खड्गप्रसाद ओली (केपी शर्मा ओली) नेपालका वामपन्थी राजनीतिज्ञ र नेकपा (एमाले)का वर्तमान अध्यक्ष हुन्। उनले तीन पटक प्रधानमन्त्री बनेर संघीय कार्यकारी नेतृत्व सम्हालेका थिए। यसअघि विभिन्न समयमा गृह मन्त्री, उपप्रधानमन्त्री र परराष्ट्रमन्त्रीका रूपमा कार्यसम्पादन गरेका थिए। उनी वि.सं. २०७२ असोज २४ मा ३८औँ प्रधानमन्त्री निर्वाचित भएका थिए।
प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा
ओलीको जन्म वि.सं. २००८ फागुन ११, शनिबार, तेह्रथुमको इवा गाउँमा भयो। उनका पिता मोहनप्रसाद ओली र आमा मधुमाया ओली थिए। सुरुको पढाइ झापामा भयो र कक्षा ४ स्थानीय विद्यालयमै पुरा गरे। उनले झापास्थित आदर्श माध्यमिक विद्यालयबाट वि.सं. २०२८ मा प्रवेशिका परीक्षा उत्तीर्ण गरे र पछिल्लो बसोबास अनन्तलिङ्गेश्वर नगरपालिका–२, बालकोट, भक्तपुरमा रहेको बताइएको छ।
राजनीतिक आरम्भ र पञ्चायतविरुद्धको सङ्घर्ष
ओली वि.सं. २०२२ मा वाम राजनीतिमा सक्रिय भए र २०२६ मा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको सदस्य बने। वि.सं. २०२८ को झापा आन्दोलनमा प्रमुख भूमिकामध्ये रहेर सोही वर्ष पक्राउ परे। पञ्चायती व्यवस्थाविरुद्धको गतिविधिका कारण २०२८ देखि २०४४ सम्म झन्डै १४ वर्ष जेल जीवन बिताए। पछि उनी तत्कालीन नेकपा (माले)का संस्थापक समूहमध्ये रहे र नेकपा (एमाले)मा प्रवेश गर्दै केन्द्रीय समिति सदस्य तथा वि.सं. २०५४ सम्म लुम्बिनी अञ्चलका इन्चार्ज रहे।
बहुदलीय चरण र मन्त्री जिम्मेवारी
जनआन्दोलनपछि वि.सं. २०४८ को आम निर्वाचनमा झापा–६ बाट प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचित भए। सो वर्ष उनी नेकपा (एमाले)को विदेश सम्बन्ध विभागको प्रमुख बने। वि.सं. २०५१ मा पुनः सांसद निर्वाचित भई मनमोहन अधिकारी नेतृत्वको सरकारले उनलाई गृह मन्त्री नियुक्त गर्यो (२०५१–२०५२)। वि.सं. २०५६ मा झापा–२ र झापा–६ दुबैबाट जिते र एक क्षेत्र छोडे।
सङ्क्रमणकाल र पार्टी नेतृत्व
वि.सं. २०६२ मा गिरिजाप्रसाद कोइराला नेतृत्वको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्मा उनी उपप्रधानमन्त्री तथा परराष्ट्रमन्त्री बने (२०६४–२०६५ सम्म समेटिने गरी उल्लेख छ)। वि.सं. २०६४ को संविधानसभा निर्वाचनमा झापा–७ बाट पराजित भए। २०६५ मा झलनाथ खनालसँग अध्यक्ष पदमा हारे तर २०७० मा झापा–७ बाट संविधानसभामा निर्वाचित भए। २०७० माघ २१ मा एमाले संसदीय दलको नेता निर्वाचित हुँदै खनाललाई २३ मतान्तरले पछिपारे र २०७१ को नवौँ महाधिवेशनबाट पार्टी अध्यक्ष बने।
पहिलो प्रधानमन्त्रीकाल (२०७२–२०७३)
ओली वि.सं. २०७२ असोज २४ मा संसदीय मतदानबाट प्रधानमन्त्री भए। ५९७ मध्ये ३३८ मत प्राप्त गर्दै उनले सरकारले गठनका लागि आवश्यक समर्थन पाए, जसमा एकीकृत नेकपा (माओवादी), राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी नेपाल, मधेसी जनअधिकार फोरम र अन्य साना दलहरू थिए। संविधान जारीसँगै भारत tarafबाट आर्थिक नाकाबन्दी भएको सन्दर्भमा उनले चीनसँग पारवहन तथा व्यापारसम्बन्धी सन्धिहरूको पहल गरे। २०७३ असार २९ देखि समर्थन फिर्ता र अविश्वास प्रस्ताव दर्तापछि गठबन्धन टुट्दा २०७३ साउन ९ मा संसद् सम्बोधनपछि उनले राजीनामा घोषणा गरे। भारत सरकारमाथि सरकार ढाल्ने प्रयासको आरोप सार्वजनिक भए पनि भारतको विदेश मन्त्रालयले यसलाई अस्वीकार गरेको विवरण स्रोतमा उल्लेख छ।
दोस्रो प्रधानमन्त्रीकाल (२०७४–२०७८)
वि.सं. २०७४ फागुन ३ मा उनी पुनः प्रधानमन्त्री नियुक्त भए र फागुन २७ मा २६८ मध्ये २०८ मतसहित विश्वासको मत पाए। वि.सं. २०७५ जेठ ३ मा नेकपा (एमाले) र नेकपा (माओवादी केन्द्र) विलय भई नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) बनेपछि सत्तारूढ पक्ष दुई तिहाइमा पुगेको भनाइ छ। वि.सं. २०७७ जेठमा सरकारले कालापानी, लिपुलेक र लिम्पियाधुरा समेटिएको नक्सा सार्वजनिक गर्यो र संविधान संशोधन दुवै सदनले सर्वसम्मतिले पारित गरेपछि राष्ट्रपतिले प्रमाणीकरण गरिन्।
वि.सं. २०७७ पुस ५ मा प्रतिनिधि सभा विघटन सिफारिस र वैशाख १७ तथा २७ को निर्वाचन घोषणा भयो, जसलाई राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले समर्थन गरेको उल्लेख छ। २०७७ फागुन ११ मा सर्वोच्च न्यायालयले विघटन बदर गरी सदन पुनर्बहाली गर्न आदेश दियो र २०७७ फागुन २३ मा बैठक आह्वान गरियो। सोही २३ फागुनमा सर्वोच्चले नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) नाम ऋषिराम कट्टेलतर्फ मान्यता दिँदै विलयपछिको दल अमान्य ठहर्यो, जसअघि–अगाडि नेकपा (एमाले) र नेकपा (माओवादी केन्द्र) आ–आफ्नै रूपमा पुनः सक्रिय भए। २०७७ फागुन २९ र २०७८ वैशाख २२ मा माओवादी केन्द्रले समर्थन फिर्ता लिएपछि २०७८ वैशाख २५–२७ तर्फको मतदानमा २३२ मध्ये ९३ मत मात्र पाई विश्वासको मत जुटेन र सरकार अल्पमत/कार्यवाहक स्थितिमा सीमित रह्यो।
तेस्रो प्रधानमन्त्रीकाल र न्यायिक हस्तक्षेप
वि.सं. २०७८ वैशाख ३० मा, विपक्षीहरूले बहुमत वैकल्पिक दाबी गर्न नसकेपछि ओली तेस्रो पटक प्रधानमन्त्री नियुक्त भए। २०७८ जेठ ८ मा मध्यराति प्रतिनिधि सभा पुनः विघटन गरी कात्तिक २६ र मङ्सिर ३ मा निर्वाचन मिति तोकियो। २०७८ असार २८ मा सर्वोच्च न्यायालयको संवैधानिक इजलासले सो विघटन गैरकानुनी ठहर्याई शेरबहादुर देउवालाई २८ घण्टाभित्र प्रधानमन्त्री नियुक्त गर्न आदेश दियो। पदबाट हटेपछि, २०७८ मङ्सिर १० मा चितवनमा बसेको नेकपा (एमाले)को दशौँ महाधिवेशनले उनलाई फेरि अध्यक्ष चुनेको उल्लेख छ।
स्रोतमा वि.सं. २०८२ भदौ २४ मा ‘राजीनामा’ दिएको अतिरिक्त दाबी भेटिन्छ; तर २०७८ पछि फेरि प्रधानमन्त्री नियुक्त भएको स्पष्ट विवरण सोही स्रोतमा पाइएन। यसैले उक्त प्रसङ्गबारे स्रोतहरूमा मतभेद वा अपूर्णता देखिन्छ।
व्यक्तिगत जीवन र स्वास्थ्य
जेलमुक्तिपछि ओलीले राधिका शाक्यसँग वैवाहिक जीवन सुरू गरे। स्वास्थ्य पक्षमा उनले दुई पटक मिर्गौला प्रत्यारोपण गराए—पहिलो वि.सं. २०६३ मा नयाँ दिल्लीस्थित अपोलो अस्पतालमा, र दोस्रो वि.सं. २०७६ मा काठमाडौँको त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा। दोस्रोपटक समिक्षा सङ्ग्रौलाबाट मिर्गौला प्राप्त गरेको उल्लेख छ, जसलाई नातागोता भएको भनिएको छ। नयाँ दिल्लीका एक वरिष्ठ प्रत्यारोपण चिकित्सक पनि काठमाडौँमा प्रक्रिया सहयोगका लागि उपस्थित भएको विवरण समावेश छ।
अभिव्यक्ति र विवाद
ओलीका सार्वजनिक अभिव्यक्तिहरूले समय–समयमा बहस जन्मायो। बनेपास्थित आईटी पार्कसँग जोडेर ‘सुपर कम्प्युटर’ सम्बन्धी दाबी (माघ २०७५), ‘गैँडा’ र ‘सगरमाथा’का नामप्रयोगको आग्रह (भदौ २०७६), कोभिड–१९ सन्दर्भमा ‘भारतीय भाइरस’ बढी खतरनाक भएको भनाइ (बैशाख २०७७), घरेलु उपचारसम्बन्धी टिप्पणी (असार २०७७), ‘रामको जन्म नेपालमा’ र ‘योगको उत्पत्ति नेपाल’ सम्बन्धी अभिव्यक्तिहरू (असार २०७७) आलोचना र समर्थन दुबैका विषय बने। स्रोतविवरणअनुसार यी दाबीहरूलाई लिएर सामाजिक तथा सञ्चार माध्यममा व्यापक प्रतिक्रियाहरू देखिए।
निर्वाचन उपलब्धि
ओली वि.सं. २०४८, २०५१ र २०५६ मा झापाका विभिन्न क्षेत्रमा निर्वाचित भए; २०५६ मा दुई क्षेत्रबाट जितेर एक सिट त्यागे। २०६४ को संविधानसभा निर्वाचनमा झापा–७ बाट पराजित भए तर २०७० मा सोही क्षेत्रबाट विजयी बने। २०७२ को प्रधानमन्त्री निर्वाचनमा उनले ३३८ मत पाए भने सुशील कोइरालाले २४९ मत पाएका थिए। प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४ मा झापा–५ बाट ५७,१३९ मतसहित उनी विजयी भएका थिए।
सन्दर्भ
- नेपाली विकिपिडिया — “खड्गप्रसाद ओली” (CC BY-SA 4.0) (हेरिएको १२/११/२०२६)
स्रोत र समीक्षाको अवस्था
स्रोत: सम्पादकीय लेख · विकिडाटा Q3195923
समीक्षा: स्रोत-सहित अद्यावधिक मस्यौदा — पछिल्ला स्रोत खोजेर नयाँ लेखिएको र अद्यावधिक गरिएको सम्पादकीय मस्यौदा; सम्पादक-मण्डलको तथ्य-जाँच जारी।
संरचनागत सूचक ९४/१०० (प्रयोगात्मक; तथ्यको शुद्धताको सूचक होइन — विवरण)
नेपाली विश्वकोशको सम्पादकीय लेख। यो लेख नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका हुन्; सम्पादक-मण्डलको समीक्षा क्रमशः जारी छ — त्रुटि भेटिए सम्पादन सुझाउनुहोस्। पाठ CC BY-SA 4.0 अन्तर्गत उपलब्ध छ।
यस लेखको तथ्यगत जग नेपाली भाषामा मुक्त ज्ञान रच्ने नेपाली विकिपिडियाका स्वयंसेवी लेखकहरूको दशकौँको साधनामा उभिएको छ — उहाँहरूप्रति हाम्रो कृतज्ञतापूर्ण श्रद्धाञ्जली।
यो लेख उद्धृत गर्नुहोस्
नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “खड्गप्रसाद ओली।” नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%96%E0%A4%A1%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A6_%E0%A4%93%E0%A4%B2%E0%A5%80। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।
Nepali Encyclopedia Editors. (2026). खड्गप्रसाद ओली. In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%96%E0%A4%A1%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A6_%E0%A4%93%E0%A4%B2%E0%A5%80
@misc{ne_209,
title = {खड्गप्रसाद ओली},
author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%96%E0%A4%A1%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A6_%E0%A4%93%E0%A4%B2%E0%A5%80}},
year = {2026},
note = {Accessed 2026-11-12}
}
