नेपाली विश्वकोशनेपाल र नेपाली भाषाको ज्ञानकोश

चाडपर्व पात्रो

विक्रम सम्वत्का बाह्र महिनामा नेपालका प्रमुख चाडपर्व र जात्राहरू। धेरै पर्वको मिति चान्द्र पात्रोअनुसार हरेक वर्ष फरक पर्छ।

वैशाख

वैशाख १

नेपाली नयाँ वर्ष

विक्रम सम्वत्को नयाँ वर्ष; बिस्केट जात्रा (भक्तपुर) यसै बेला मनाइन्छ।

चैत मसान्त – वैशाख १

बिस्केट जात्रा

भक्तपुरमा मनाइने भैरव-भद्रकालीको रथजात्रा र लिङ्गो ढाल्ने पर्व।

वैशाख शुक्ल पूर्णिमा

बुद्ध जयन्ती

गौतम बुद्धको जन्म, बोधि र महापरिनिर्वाणको स्मृति; लुम्बिनी, स्वयम्भू र बौद्धमा विशेष पूजा।

वैशाख–असार (चान्द्र)

रातो मच्छिन्द्रनाथ जात्रा

ललितपुरको सबैभन्दा लामो रथजात्रा; भोटो जात्राले समापन।

वैशाख पूर्णिमा

उभौली (साकेला)

किराँत राई समुदायको उभौली पर्व।

असार

असार १५

असार पन्ध्र (धान दिवस)

रोपाइँको उत्सव; दही-चिउरा खाने चलन।

साउन

साउन शुक्ल पूर्णिमा

जनैपूर्णिमा / रक्षाबन्धन

जनै फेर्ने, रक्षासूत्र बाँध्ने र क्वाँटी खाने पर्व; गोसाईकुण्ड मेला।

भदौ कृष्ण प्रतिपदा

गाईजात्रा

वर्षभरि दिवंगत आफन्तको सम्झनामा गाई वा गाईको प्रतीक लिएर निस्कने उपत्यकाको पर्व; हास्यव्यङ्ग्यको परम्परा।

भदौ

भदौ कृष्ण अष्टमी

कृष्ण जन्माष्टमी

भगवान् कृष्णको जन्मोत्सव; पाटनको कृष्ण मन्दिरमा विशेष भीड।

भदौ शुक्ल तृतीया

हरितालिका तीज

महिलाहरूको व्रत, गीत र नृत्यको पर्व; पशुपतिनाथमा विशाल भीड।

भदौ शुक्ल द्वादशीदेखि आठ दिन

इन्द्रजात्रा

काठमाडौँको प्रमुख जात्रा; कुमारी, गणेश र भैरवको रथयात्रा, लाखे नाच र इन्द्रध्वजोत्थान।

असोज

असोज शुक्ल प्रतिपदादेखि पूर्णिमासम्म

दशैं (बडादशैं)

नेपालको सबैभन्दा ठूलो चाड; घटस्थापना, फूलपाती, महाअष्टमी, नवमी र विजयादशमीमा टीका-जमरा।

कात्तिक

कात्तिक कृष्ण त्रयोदशीदेखि शुक्ल द्वितीयासम्म

तिहार (यमपञ्चक)

काग, कुकुर, गाई, गोरु र भाइको पूजा; लक्ष्मीपूजा, देउसी-भैलो र भाइटीका।

कात्तिक शुक्ल प्रतिपदा

नेपाल सम्वत् नयाँ वर्ष / म्ह पूजा

नेवार समुदायको आत्मपूजा र नेपाल सम्वत्को नयाँ वर्ष।

कात्तिक शुक्ल षष्ठी

छठ पर्व

सूर्य र छठी माताको आराधना; मधेश र जनकपुरमा विशेष।

मङ्सिर

मङ्सिर पूर्णिमा

उधौली (साकेला)

किराँत राई समुदायको उधौली पर्व; साकेला सिली नाच।

मङ्सिर शुक्ल पूर्णिमा

योमरी पुन्ही

नेवार समुदायमा नयाँ अन्नको उत्सव; योमरी बनाउने चलन।

पुस

पुस १५

तमु ल्होसार

गुरुङ समुदायको नयाँ वर्ष।

माघ

माघ १

माघे संक्रान्ति

सूर्यको उत्तरायण; तरुल, चाकु, घिउ र तिलको लड्डु; थारू समुदायको माघी।

माघ शुक्ल प्रतिपदा

सोनाम ल्होसार

तामाङ समुदायको नयाँ वर्ष।

माघ शुक्ल पञ्चमी

सरस्वती पूजा (श्रीपञ्चमी)

विद्याकी देवी सरस्वतीको पूजा; अक्षराम्भ।

फागुन

फागुन कृष्ण चतुर्दशी

महाशिवरात्रि

पशुपतिनाथमा लाखौँ भक्त र साधुहरूको भीड; नेपाली सेना दिवस।

फागुन (तिब्बती पात्रो)

ग्याल्पो ल्होसार

शेर्पा समुदायको नयाँ वर्ष।

फागुन शुक्ल पूर्णिमा

होली (फागु पूर्णिमा)

रङको पर्व; पहाडमा पूर्णिमा, तराईमा भोलिपल्ट।

चैत

चैत कृष्ण औँसी

घोडेजात्रा

टुँडिखेलमा घोडदौड; नेवार समुदायको पाहाँचह्रे।

चैत शुक्ल नवमी

रामनवमी

भगवान् रामको जन्मोत्सव; जनकपुरको जानकी मन्दिरमा मेला।