दशरथ रङ्गशाला काठमाडौँको त्रिपुरेश्वरमा अवस्थित, नेपालको सबैभन्दा ठूलो तथा अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डसम्बन्धी सुविधा भएको बहुउद्देश्यीय रङ्गशाला मानिन्छ। यसको प्रयोग खेलकुद, विशेषतः फुटबल, साथै सांस्कृतिक र मनोरञ्जनात्मक कार्यक्रमका लागि हुन्छ। स्रोतअनुसार करिब ५,००० सिट रहेको र कुल करिब १५,००० दर्शक समाउन सक्ने व्यवस्था छ। प्रारम्भिक निर्माण वि.सं. २०१४ आसपास भएको भनाइ पाइन्छ, यद्यपि वि.सं. २०१३ बाट काम सुरु भएको पनि देखिन्छ।
नामकरण र मुख्य प्रयोग
रङ्गशालाको नाम दशरथ चन्दको सम्मानमा राखिएको हो। यहाँ प्रायः राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल खेल लगायत कार्यक्रमहरू सञ्चालन हुन्छन्। वार्षिक रूपमा सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग यो मैदानमै आयोजना गर्ने चलन छ। रातिको खेल सम्भव होस् भनेर फ्लड्लाइट जडान गरिएको छ, जसले सांगीतिक कार्यक्रम तथा अन्य आयोजनालाई पनि सहज बनाएको छ।
निर्माणको प्रारम्भिक चरण
प्रथम चरणको काम वि.सं. २०१३ तिर, तत्कालीन राजा महेन्द्रको राज्याभिषेकअघि, खाली मैदान सम्याउने र अस्थायी पूर्वाधार राख्ने उद्देश्यले अघि बढाइएको थियो। त्यो बेला मैदानमा घाँस थिएन र धुलो रोक्न पानी छर्कने प्रबन्ध गरिन्थ्यो। पश्चिमपट्टि उच्च पाहुना र अधिकारीहरूका लागि अस्थायी बासस्थानसमेत तयार पारिएको थियो।
दोस्रो चरण, परिषद् र जग्गा व्यवस्थापन
वि.सं. २०२२ मा अर्को चरण सुरु गर्ने प्रयास भए पनि आर्थिक अभावले काम अघि बढेन। त्यतिबेला चीनले सिमेन्ट र छड पठाएर सहयोग गरेको थियो, तर आवश्यक बजेट अभाव र सुरक्षाको कमीका कारण सामग्री चोरीसम्म हुने अवस्था आयो। यसबीच, वि.सं. २०२० मा राजा महेन्द्रले त्रिपुरेश्वर क्षेत्रमा करिब २ सय रोपनी जग्गा रङ्गशालाका लागि दिन आदेश गरेका थिए, जुन २०३७ सम्ममा कागजी प्रक्रिया पूरा हुँदा करिब १ सय ३२ रोपनीमा सीमित रहेको देखिन्छ। वि.सं. २०२१ मा परिषद्को पहिलो ऐन जारी भयो र भारतीय दूतावासले उपलब्ध गराएको सामग्रीबाट कभर्ड हल निर्माणको आरम्भ भयो। वि.सं. २०२७ मा पूर्व र उत्तर तर्फ पाँच–पाँच लाइन प्याराफिट बने र २०२८ मा कभर्ड हल उद्घाटन भयो।
राजाभिषेकपूर्व सुदृढीकरण र पूर्वाधार विस्तार
वि.सं. २०२८ माघ १७ पछि राजा वीरेन्द्रको राज्याभिषेक २०३१ तिर तय भएपछि, पुनः चीनको सहयोगमा संरचनागत सुदृढीकरण तीव्र बनाइयो। पूर्व र उत्तर तर्फ १४–१४ ओटा स्टेप भएको प्याराफिट बने, पश्चिमतर्फ भिआइपीका लागि छुट्टै प्याराफिट तयार गरियो। त्यही अवधिमा एथ्लेटिक्सका लागि ६ लेन ट्रयाक बिछ्याइयो। वि.सं. २०३० मा खेलाडी छात्रावास र स्वीमिङ पुलको शिलान्यास भयो; छात्रावास २०३३ मा सञ्चालनमा आयो र स्वीमिङ पुल २०३४ मा तयार भई राजा वीरेन्द्रबाट उद्घाटन भयो।
अन्तर्राष्ट्रियस्तरको उन्नयन र हालको स्वरूप
वि.सं. २०३४ मा शरदचन्द्र शाह राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्को सदस्य–सचिव बनेपछि, २०३५–२०३७ बीच रङ्गशालालाई अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा उकास्ने काम भयो। प्याराफिटभित्र कार्यालय कोठा, बाहिर सटर, माथिल्लो भाग थप्ने काम र भिआइपी खण्डमा लिफ्ट जडान गरियो। वि.सं. २०३८ मा पहिलो वृहत राष्ट्रिय खेलकुद, र २०४० मा दक्षिण एसियाली खेलकुद यहीँ उद्घाटन गरिएको थियो। वि.सं. २०५५ तिर हालको स्वरूप तयार पार्दा, आठौँ दक्षिण एसियाली खेलकुदको आयोजना लक्षित गरेर फ्लड्लाइट, स्कोरबोर्ड, प्याराफिट रेलिङ, तल्लो तीन लेन छुट्याउने व्यवस्था, पानीबाट जोगिने पेन्ट, र ८ लेनको सेन्थेटिक ट्रयाक पुनःनिर्माण गरियो।
प्रमुख कार्यक्रम र घटनाक्रम
यो रङ्गशाला देशका प्रमुख खेलहरूका लागि मुख्य स्थल रहँदै आएको छ। एएफसी च्यालेन्ज कप २०१२ (२०६८ फागुन २५–२०६८ चैत ६), यू–१६ स्तरको साफ प्रतियोगिता (२०७० साउन ५–१५), २०१३ को साफ च्याम्पियनसिप (२०७० भदौ १५–२६), १९९७ को साफ फुटबल (भदौ १९–२९, २०५४), १९९९ को दक्षिण एसियाली खेल, तथा २०१९ को दक्षिण एसियाली खेलकुद (२०७६ मङ्सिर २४–१५) यहीँ सम्पन्न भएका थिए। नेपाल सुपर लिगको पहिलो संस्करण २०७८ मा यहीँ आयोजना भयो। २०२४ सालको साफ महिला च्याम्पियनसिप पनि यही मैदानमा सम्पन्न भएको उल्लेख छ। ब्रायन एडम्सको प्रत्यक्ष संगीत कार्यक्रम (२०६७ फागुन ७) र आतिफ असलमको प्रस्तुति (सन् २०१३) यहाँ भएका सांगीतिक कार्यक्रमका उदाहरण हुन्।
दुर्घटना
वि.सं. २०४४ फागुन २९ मा भएको दशरथ रङ्गशाला दुर्घटना २०४४ त्रासदीमा हावाहुरी र असिनापछिको भगदडका कारण ठूलो जनधन क्षति भयो। स्रोतहरूमा मृतक सङ्ख्या सम्बन्धी विवरण फरक–फरक छन्। सो घटनापछि मैदान वरिपरि काडेँ तारको घेराबार त्यागिएको उल्लेख पाइन्छ।
सन्दर्भ
- नेपाली विकिपिडिया — “दशरथ रङ्गशाला” (CC BY-SA 4.0) (हेरिएको १२/११/२०२६)
स्रोत र समीक्षाको अवस्था
स्रोत: सम्पादकीय लेख · विकिडाटा Q1171789
समीक्षा: स्रोत-सहित अद्यावधिक मस्यौदा — पछिल्ला स्रोत खोजेर नयाँ लेखिएको र अद्यावधिक गरिएको सम्पादकीय मस्यौदा; सम्पादक-मण्डलको तथ्य-जाँच जारी।
संरचनागत सूचक ८९/१०० (प्रयोगात्मक; तथ्यको शुद्धताको सूचक होइन — विवरण)
नेपाली विश्वकोशको सम्पादकीय लेख। यो लेख नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका हुन्; सम्पादक-मण्डलको समीक्षा क्रमशः जारी छ — त्रुटि भेटिए सम्पादन सुझाउनुहोस्। पाठ CC BY-SA 4.0 अन्तर्गत उपलब्ध छ।
यस लेखको तथ्यगत जग नेपाली भाषामा मुक्त ज्ञान रच्ने नेपाली विकिपिडियाका स्वयंसेवी लेखकहरूको दशकौँको साधनामा उभिएको छ — उहाँहरूप्रति हाम्रो कृतज्ञतापूर्ण श्रद्धाञ्जली।
यो लेख उद्धृत गर्नुहोस्
नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “दशरथ रङ्गशाला।” नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A6%E0%A4%B6%E0%A4%B0%E0%A4%A5_%E0%A4%B0%E0%A4%99%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।
Nepali Encyclopedia Editors. (2026). दशरथ रङ्गशाला. In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A6%E0%A4%B6%E0%A4%B0%E0%A4%A5_%E0%A4%B0%E0%A4%99%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE
@misc{ne_383,
title = {दशरथ रङ्गशाला},
author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A6%E0%A4%B6%E0%A4%B0%E0%A4%A5_%E0%A4%B0%E0%A4%99%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE}},
year = {2026},
note = {Accessed 2026-11-12}
}
