नेपाल राष्ट्रिय क्रिकेट टोली

नेपाल राष्ट्रिय क्रिकेट टोली नेपालको तर्फबाट अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा प्रतिस्पर्धा गर्ने पुरुष प्रतिनिधि टिम हो। टिम नेपाल, गोर्खाली र द राइनोज जस्ता उपनामले परिचित यो टोलीको आधिकारिक निकाय क्रिकेट असोसियेसन अफ नेपाल हो। टोली सन् १९९६ देखि अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद (आइसिसी) को सदस्य सूचिमा रहेको छ, र १५ मार्च २०१८ मा एकैसाथ एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय र ट्वान्टी२० अन्तर्राष्ट्रिय खेल्ने मान्यता प्राप्त गरेको छ। यसले सन् २०१४ को टि२० विश्वकप समूह चरण खेलेको र २०२४ संस्करणका लागि छनोट पूर्ण गरेको छ। २०१९–२०२३ को लिग २ अभियानमार्फत प्राप्त स्थानका आधारमा ओडिआई मान्यता सन् २०२७ सम्म कायम भएको उल्लेख छ।

उत्पत्ति र विकास

नेपालमा क्रिकेटको परिचय करिब १९२० तिर राणा वंशका शासकहरू बेलायत भ्रमणबाट फर्किएपछि भएको मानिन्छ। सन् १९४६ मा क्रिकेटको संस्थागत विकासका लागि क्रिकेट असोसियेसन अफ नेपाल स्थापना गरियो। १९५१ मा राणाशासन अन्त्यसँगै खेल आम जनसमुदायसम्म पुग्न थालेको र राष्ट्रिय खेलकुद संरचनामा समेटिएपछि विस्तारमा टेवा पुगेको वर्णन पाइन्छ। १९८० को दशकसम्म खेल मुख्यतः काठमाडौँ उपत्यकामा सिमित रहे पनि १९९० पछिदेखि देशभर यसको पहुँच बढ्यो।

प्रशासनिक हैसियत र आइसिसी मान्यता

नेपाल सन् १९८८ देखि १९९६ सम्म आइसिसीको सम्बद्ध श्रेणीमा थियो र सन् १९९६ मा सदस्य राष्ट्रको रूपमा सूचीकृत भयो। आइसिसीले सन् २०१४ जुनदेखि २०१५ को पुरुष टि२० विश्वकप छनौटसम्म नेपाललाई टि२०आई दर्जामा राखेको थियो। सन् २०१८ मार्च १५ मा २०१८ क्रिकेट विश्वकप छनौटको पहिलो प्ले-अफ जितेपछि नेपालले औपचारिक रूपमा ओडिआई र टि२०आई दुवै मान्यता प्राप्त गर्‍यो। २०१९–२०२३ को आईसीसी क्रिकेट विश्वकप लिग २ मा तेस्रो स्थान लिएर २०२३ को विश्वकप छनौटमा पुगेको र त्यसका आधारमा ओडिआई मान्यता २०२७ सम्म रहने उल्लेख छ; २०२३ मा जिम्बावेमा भएको छनौटमा नेपाल सातौँ स्थानमा रह्यो।

घरेलु रङ्गशाला र खेल–आयोजन

अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसार मान्यता प्राप्त दुई ओडिआई रङ्गशाला नेपालमा छन्—त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट मैदान (कीर्तिपुर) र मूलपानी क्रिकेट रङ्गशाला (कागेश्वरी मनोहरा)। कीर्तिपुर मैदानमा ओडिआई तथा टि२०आई दुवै तहका खेलहरू भएको छ, र मूलपानी मैदानमा पनि ओडिआई तथा टि२०आई खेल आयोजना भइसकेका छन्। पोखरा रङ्गशालामा टि२०आई खेलहरू भएका छन्। उपलब्ध तथ्याङ्कअनुसार कीर्तिपुरले २५ ओडिआई र १८ टि२०आई, मूलपानीले १ ओडिआई र ८ टि२०आई तथा पोखराले ४ टि२०आई खेल सम्हालेका छन्; कीर्तिपुरमा महिलाको टि२०आई पनि आयोजित भएको उल्लेख छ।

अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता सहभागिता

नेपालले २०१४ को टि२० विश्वकपमा समूह चरण खेलेर ३ खेलमध्ये २ जित र १ हार दर्ता गरेको थियो। टि२० विश्वकप छनौटमा २०१२ मा सातौँ, २०१३ मा तेस्रो, २०१५ मा बाह्रौँ, २०२२ मा तेस्रो र २०२३ मा उपविजेताको स्थान हासिल गर्दै २०२४ को मुख्य प्रतियोगिताका लागि छनोट भएको स्पष्ट छ। एकदिवसीय मार्गमा, क्रिकेट विश्वकप छनौटसम्बन्धी आईसीसी ट्रफी/छनौट यात्रामा नेपाल २००१ मा समूह चरणमा खेल्यो र पछि २०१४ मा प्ले-अफमा नवौँ तथा २०१८ र २०२३ मा प्ले-अफमा आठौँ स्थानमा रह्यो। २०२३ को एशिया कपमा नेपाल समूह चरणमै रोकियो, जहाँ उसले २ खेल खेल्यो र दुवैमा पराजित भयो। एशियाली खेलकुदमा २०१०, २०१४ र २०२२ संस्करणहरूमा नेपाल क्वार्टर–फाइनल चरणसम्म पुगेको देखिन्छ।

विश्व क्रिकेट लिग र लिग २ यात्रा

आईसीसी विश्व क्रिकेट लिगको चक्रमा नेपालले क्रमिक उन्नति र अवनतिका चरण अनुभव गरेको छ। २०१० को डिभिजन फाइभमा उपाधि जितेर २०१२ को डिभिजन फोरमा उक्लियो र त्यहाँ पनि विजेता बन्यो। २०१३ र २०१४ का डिभिजन थ्री दुवैमा उपाधि जित्दै २०१५ को डिभिजन टूमा पुगेको टोली त्यहाँ चौथो भयो, र २०१५–१७ को विश्व क्रिकेट लिग च्याम्पियनसिपमा सातौँ हुँदै पुनः डिभिजन टूमा झर्‍यो। २०१८ को डिभिजन टूमा उपविजेता बनेपछि २०१८ विश्वकप छनौटमा उन्नति गर्‍यो। २०१९–२०२३ को आईसीसी क्रिकेट विश्वकप लिग २ मा तेस्रो स्थान लिएर २०२३ विश्वकप छनौटमा पुगेको र त्यहीँबाट ओडिआई मान्यता २०२७ सम्म सुनिश्चित भएको स्रोतमा उल्लेख गरिएको छ।

क्षेत्रीय प्रतियोगिता र अन्य अभिलेख

एसीसी ट्रफी (५० ओभर) मा नेपाल २००२ र २०१० मा उपविजेता रह्यो र २०१२ को एसीसी ट्रफी इलाइटमा संयुक्त रूपमा उपाधि बाँडेको थियो, जहाँ उपाधि संयुक्त अरब इमिरेट्ससँग साझेदारी गरियो भन्ने उल्लेख छ। २००६ को एसीसी फास्ट ट्र्याक कन्ट्रीज टूर्नामेन्टमा नेपाल बिजेता बन्न सफल थियो। दक्षिण एसियाली खेलकुद २०१९ मा नेपालले कास्य पदक हात पार्‍यो। आईसीसी इन्टरकन्टिनेन्टल कपमा नेपाल २००४ र २००५ मा एसिया समूहको समूह चरणसम्म सीमित रह्यो, र पछिल्ला संस्करणहरूमा छनौट हुन सकेन। एसीसी इमर्जिङ टिम्स एसिया कपमा नेपालले २०१३, २०१७, २०१९ र २०२३ मा समूह चरण खेल्दै सहभागिता जनाएको देखिन्छ।

टोली संरचना र कर्णधार

अद्यावधिक विवरण (१ मे २०२४ अनुसार) अनुसार टोलीको नेतृत्व रोहित पौडेलले संभालिरहेका छन्। संयोजनमा शीर्ष–क्रमका ब्याटर, बहुमुखी खेलाडी, विकेटकिपर र तीव्र तथा स्पिन बलरहरू समावेश छन्, जसमा दिपेन्द्र सिंह ऐरी, कुशल मल्ल, गुलसान झा, सोम्पाल कामी, करण केसी, अविनाश बोहरा र विकेटकिपर आसिफ शेखजस्ता नामहरू पर्दछन्। घरेलु संरचनामा विभागीय तथा प्रदेशस्तरीय क्लबहरूबाट खेलाडी उदीयमान हुने क्रम जारी छ, र टि२० तथा ओडिआई दुवै ढाँचामा नियमित अन्तर्राष्ट्रिय सहभागिता कायम छ।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “नेपाल राष्ट्रिय क्रिकेट टोली।” नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF_%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%87%E0%A4%9F_%E0%A4%9F%E0%A5%8B%E0%A4%B2%E0%A5%80। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026). नेपाल राष्ट्रिय क्रिकेट टोली. In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF_%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%87%E0%A4%9F_%E0%A4%9F%E0%A5%8B%E0%A4%B2%E0%A5%80

@misc{ne_381,
  title = {नेपाल राष्ट्रिय क्रिकेट टोली},
  author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF_%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%87%E0%A4%9F_%E0%A4%9F%E0%A5%8B%E0%A4%B2%E0%A5%80}},
  year = {2026},
  note = {Accessed 2026-11-12}
}