नेपाल स्टक एक्सचेन्ज

नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) नेपालको पूँजी बजारमा धितोपत्रको द्वितीयक कारोबार सम्हाल्ने एकमात्र विनिमय केन्द्र मानिन्छ। यसले सूचीकृत धितोपत्रको खरीद–बिक्रीका लागि दर्ता, कारोवार तथा अनुगमनसम्मका प्रमुख कार्य समेटेको छ। संस्था नेपाल धितोपत्र बोर्डबाट स्वीकृत छ र काठमाडौँस्थित सिंहदरबार प्लाजामा रहेको छ। कार्तिक २०७७ सम्म यसमा सूचीकृत इकाइहरूको समष्टिगत बजार मूल्य करिब १८.१४ अरब अमेरिकी डलर आकलन गरिएको थियो।

स्थापना र विकास

नेपालमा धितोपत्र कारोबारको संस्थागत थालनी वि.सं. २०३३ मा ‘सेक्युरिटी खरिद बिक्री केन्द्र’ स्थापना भएर भयो। सोही केन्द्रलाई वि.सं. २०५० मा रूपान्तरण गरी नेपाल स्टक एक्सचेन्ज लिमिटेड नाम दिइयो। रूपान्तरणपछि नेप्सेले सार्वजनिकरूपमा जारी धितोपत्रहरूलाई द्वितीयक बजारमा कारोबारयोग्य बनाउन सूचीकृत गर्ने काम निरन्तर गर्दै आएको छ। सूचीकरणमार्फत लगानीकर्ताले नियमनबद्ध परिवेशमा दोस्रो बजार कारोबार गर्न सक्ने आधार तयार भएको मानिन्छ।

कानुनी हैसियत र अवस्थित स्थान

नेप्से नेपालमा वैधानिकरूपमा परिचालित एकमात्र स्टक विनिमय संस्था हो, जसलाई नेपाल धितोपत्र बोर्डले स्वीकृति दिएको छ। यसले सरकारी ऋणपत्र र अन्य संस्थागत धितोपत्रमा तरलता अभिवृद्धि गर्न सहजीकरण गर्दै तिनको खरीद–बिक्रीको औपचारिक सुविधा उपलब्ध गराउँछ। संस्थाको मुख्य कार्यालय काठमाडौँको सिंहदरबार प्लाजामा अवस्थित छ। कार्तिक २०७७ को तथ्याङ्कअनुसार बजार पूँजीकरण करिब १८.१४ अरब अमेरिकी डलर पुगेको उल्लेख गरिएको छ।

प्रमुख कार्यक्षेत्र

नेप्सेले द्वितीयक बजारका लागि कारोबार प्रणाली सञ्चालन गरी शेयर, डेबेन्चर र बन्डजस्ता साधनहरूको व्यापार गर्न दलाल-माध्यमको प्लेटफर्म उपलब्ध गराउँछ। सूचीकृत कम्पनी, दलाल तथा लगानीकर्ता समक्ष लागू हुने नियमावली निर्माण र पालनामा जोड दिइन्छ, जसले पारदर्शिता र निष्पक्षता सुदृढ गर्ने उद्देश्य राख्छ। पूँजी बजारबारे जनचेतना फैलाउने कार्य, नयाँ वित्तीय उत्पादनको अध्ययन–विकास, र सरकार तथा बोर्डलाई सल्लाह प्रदान गर्ने कार्य पनि यसकै कार्यक्षेत्रमा पर्छ। स्वच्छ, पारदर्शी र विश्वसनीय कारोबार वातावरण कायम राखी लगानीकर्ताको हित सुरक्षित गर्नु यसको घोषित लक्ष्य हो।

सूचीकरण, ओटीसी र बजार पूर्वाधार

नेप्सेले सार्वजनिकरूपमा सेयर जारी गरिएका कम्पनीहरूलाई सूचीकरणमा सामेल गराई द्वितीयक कारोबारमा सहभागी गराउँछ। सूचीकरणबाहिर रहेका वा खारेजी भइसकेका इकाइहरूको कारोबारका लागि ओटीसी बजार प्रणाली प्रयोग गर्न सकिने व्यवस्था पनि परिचालनमा छ। पूँजी बजारको विकासका लागि सेयर निक्षेप तथा जमानी सम्बन्धी पूर्वाधार (जस्तै सीडीएस/निक्षेप संस्थाहरू) विस्तारतर्फ पहल गरिन्छ। यस्तै, राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय पूँजी-बजारसम्बन्धी संस्थाहरूसँग सदस्यता तथा सहकार्य गर्दै ऐनअनुसार कारोबार गर्ने सार्वजनिक लिमिटेड कम्पनीहरूको अनुगमन र नियमनको अभ्यास गरिएको छ।

स्वामित्व र पूँजी संरचना

नेप्सेको चुक्ता पूँजी १,००,००,००,००० रुपैयाँ उल्लेख गरिएको छ। स्वामित्वमा नेपाल सरकार ५८.६६%, नेपाल राष्ट्र बैंक ९.५%, कर्मचारी सञ्चय कोष १०.००%, राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक ११.२३%, लक्ष्मी बैंक ५.००%, प्रभु बैंक ५.००% र अन्य धितोपत्र व्यवसायी ०.६०% रहेका छन्। यिनै समूहमार्फत प्रकाशित सेयर सङ्ख्या क्रमशः ५८,६६,०००; ९,५०,०००; १०,००,०००; ११,२३,०००; ५,००,०००; ५,००,०००; र ६०,००० रहेको देखिन्छ। प्रकाशित अङ्कहरूबीच सूक्ष्म अन्तर देखिन सक्ने भएकाले स्रोतहरूमा मतभेद छ भन्ने टिप्पणी पनि गरिन्छ।

परिसूचकहरू र तिनको उपयोग

नेप्से परिसूचक सूचीकृत धितोपत्रहरूको समष्टिगत प्रदर्शन मापन गर्ने प्रमुख सूचकांक हो, जसको गणना बजार पूँजीकरण पद्धतिबाट गरिन्छ। यसअन्तर्गत सबै सूचीकृत इकाइहरूको बजार मूल्य समेटिन्छ र समयानुकूल अद्यावधिक गरिन्छ। प्रमुख सूचकांकहरूमा नेप्से परिसूचक (समग्र बजार), सेन्सेटिभ इन्डेक्स (ए-श्रेणीका वाणिज्य बैंकहरू), फ्लोट इन्डेक्स (फ्लोटिङ सेयर) र सेन्सेटिभ फ्लोट इन्डेक्स समावेश छन्। आर्थिक, राजनीतिक र बजारसम्बद्ध घटनाका कारण सूचकांकमा उतार–चढाव देखिन्छ, र दैनिक प्रकाशनले लगानीकर्ता तथा नीतिनिर्माताले बजारको अवस्थाबारे समयमै जानकारी पाउँछन्।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “नेपाल स्टक एक्सचेन्ज।” नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A4%95_%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B8%E0%A4%9A%E0%A5%87%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%9C। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026). नेपाल स्टक एक्सचेन्ज. In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A4%95_%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B8%E0%A4%9A%E0%A5%87%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%9C

@misc{ne_378,
  title = {नेपाल स्टक एक्सचेन्ज},
  author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A4%95_%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B8%E0%A4%9A%E0%A5%87%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%9C}},
  year = {2026},
  note = {Accessed 2026-11-12}
}