाप्यो, जसमा १२ उपशीर्षकअन्तर्गतका कविता समावेश छन्। उनका अन्य कृतिहरूमा ‘मालती मङ्गले’ र ‘हिमालपारि हिमालवारि’ (दुवै गीतिनाटक), ‘राजेश्वरी’, ‘इन्द्रकुमारी’, ‘राष्ट्रनिर्माता’, ‘चारु चर्चा’ (निबन्ध) र ‘आफ्नो बाँसुरी आफ्नै गीत’ (निबन्ध) पर्दछन्।

गीत तथा लोकप्रियता

घिमिरे चर्चित राष्ट्रिय गीत ‘गाउँछ गीत नेपाली’ का रचनाकार हुन्। उनका अन्य लोकप्रिय गीतमा ‘फूलको थुङ्गा बगेर गयो’, जसलाई तारादेवीले गाइन्, र ‘आजै र राति के देखेँ सपना’, जसलाई नारायण गोपालले स्वर दिए, विशेष गरी स्मरणीय छन्। काव्यिक भाषा र संगीतात्मक लयको संयोजनले उनका गीतहरू नेपाली मनमा दीर्घकालसम्म गुन्जिरहेका छन्।

संस्थागत योगदान

वि.सं. २०१४ मा उनी नेपाल राजकीय प्रज्ञा-प्रतिष्ठानका सदस्य बने। पछि आजीवन सदस्य, उपकुलपति र कुलपति भएर पनि सो संस्थामा सक्रिय रहे। यसअघि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको अध्यक्षतामा रहेको काव्य प्रतिष्ठानमा सहभागिताले उनको संस्थागत संलग्नता र समकालीन साहित्यिक गतिविधिमा प्रभाव देखाउँछ।

सम्मान र उपलब्धि

घिमिरेलाई ‘राष्ट्रकवि’ उपाधिबाट सम्मानित गरिएको छ। पुरस्कारतर्फ वि.सं. २०५४ मा ‘हिमालपारि हिमालवारि’ का लागि साझा पुरस्कार र वि.सं. २०५८ मा ‘चारु चर्चा’ का लागि साझा पुरस्कार प्राप्त भयो। वि.सं. २०६७ मा पद्यश्री साधना सम्मान प्रदान गरियो र वि.सं. २०७५ मा ‘महा उज्ज्वल पदक’बाट सम्मानित भए।

निधन

वि.सं. २०७७ भदौ २, मंगलबारका दिन काठमाडौँको लैनचौरस्थित आफ्नै निवासमा उनको देहावसान भयो। सो समय उनको उमेर १०१ वर्ष थियो। दीर्घ साहित्यिक यात्राले उनले नेपाली साहित्यमा स्थापित गरेको प्रभाव निधनपछि पनि कृतिहरूमार्फत् निरन्तर अनुभूत हुँदै आएको छ।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “माधवप्रसाद घिमिरे (साहित्यकार)।” नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A7%E0%A4%B5%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A6_%E0%A4%98%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%87_(%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0)। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026). माधवप्रसाद घिमिरे (साहित्यकार). In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A7%E0%A4%B5%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A6_%E0%A4%98%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%87_(%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0)

@misc{ne_245,
  title = {माधवप्रसाद घिमिरे (साहित्यकार)},
  author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A7%E0%A4%B5%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A6_%E0%A4%98%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%87_(%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0)}},
  year = {2026},
  note = {Accessed 2026-11-12}
}