नेपालमा धर्म

नेपालमा धर्म देशको सामाजिक संरचनामा गहिरो प्रभाव राख्ने विषय हो, जसमा विविध आस्था र परम्परा समेटिन्छन्। नेपाललाई संविधानले धर्मनिरपेक्षता अपनाएको राज्यका रूपमा परिभाषित गरेको छ, जसअनुसार कुनै एक धर्मलाई राजधर्म घोषित गरिएको छैन। प्रचलित विश्वासमध्ये हिन्दु धर्म र बौद्ध धर्म प्रमुख छन्; २०११ को तथ्याङ्कले तिनीहरूको भाग क्रमशः ८१.३% र ९.०४% देखाउँछ। एक सर्वेक्षणले नेपाललाई हिन्दु बहुलतामध्ये अत्यन्त धार्मिक देश मानिएको उल्लेख गर्दछ, र धेरै महत्त्वपूर्ण हिन्दु तीर्थस्थल यही भूभागमा केन्द्रित छन्।

हिन्दु धर्म

हिन्दु धर्म नेपालमा सबैभन्दा व्यापक आस्था हो। २०११ को तथ्याङ्कले यसको हिस्सेदारी ८१.३% देखाउँछ, र २०२१ मा यो ८१.१९% भएको जनाइन्छ। हिन्दु परम्परासँग जोडिएका धेरै महत्त्वपूर्ण तीर्थस्थल नेपाली भूभागमै रहेको उल्लेख स्रोतमा गरिएको छ।

बौद्ध धर्म

बौद्ध धर्म नेपालमा दोस्रो प्रमुख आस्था समर्पणको रूपमा उपस्थित छ। २०११ मा यसको अंश ९.०४% थियो, र २०२१ को अभिलेखले ८.२% जनाउँछ। यसले हिन्दु बहुल परिवेशसँगै बौद्ध परम्पराको निरन्तर उपस्थिति पुष्टि गर्दछ।

जनसांख्यिक तथ्याङ्क (२०२१)

२०२१ को सरकारी जनगणनाका आधारमा धार्मिक संरचना यसरी प्रस्तुत हुन्छ:

• हिन्दु धर्म: २३,६७७,७४४ (८१.१९%)
• बौद्ध धर्म: २,३९३,५४९ (८.२%)
• इस्लाम: १,४८३,०५४ (५.०३%)
• किराँत: ९२४,२०४ (३.१७%)
• क्रिश्चियन धर्म: ५१२,३१३ (१.७६%)
• अन्य: १७३,७०२ (०.६५%)
• जम्मा जनसंख्या: २९,१६४,५७८ (१००%)

धार्मिक अभ्यास र तीर्थ

एक सर्वेक्षणको निष्कर्षअनुसार नेपाललाई हिन्दु बहुल देशहरूमा अत्यन्त धार्मिक मानिएको छ। सोही सन्दर्भमा धेरैजसो महत्त्वपूर्ण हिन्दु तीर्थस्थल नेपालमै अवस्थित रहेको उल्लेख पाइन्छ। यस्ता कथनले धार्मिक आस्थाको घनत्व र तीर्थ–आधारित सांस्कृतिक अभ्यासको निरन्तरता दर्साउँछन्।

विविधता र समुदायहरूको उपस्थिति

नेपालको धार्मिक परिदृश्यले विभिन्न समूह र विश्वासको सहअवस्थिति देखाउँछ। हिन्दु र बौद्ध बाहेक इस्लाम, किराँत र क्रिश्चियन धर्म समुदायहरूको उल्लेख्य उपस्थिति २०२१ को तथ्याङ्कबाट प्रस्ट हुन्छ। 'अन्य' शीर्षकअन्तर्गत सूचीकृत समूहहरूको अंश पनि देखिएको छ, जसले धार्मिक विविधतालाई थप व्यापक बनाउँछ।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “नेपालमा धर्म।” नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%AE%E0%A4%BE_%E0%A4%A7%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AE। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026). नेपालमा धर्म. In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%AE%E0%A4%BE_%E0%A4%A7%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AE

@misc{ne_283,
  title = {नेपालमा धर्म},
  author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%AE%E0%A4%BE_%E0%A4%A7%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AE}},
  year = {2026},
  note = {Accessed 2026-11-12}
}