नेपालको सर्वोच्च अदालत

नेपालको सर्वोच्च अदालत नेपालको न्यायपालिकाको सर्वोच्च तहको अदालत र अन्तिम अपीलसहितको न्यायिक निर्णायक निकाय हो। संवैधानिक प्रावधानअनुसार यस अदालतमा प्रधानन्यायाधीशबाहेक बढीमा २० जनासम्म अन्य न्यायाधीश नियुक्त हुन सक्छन्। स्रोतअनुसार, प्रधानन्यायाधीशको पदावधि ६ वर्ष रहने व्यवस्था छ। नेपालको संविधान २०७२ पछि कुनै तहको अदालतमा अस्थायी न्यायाधीश राख्ने प्रावधान विद्यमान छैन।

साधारण अधिकारक्षेत्र

सर्वोच्च अदालतले साधारण अधिकारक्षेत्र अन्तर्गत विभिन्न प्रकारका मुद्दामा सुनुवाइ गर्छ। यसमा सुरुको न्यायिक विचाराधीनता पर्ने विषय, तल्लो निकायबाट आउने अपील वा पुनरावेदन सुन्ने काम, आफ्नै फैसला वा आदेशको पुनरावलोकन गर्ने अधिकार, आवश्यक ठानेमा पुनःसुन्ने (दोहोरो सुनुवाइ) का प्रक्रिया, साथै साधक परीक्षण, निवेदन–प्रतिवेदन जस्ता न्यायिक प्रक्रियागत विषयको छानबिनसमेत समावेश हुन्छ।

असाधारण अधिकारक्षेत्र

असाधारण अधिकारक्षेत्रका रूपमा यस अदालतलाई न्यायिक पुनरावलोकनको अधिकार प्राप्त छ, जसअन्तर्गत संवैधानिकता र वैधानिकताको परीक्षण गरिन्छ। साथै, अदालतले रिट जारी गर्ने अधिकार प्रयोग गर्छ। सार्वजनिक सरोकारमा उठेका विवाद र प्रश्नहरूमा सार्वजनिक सरोकारको मुद्दाका रूपमा निवेदन दर्ता भई सुन्ने अभ्यास पनि यसै अधिकारक्षेत्रभित्र पर्छ।

अस्थायी न्यायाधीशसम्बन्धी व्यवस्था

२०७२ भन्दा अघिका संवैधानिक व्यवस्थाअनुसार, मुद्दाको चाप बढ्दा निश्चित अवधिका लागि अस्थायी न्यायाधीश नियुक्त गर्न सकिने प्रावधान विद्यमान थियो। वर्तमान नेपालको संविधान २०७२ लागू भएपछि, सर्वोच्च अदालतसहित कुनै पनि तहका अदालतमा अस्थायी न्यायाधीश राख्ने व्यवस्था हटाइएको छ।

न्यायिक जनशक्ति र प्रशासन

मानव संसाधनको अवस्थामा, आर्थिक वर्ष २०६२ को अन्त्यतिर प्रधानन्यायाधीशबाहेक १७ जना अन्य न्यायाधीश कार्यरत थिए। सो समयमा विभिन्न दर्जाका ३३२ जना कर्मचारीले प्रशासनिक तथा न्यायिक सहयोगी कार्य सम्हालेका थिए, र केही कर्मचारी काजमा खटिएका थिए। यी तथ्याङ्कहरू सो आर्थिक वर्षको अवस्थालाई जनाउँछन्।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “नेपालको सर्वोच्च अदालत।” नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B_%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A5%8B%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A_%E0%A4%85%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%A4। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026). नेपालको सर्वोच्च अदालत. In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B_%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A5%8B%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A_%E0%A4%85%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%A4

@misc{ne_12,
  title = {नेपालको सर्वोच्च अदालत},
  author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B_%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A5%8B%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A_%E0%A4%85%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%A4}},
  year = {2026},
  note = {Accessed 2026-11-12}
}