कबड्डी

कबड्डी दक्षिण एसियाली समुदायबीच लोकप्रिय परम्परागत खेलकुद हो, जसको आरम्भ दक्षिण भारततिरबाट भएको मानिन्छ। नेपालका धेरै गाउँ–टोलमा यो खेल ‘कपर्ती’ वा ‘हु तु तु’ नामले सदियौँदेखि खेलिँदै आएको छ। नियमहरू लिखित रूपमा स्थापित भएपछि औपचारिक नाम ‘कबड्डी’ व्यापक स्वीकृतिमा पुगेको देखिन्छ। बङ्गलादेशले यसलाई राष्ट्रिय खेलका रूपमा मान्छ, र नेपालमा यसलाई पहिल्यै राष्ट्रिय खेलको दर्जा दिइएको भनिन्छ।

नाम, रूपान्तर र सांस्कृतिक प्रचलन

एकै मूलको भए पनि विभिन्न क्षेत्रमा यस खेलका स्थानीय नाम फरक–फरक छन्। पश्चिम भारततिर ‘हु तु तु ...’ र पूर्वी भागमा ‘हा डु डु...’ भनेर खेलेको उल्लेख पाइन्छ। दक्षिण भागमा ‘च्नेदुगु...’ नाम प्रयोग हुने गरेको बताइन्छ। नेपालका धेरै स्थानमा ‘कपर्ती’ वा ‘हु तु तु’ को नामले चिनिए पनि, औपचारिक दस्तावेजीकरणपछि ‘कबड्डी’ नाम मानक रूपमा प्रचलित भयो।

उत्पत्ति र मान्यता

यस खेलको सुरुआत दक्षिण भारतबाट भएको विश्वास गरिन्छ, यद्यपि विस्तृत ऐतिहासिक प्रमाणहरूबारे स्रोतहरू सटीक छैनन्। क्षेत्रीय समुदायको मौखिक परम्परा र स्थानीय अभ्यासमार्फत खेलको स्वरूप पुस्तौँसम्म चलिआएको आकलन हुन्छ। दक्षिण एसियाली समाजमा सामुदायिक जमघटका समयमा खेलिने गतिविधिका रूपमा यसले विशेष स्थान बनाएको उल्लेख पाइन्छ।

नियमको विकास र औपचारिकीकरण

कबड्डीका आधारभूत नियमहरू सन् १९१८ मा तयार पारिएको बताइन्छ। ती नियमहरूको लिखित प्रकाशन सन् १९२३ मा गरिएको उल्लेख छ। यिनै प्रक्रियाले खेलको नाम, शब्दावली र सञ्चालनका मानक तय गरी औपचारिक रूप दिन मद्दत गर्‍यो, जसपछि ‘कबड्डी’ नाम संस्थागत कागजात र प्रतियोगिताहरूमा स्थिर रूपमा प्रयोग हुन थाल्यो।

भारतमा संस्थागत विस्तार

भारतमा कबड्डीको संघीय व्यवस्थापनका लागि अखिल भारत कबड्डी सङ्घ सन् १९५० मा गठन गरिएको थियो। यसपछि राष्ट्रिय तहका प्रतियोगिताहरू नियमित रूपमा आयोजना हुन थालेको उल्लेख भेटिन्छ। संघीय संयन्त्रले खेलाडी, प्रशिक्षक र निर्णायकहरूका लागि आवश्यक तालिम, नियमको पालना र प्रतियोगितात्मक ढाँचा विकासमा टेवा पुर्‍यायो।

अन्तर्राष्ट्रिय खेल महोत्सवमा समावेश

कबड्डीलाई सन् १९८५ को दक्षिण एसियाली खेलमा समावेश गरिएको पाइन्छ। यसपछि सन् १९९० देखि एसियाली खेलको विधा बनेर महादेशीय स्तरमा प्रतिस्पर्धात्मक रूपमा खेलिन थाल्यो। यी समावेशीकरणहरूले खेलको क्षेत्रीय दृश्यता, औपचारिक मान्यता र अन्तर्राष्ट्रिय सहभागिता विस्तारमा योगदान पुर्‍याए।

नेपालमा कबड्डी

नेपालमा खेलको विकास, प्रवर्द्धन र व्यवस्थापनका लागि अखिल नेपाल कबड्डी संघ आधिकारिक राष्ट्रिय निकायका रूपमा क्रियाशील छ। यस संस्थाले राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका प्रतियोगिता आयोजना गर्ने, र खेलाडी, प्रशिक्षक तथा निर्णायकहरूको क्षमता वृद्धिका कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने काम गर्दै आएको बताइन्छ। नेपालमा कबड्डीलाई व्यवस्थित र लोकप्रिय बनाउने प्रयत्नमा यो संघको योगदान उल्लेखनीय मानिन्छ।

राज्य र राष्ट्रिय दर्जा

कबड्डीलाई बङ्गलादेशको राष्ट्रिय खेलका रूपमा मानिन्छ। भारतका केही राज्य—तमिलनाडु, महाराष्ट्र, बिहार, आन्ध्र प्रदेश, तेलङ्गाना र पञ्जाब—मा यसलाई राज्य खेल घोषित गरिएको बताइन्छ। नेपालतर्फ यस खेललाई पहिले राष्ट्रिय खेलको मानिएको उल्लेख पाइए पनि, समयान्तरमा नीतिगत अवस्थाबारे स्रोतहरूमा थप स्पष्टीकरण आवश्यक देखिन्छ।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “कबड्डी।” नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%95%E0%A4%AC%E0%A4%A1%E0%A5%8D%E0%A4%A1%E0%A5%80। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026). कबड्डी. In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%95%E0%A4%AC%E0%A4%A1%E0%A5%8D%E0%A4%A1%E0%A5%80

@misc{ne_386,
  title = {कबड्डी},
  author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%95%E0%A4%AC%E0%A4%A1%E0%A5%8D%E0%A4%A1%E0%A5%80}},
  year = {2026},
  note = {Accessed 2026-11-12}
}