नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टोली नेपालका लागि पुरुष अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलमा प्रतिस्पर्धा गर्ने आधिकारिक टोली हो। यसलाई अखिल नेपाल फुटबल सङ्घले व्यवस्थापन र नियमन गर्छ। टोली एसियाली फुटबल महासङ्घको सदस्य राष्ट्रका रूपमा मान्यता प्राप्त छ र घरेलु खेल मुख्यत: काठमाडौँस्थित दशरथ रङ्गशालामा आयोजना हुन्छ। दक्षिण एसियाली प्रतिस्पर्धामा पदक जित्ने परम्परा र महादेशीय स्तरमा उपाधि दिलाएका उपलब्धिले यो टोलीलाई प्रतिष्ठित बनाएका छन्।
गठन र प्रशासन
राणा शासनकालमा वि.सं. १९७७ तिर फुटबललाई राष्ट्रिय खेलको हैसियत दिइएपछि देशभर क्लब र प्रतियोगिताहरू विस्तार भए। रामजानकी कप (वि.सं. १९९०) र त्रिभुवन च्यालेन्ज सिल्ड (वि.सं. २००४) जस्ता घरेलु प्रतियोगिताले संरचना बलियो बनायो। वि.सं. २००७ मा अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ स्थापना भई सोही संस्थामार्फत राष्ट्रिय टोली औपचारिक रूपमा गठन गरियो।
ऐतिहासिक प्रारम्भ
वि.सं. २०१९ मा आगाखान गोल्डकपमार्फत नेपालले पहिलो विदेशी मैदानको अनुभव जुटायो। टोली ढाका, त्यतिबेला पूर्वी पाकिस्तान (आजको बङ्गलादेश) स्थित ढाकामा उत्रियो। प्रारम्भिक दुई खेल ०–७ र ०–७ ले गुमाएपछि तेस्रो खेलमा ढाका पुलिस क्लबविरुद्ध १–० को जित हात परेको थियो। सो खेलको १९औँ मिनेटमा प्रकाशविक्रम शाहले विदेशी भूमिमा नेपालको पहिलो गोल दर्ता गरे।
अन्तर्राष्ट्रिय मंचमा उदय
वि.सं. २०२६ मा फिफा सदस्यता प्राप्त भएपछि नेपाल दुई वर्षभित्र एसियाली फुटबल महासङ्घमा पनि आबद्ध भयो। फिफाले मान्यता दिएको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय २०२९ असोज २७ मा चीनविरुद्ध खेलेको थियो, जसमा नेपाल २–६ ले पराजित भयो। नेपालको फिफा-मान्य प्रतियोगितामा पहिलो गोलकर्ता यमबहादुर घले हुन्, जसले सन् १९८२ को एसियन गेम्समा कुवेतविरुद्ध गोल गरे।
१९८० को दशकतिर पूर्वाधार र सीप अभाव रहे पनि फिफाको सहयोगले तल्लो तहको प्रतिभा पहिचान गर्ने युवा कार्यक्रम सुरु भयो। सो कार्यक्रमबाट तयार भएका धेरै खेलाडी राष्ट्रिय टोलीमा उक्लिए र दक्षिण एसियाली प्रतियोगितामा दुई स्वर्ण, दुई रजत र दुई कास्य पदकको आधार बने। सो कालखण्डमा डेनमार्क (सन् १९८६), सोभियत संघ र पूर्वी जर्मनी (सन् १९८७) तथा पश्चिम जर्मनी (सन् १९८९) विरुद्ध मैत्री खेलहरू खेलेका थिए। १९९० दशकको सुरुदेखि मध्यसम्म एन्फा कप, गभर्नर्स गोल्ड कप (सन् १९९७ र १९९८), दक्षिण एसियाली खेलकुदको स्वर्ण (सन् १९९३) र दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठनको पहिलो संस्करणमा तेस्रो स्थान जस्ता सफलताहरू पनि प्राप्त भए।
आधुनिकीकरण र युवा कार्यक्रम
फिफाले प्रशिक्षक र वित्तीय सहायतासहित सञ्चालन गरेको प्रारम्भिक पञ्चवर्षीय युवा योजना नेपालका लागि टेवा साबित भयो। विद्यालयस्तरसम्म केन्द्रित सो पहलले धेरै उमेर समूहका खेलाडीलाई मैदानभित्रको सीप र बाहिरको अनुशासन सिकायो। सोही ब्याचका खेलाडीहरूको ठूलो हिस्सा पछि राष्ट्रिय टोली र दक्षिण एसियाली खेलकुदका स्वर्ण पदक विजेता टोलीमा समावेश भए।
२००० दशकको ह्रास
सन् २००१ देखि २००३ सम्मको संस्थागत द्वन्द्वले फुटबल प्रशासन अवरुद्ध भयो र अन्तर्राष्ट्रिय गतिविधिमा प्रतिबन्ध समेत भोग्नु पर्यो। सन् २००३ जनवरीमा साफ च्याम्पियनसिपमा बङ्गलादेशविरुद्ध १००औँ अन्तर्राष्ट्रिय खेल पुगे पनि प्रदर्शन उत्साहजनक रहेन। एएफसी बाहिरका टिमसँग सीमित द्वन्द्वमध्ये १९९९ को बङ्गबन्धु गोल्डकपमा घाना यू–२३ र २००२ को फिफा विश्वकप छनोटमा कजाखस्तानसँग खेलेको उल्लेखिन्छ।
सन् २००३ को एएफसी एसियन कप छनोटमा दक्षिण कोरियासँगको खेलमा १६ गोल खाई ठूलो हार बेहोर्नु पर्यो; सो चरणका ६ खेलमा ४५ गोल बेहोर्दा एकपटक पनि नेट भेद्न सकेन। तर सन् २००२ को फिफा विश्वकप छनोटमा ४ खेलमध्ये २ जित हासिल भए र मकाउ तथा इराकविरुद्ध दुई खेलमा १३ गोल गरिएको थियो। उमेरसम्बन्धी नियम कडाइ भएपछि सन् २००६ सम्म टोलीले विश्वकप तथा एएफसी एसिया कपका छनोट र साफ च्याम्पियनसिपलाई प्राथमिकता दिने नीति लियो।
२०१० पछि पुनरुत्थान
प्रशिक्षक ग्राहम रोबर्ट्सको आगमनपछि परिणामहरू सुधारिन थाले। सन् २०१५ मा साफ यू–१९ उपाधि जितियो। सन् २०१६ मा बङ्गबन्धु कप र एएफसी सोलिडारिटी कप जित्न सफल भयो र त्यही वर्षको दक्षिण एसियाली खेलकुदमा पनि स्वर्ण दिलायो। २०१६ भरि टोली अपराजित रह्यो।
सन् २०१९ को एएफसी एसिया कप छनोटमा ग्वामले भाग नलिएपछि नेपाल प्रतिस्थापनका रूपमा समावेश भयो। घरेलु मैदानमा फिलिपिन्स र यमनसँग दुवै खेल ०–० बराबरी भए, तर ताजिकिस्तानसँग दुईपटक र अन्य खेलहरूमा हार व्यहोर्दै छनोट पार गर्न सकेन। सन् २०२२ विश्वकप छनोटमा अस्ट्रेलिया, कुवेत र जोर्डन जस्ता बलिया प्रतिद्वन्द्वी तथा चिनियाँ ताइपेईसँग खेल्दा, चिनियाँ ताइपेईमाथि २–० को जित बाहेक बाँकी पाँच खेल गोलविहीन रहँदै पराजयमा टुंगिए। सन् २०२१ को साफ च्याम्पियनसिपमा नेपाल आफ्नो समूहमा भारतपछि दोस्रो भयो र सो भिडन्तमा ०–३ ले हार्यो।
गृह मैदान र पूर्वाधार
टोलीको प्रमुख गृह मैदान दशरथ रङ्गशाला हो, जसको दर्शक क्षमता करिब १८,००० रहेको छ र यो नेपालकै ठूलो रङ्गशालामध्ये एक मानिन्छ। राष्ट्रसेवक शहीद दशरथ चन्दको नाममा नामकरण गरिएको रङ्गशाला खेलकुदसँगै सांस्कृतिक कार्यक्रमका लागि पनि प्रयोग हुन्छ; सन् २०११ मा ब्रायन एडम्सको प्रस्तुति उल्लेख्य मानिन्छ। २०१३ को साफ च्याम्पियनसिपअघि रङ्गशाला जीर्णोद्धार भई २०,००० देखि २८,००० सम्म सिट विस्तार गरियो।
काठमाडौँकै हलचोक रङ्गशालाले सन् २०१२ को एएफसी च्यालेन्ज कप र सन् २०१३ को साफ च्याम्पियनसिपका केही खेलहरू आयोजना गर्यो। हाल पोखरामा निर्माण सम्पन्न (सन् २०२१) रङ्गशालालगायत अन्य स्थलहरू थपिँदै पूर्वाधार सुदृढीकरण जारी छ।
अन्तर्राष्ट्रिय प्रदर्शन र सम्मान
२२ मार्च २०२३ सम्म नेपालले जम्मा २५९ अन्तर्राष्ट्रिय खेल खेलेको छ, जसमा ६४ जित, ४० बराबरी र १५५ हार छन्। कुल २२८ गोल गर्दै ६०९ गोल बेहोरेको तथ्याङ्क दर्ता छ।
- महादेशीय: एएफसी सोलिडारिटी कप– विजेता (१): सन् २०१६
- क्षेत्रीय: दक्षिण एसियाली खेलकुद– स्वर्ण (२): सन् १९८४, १९९३; उपविजेता (२): सन् १९८७, १९९९; तेस्रो (१): सन् १९८५
- क्षेत्रीय: साफ च्याम्पियनसिप– उपविजेता (१): सन् २०२१; तेस्रो (१): सन् १९९३
- आमन्त्रण: एन्फा कप– विजेता (१): सन् १९८७
- आमन्त्रण: बङ्गबन्धु गोल्डकप– विजेता (१): सन् २०१६
- आमन्त्रण: त्रिदेशीय कप– विजेता (१): सन् २०२१
सन्दर्भ
- नेपाली विकिपिडिया — “नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टोली” (CC BY-SA 4.0) (हेरिएको १२/११/२०२६)
स्रोत र समीक्षाको अवस्था
स्रोत: सम्पादकीय लेख · विकिडाटा Q330971
समीक्षा: स्रोत-सहित अद्यावधिक मस्यौदा — पछिल्ला स्रोत खोजेर नयाँ लेखिएको र अद्यावधिक गरिएको सम्पादकीय मस्यौदा; सम्पादक-मण्डलको तथ्य-जाँच जारी।
संरचनागत सूचक ९३/१०० (प्रयोगात्मक; तथ्यको शुद्धताको सूचक होइन — विवरण)
नेपाली विश्वकोशको सम्पादकीय लेख। यो लेख नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका हुन्; सम्पादक-मण्डलको समीक्षा क्रमशः जारी छ — त्रुटि भेटिए सम्पादन सुझाउनुहोस्। पाठ CC BY-SA 4.0 अन्तर्गत उपलब्ध छ।
यस लेखको तथ्यगत जग नेपाली भाषामा मुक्त ज्ञान रच्ने नेपाली विकिपिडियाका स्वयंसेवी लेखकहरूको दशकौँको साधनामा उभिएको छ — उहाँहरूप्रति हाम्रो कृतज्ञतापूर्ण श्रद्धाञ्जली।
यो लेख उद्धृत गर्नुहोस्
नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टोली।” नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF_%E0%A4%AB%E0%A5%81%E0%A4%9F%E0%A4%AC%E0%A4%B2_%E0%A4%9F%E0%A5%8B%E0%A4%B2%E0%A5%80। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।
Nepali Encyclopedia Editors. (2026). नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टोली. In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF_%E0%A4%AB%E0%A5%81%E0%A4%9F%E0%A4%AC%E0%A4%B2_%E0%A4%9F%E0%A5%8B%E0%A4%B2%E0%A5%80
@misc{ne_382,
title = {नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टोली},
author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF_%E0%A4%AB%E0%A5%81%E0%A4%9F%E0%A4%AC%E0%A4%B2_%E0%A4%9F%E0%A5%8B%E0%A4%B2%E0%A5%80}},
year = {2026},
note = {Accessed 2026-11-12}
}
