भूगोल र स्थान
अछाम जिल्ला
अछाम जिल्ला सुदूरपश्चिम प्रदेशको एक पहाडी प्रशासनिक इकाइ हो, जसको सदरमुकाम मङ्गलसेनमा छ। करिब १६८० वर्ग किलोमिटरसम्म फैलिएको यो जिल्ला भौगोलिक रूपमा दुर्गम भए पनि प्राकृतिक सम्पदा र सांस्कृतिक…
इतिहास
“इतिहास” ट्याग भएका ५६ लेख
भूगोल र स्थान
कपिलवस्तु जिल्ला
कपिलवस्तु जिल्ला लुम्बिनी प्रदेशको दक्षिण-पश्चिमी भागमा पर्ने प्रशासनिक एकाइ हो, जसको क्षेत्रफल १,७३८ वर्ग किमी छ र सदरमुकाम तौलिहवा हो। भू–आकृतिले तराईको समथर भूभाग र तल्लो चुरे पर्वत समेट्छ;…
भूगोल र स्थान
काठमाडौँ
काठमाडौँ नेपाल राज्यको सङ्घीय राजधानी र जनसङ्ख्याका आधारमा सबैभन्दा ठूलो सहर हो। बागमती प्रदेशको काठमाडौँ उपत्यकामा १,३३७ मिटर उचाइमा अवस्थित यो महानगर हिमालय पहाडी क्षेत्रमा श्रीनगरपछि दोस्रो ठूलो…
भूगोल र स्थान
काठमाडौँ उपत्यका
काठमाडौँ, ललितपुर र भक्तपुर गरी तीन जिल्लामा फैलिएको काठमाडौँ उपत्यका (नेवारी: स्वनिगः) नेपालको संघीय राजधानीसमेत समावेश गर्ने ऐतिहासिक शहरी क्षेत्र हो। यो क्षेत्र युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा समावेश…
भूगोल र स्थान
कीर्तिपुर नगरपालिका
कीर्तिपुर नगरपालिका बागमती प्रदेशको काठमाडौँ जिल्लास्थित ऐतिहासिक शहर–नगरपालिका हो। वि.सं. २०५३ मा आठ गाविस गाभेर बनेको यो एकाइ काठमाडौँ उपत्यकाभित्र पर्दछ। यसका १० वडामा २०७८ को जनगणनाअनुसार ८१,५७८…
कला र संस्कृति
कोत पर्व
कोत पर्व १९०३ भदौ ३१ को राति काठमाडौँस्थित कोत परिसरमा घटेको दरबार-आन्तरिक हत्याकाण्ड हो। महारानी राज्यलक्ष्मी देवीका प्रिय गगनसिंह भण्डारीको हत्यारा पत्ता लगाउन बोलाइएको सभामा विवाद चर्किँदा वरिष्ठ…
भूगोल र स्थान
खोटाङ जिल्ला
खोटाङ जिल्ला कोशी प्रदेशको एक पहाडी प्रशासनिक इकाइ हो, जसको सदरमुकाम दिक्तेलमा अवस्थित छ। दुधकोशी–अरुण बीचको मध्य किराँत/खम्बुवान क्षेत्रबाट विकसित यस जिल्लाले ऐतिहासिक शासन-पोखरी, गढी–थुम संरचना र…
समाज र जीवनशैली
गुरुङ जाति
गुरुङ जाति (तमु) नेपालका पश्चिमी पहाडी भेगमा बसोबास गर्ने स्वदेशी समुदाय हो। मुख्य बस्ती गण्डकी अञ्चलका जिल्लामा केन्द्रित छन् र गुरुङ भाषा भोट–बर्मेली परिवारअन्तर्गत पर्दछ। लोकपरम्परा, चाडपर्व,…
भूगोल र स्थान
गोरखा जिल्ला
गोरखा जिल्ला नेपालको गण्डकी प्रदेशमा पर्ने प्रशासनिक एकाइ हो। यसको सदरमुकाम गोरखा बजार हो, जो गोरखा नगरपालिकाभित्र अवस्थित छ। जिल्लामा ११ स्थानीय तह (२ नगरपालिका, ९ गाउँपालिका) र २ निर्वाचन क्षेत्र…
भूगोल र स्थान
डोटी जिल्ला
डोटी जिल्ला सुदूरपश्चिम प्रदेशको एक प्रशासनिक इकाइ हो, जसको सदरमुकाम सिलगढीमा पर्दछ। २,०२५ वर्ग किमि क्षेत्र ओगट्ने यो जिल्ला हिमाली उकासदेखि चुरे पहाडसम्म फैलिएको विविध भू-आकृतिका कारण जलवायु रूपमा…
भूगोल र स्थान
तनहुँ जिल्ला
तनहुँ जिल्ला गण्डकी प्रदेशअन्तर्गतको एक पहाडी प्रशासनिक इकाइ हो, जसको सदरमुकाम दमौलीमा छ। यो जिल्ला महाभारत श्रृङ्खला र मध्य पहाडी भू-भागमा अवस्थित छ र पूर्वको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रअन्तर्गत…
भूगोल र स्थान
तेह्रथुम जिल्ला
तेह्रथुम जिल्ला नेपालका कोशी प्रदेशअन्तर्गत पर्ने पहाडी प्रशासनिक एकाइ हो, जसको क्षेत्रफल ६७९ वर्ग किलोमीटर र उचाइ दायरा करिब ३५४–२,९६३ मि. छ। नामकरण लिम्बुवानका ‘तेह्र थुम’ प्रसङ्गसँग जोडिन्छ।…
इतिहास
दरबार हत्याकाण्ड
दरबार हत्याकाण्ड २०५८ जेठ १९ (२००१ जुन १) मा नारायणहिटी दरबारभित्र राजपरिवारसँग सम्बन्धित १० जनाको मृत्यु भएको घटनालाई जनाइन्छ। घटना पछि सार्वजनिक सूचनाले युवराज दीपेन्द्रद्वारा गोली प्रहार भएको…
जीवनी
दशरथ चन्द
दशरथ चन्द राणा शासनविरुद्ध संगठित प्रतिरोधका सशक्त व्यक्तित्व मानिन्छन्। वि.सं. १९६० असार १७ मा बैतडीको बस्कोटमा जन्मिएका उनले काशी र भारतका विभिन्न स्थानमा पढे, महात्मा गान्धीको सत्याग्रहमा सहभागिता…
भूगोल र स्थान
दाङ जिल्ला
दाङ जिल्ला लुम्बिनी प्रदेशको भूभागमा पर्ने प्रशासनिक इकाई हो, जसमा दाङ र देउखुरी उपत्यकाहरू समेटिन्छन्। यहाँको दाङ उपत्यका एशियामै ठूलो र विश्वस्तरमा दोस्रो ठूलो उपत्यका मानिन्छ। जिल्ला ३०५९.८१ वर्ग…
भूगोल र स्थान
दोलखा जिल्ला
दोलखा जिल्ला नेपालका मध्यम पहाडी भूभागमा पर्ने प्रशासनिक इकाइ हो, जसको क्षेत्रफल २,१९१ वर्ग कि.मी. छ। यसका सीमाना उत्तरतर्फ तिब्बत, पूर्वतर्फ सोलुखुम्बु जिल्ला र रामेछाप जिल्ला, पश्चिमतर्फ…
कला र संस्कृति
दौरा सुरुवाल
दौरा सुरुवाल नेपाल तथा भारतका सिक्किम, दार्जीलिङजस्ता हिमाली भेगहरूमा प्रचलित पुरूष परिधान हो। वि.सं. २०६८ भन्दा अघिसम्म नेपालले यसलाई राष्ट्रिय पोशाकको रूपमा मान्यता दिएको थियो; त्यस वर्ष बाबुराम…
भूगोल र स्थान
धनकुटा जिल्ला
धनकुटा जिल्ला पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चलभित्र पर्ने पहाडी जिल्ला हो, जसको प्रशासनिक केन्द्र धनकुटा नगरपालिका हो। यस सदरमुकामले क्षेत्रीय सदरमुकामको भूमिकासमेत वहन गरेको इतिहास छ। भू-आकृतिक…
भूगोल र स्थान
नालापानीको लडाइँ
नालापानीको लडाइँ सन् १८१४ को देहरादुन क्षेत्रस्थित खलङ्गा किल्ला–नालापानी वरिपरि भएको, नेपाल र इस्ट इन्डिया कम्पनीका फौजबीचको प्रारम्भिक निर्णायक भिडन्त मानिन्छ। अमरसिंह थापाको निर्देशनमा बलभद्र…
भूगोल र स्थान
नुवाकोट जिल्ला
नुवाकोट जिल्ला नेपालको मध्यभागमा पर्ने बागमती प्रदेशको प्रशासनिक एकाइ हो, जुन काठमाडौँको उत्तर–पश्चिमतर्फ अवस्थित छ। सदरमुकाम विदुर रहेको यस जिल्लाको जनसङ्ख्या २८८,४७८ छ र क्षेत्रफल १,१२१ वर्ग…
भूगोल र स्थान
नेपाल
सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल दक्षिण एसियाको भूपरिवेष्ठित देश हो, जसको उत्तरमा चीन र अन्य तीन दिशामा भारत सन्निहित छन्। हिमालयको प्रमुख अंशमा फैलिएको यस राज्यको राजधानी काठमाडौँ हो। तराई, पहाड र…
इतिहास
नेपाल सम्वत्
नेपाल सम्वत् नेपालमा उद्गत स्वदेशी राष्ट्रिय कालगणना हो, संक्षेप ‘नेसँ’ भनिन्छ। यसको प्रवर्तक शङ्खधर साख्वाः मानिन्छन्। भक्तपुरका राजा राघवदेवको आज्ञाले वि.सं. ९३६ (सन् ८७९ अक्टोबर २०) देखि प्रारम्भ…
राजनीति र कानुन
नेपाल सरकार
नेपाल सरकार नेपालको कार्यकारी निकाय र केन्द्रीय सरकार हो। राजतन्त्रको अन्त्यपछि सन् २००८ मा गणतन्त्र स्थापना भई वर्तमान संरचना कार्यान्वित छ। राष्ट्रप्रमुखको पद राष्ट्रपति ले धारण गर्छन् भने…
इतिहास
नेपालको इतिहास
एसियाका छिमेकी चीन र भारतबीचको हिमाली भूभागमा अवस्थित नेपालको इतिहास स्वतन्त्रताको निरन्तरता, प्राचीन ग्रन्थीय उल्लेख र बहुविध राज्य–व्यवस्थाको क्रमसँग पहिचान हुन्छ। किराँत, लिच्छवि, मल्ल र शाह शासन…
इतिहास
नेपालको एकीकरण
नेपालको एकीकरण चौबिसे-गोर्खा राज्यबाट आरम्भ भएको दीर्घ सैन्य अभियान हो, जसले पश्चिमतर्फ हिमाञ्चल प्रदेशको सतलज नदीदेखि पूर्वतर्फ सिक्किम र टिस्टा नदी नजिकासम्म प्रभाव विस्तार गर्यो। वि.सं. १८०१ को…
इतिहास
नेपालको झन्डा
नेपालको राष्ट्रिय झन्डा दुई सन्निहित त्रिभुजहरूबाट बनेको, विश्वकै एकमात्र गैर-आयताकार राष्ट्रिय ध्वजावालो प्रतीक हो। सिम्रिक रङ र निलो किनारासहित चन्द्र–सूर्य अंकित यसको आधिकारिक डिजाइन वि.सं. २०१९…
कला र संस्कृति
नेपालको मूर्तिकला
नेपालको मूर्तिकला साना धार्मिक आकृतिहरू र काँसा/ताम्र मिश्रधातुका कलाकृतिका कारण विशेष चिनिन्छ। नेवार शिल्पीहरूले दीर्घकालसम्म भारत र तिब्बततर्फ निर्यात हुने मूर्तिहरू बनाए। हिन्दू धर्म र बौद्ध…
राजनीति र कानुन
नेपाली काङ्ग्रेस
नेपाली काङ्ग्रेस नेपालमा समाजवादी-लोकतान्त्रिक धारा अँगालेको प्रमुख राजनीतिक दल हो। २००६ चैत २७ का दिन नेपाल राष्ट्रिय काङ्ग्रेस र नेपाल प्रजातन्त्र काङ्ग्रेस एकीकृत भएर बनेको यस दलको नेतृत्व हाल…
कला र संस्कृति
नेपाली चलचित्र
नेपाली चलचित्र नेपाली भाषामा निर्माण तथा प्रदर्शन हुने राष्ट्रिय चलचित्र उद्योगको सामूहिक संकेत हो। यसको केन्द्र काठमाडौँ मानिन्छ र नियमन तथा प्रवर्द्धनमा नेपाल चलचित्र विकास बोर्ड संलग्न छ। इतिहास…
भाषा र साहित्य
नेपाली साहित्य
नेपाली भाषामा सिर्जित कृतिहरूको समष्टिलाई नेपाली साहित्य भनिन्छ। नेपाली भाषा नेपालको राष्ट्रभाषा हो र भारतमा पनि सरकारी रूपमा मान्य छ; यसबाहेक भूटान, बर्मा तथा नेपालबाहिर रहेका नेपाली भाषाभाषी…
समाज र जीवनशैली
नेवार जाति
नेवार वा नेवाः नेपालका काठमाडौं उपत्यका र आसपास क्षेत्रका ऐतिहासिक बासिन्दा हुन्, जसले उपत्यकाको सहरी सभ्यता, कला र व्यापारिक परम्पराको निर्माणमा निर्णायक भूमिका खेलेका मानिन्छ। तिनीहरू मिश्रित…
भूगोल र स्थान
पाल्पा जिल्ला
पाल्पा जिल्ला लुम्बिनी प्रदेशको पहाडी भूभागमा पर्ने एक प्रशासनिक एकक हो, जसको केन्द्र तानसेन हो। १,३७३ वर्ग किमी क्षेत्रफल र २४२,४२३ जनसंख्या भएको यस जिल्लाको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि सेन वंशसँग जोडिन्छ र…
भूगोल र स्थान
बर्दिया जिल्ला
बर्दिया जिल्ला नेपालका प्रशासनिक एकाइमध्ये लुम्बिनी प्रदेशमा पर्ने जिल्ला हो। पूर्वमा बाँके जिल्ला, पश्चिममा कैलाली जिल्ला, उत्तरमा सुर्खेत जिल्ला र सल्यान जिल्ला तथा दक्षिणमा भारतको उत्तर प्रदेश…
भूगोल र स्थान
बलभद्र कुँवर
बलभद्र कुँवर काभ्रेपलान्चोकका भमरकोटमा जन्मेका नेपाली सेनाका कप्तान र नेपालका राष्ट्रिय विभूति हुन्। उनले देहरादून छेउको नालापानी–खलङ्गामा करिब ६०० गोरखालीको नेतृत्व गर्दै अङ्ग्रेज फौजसँग निर्णायक…
भूगोल र स्थान
बागलुङ जिल्ला
बागलुङ जिल्ला गण्डकी प्रदेशअन्तर्गत पर्ने एक पहाडी प्रशासनिक इकाइ हो, जसलाई झोलुङ्गे पुलहरूको प्रख्यातिले छुट्टै छाप दिएको छ। ‘सानो नेपाल’ भनेर पनि चिनिने यो जिल्लामा ४ नगरपालिका र ६ गाउँपालिका छन्।…
भूगोल र स्थान
बारा जिल्ला
बारा जिल्ला मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र र नारायणी अञ्चलको दक्षिणी तराई भागमा पर्ने प्रशासनिक एकाइ हो। यसको सदरमुकाम कलैया हो। पूर्वमा रौतहट, पश्चिममा पर्सा, उत्तरमा मकवानपुर र दक्षिणतर्फ भारतको बिहार…
भूगोल र स्थान
बैतडी जिल्ला
बैतडी जिल्ला नेपालका सुदूरपश्चिम प्रदेशको पहाडी भागमा पर्ने प्रशासनिक एकाइ हो। यसको क्षेत्रफलबारे स्रोतहरूमा फरक देखिन्छ, र वि.सं. २०६८ को जनगणनाअनुसार जनसङ्ख्या २,५०,८९८ थियो। पश्चिमतर्फ महाकाली…
धर्म र दर्शन
बोन धर्म
बोन धर्म तिब्बतको प्राचीन पारम्परिक आस्था–परम्परा हो, जसको उपस्थिति बौद्ध धर्मभन्दा पहिले नै तिब्बती संस्कृतिमा देखिन्छ। केही इतिहासकारले यसलाई तिब्बती साम्राज्यअघि रहेको शङ्शुङ राज्यसँग जोड्छन् र…
समाज र जीवनशैली
ब्राह्मण
ब्राह्मण हिन्दू सामाजिक संरचनामा प्रमुख वर्णको नाम हो, जसको अर्थ ब्राह्मण ग्रन्थका सन्दर्भ र ब्रह्मको ज्ञाता भन्ने दार्शनिक परिभाषासम्म फैलिन्छ। वैदिक परम्परा, यज्ञ-आनुष्ठान र शिक्षा–अध्यापनसँग यसको…
भूगोल र स्थान
भक्तपुर नगरपालिका
भक्तपुर नगरपालिका नेपालका भक्तपुर जिल्लाको सदरमुकाम तथा काठमाडौँ उपत्यकाको पूर्वी किनारमा अवस्थित ऐतिहासिक सहर हो। राजधानी काठमाडौँबाट करिब १३ किलोमिटर टाढा रहेको यो नगर नेवार समुदायको बहुल बासस्थान,…
समाज र जीवनशैली
मगर जाति
मगर जाति नेपालका मध्य पहाडी भेगमा बसोबास गर्ने एक मूलबासी जनसमूह हो, जसको सांस्कृतिक पहिचान प्रकृतिपूजक परम्परा, आफ्नै भाषा–बोली र विशिष्ट सामाजिक संरचनामा आधारित छ। जनगणनाले यस समुदायलाई जनसंख्याका…
भाषा र साहित्य
मदन पुरस्कार
मदन पुरस्कार नेपाली भाषाका कृतिहरूलाई दिइने प्रमुख वार्षिक सम्मान हो, जसको सञ्चालन र वितरण मदन पुरस्कार पुस्तकालयले गर्छ। वि.सं. २०१२ मा गुठी स्थापना घोषणाबाट सुरु भएको यो पुरस्कार साहित्य,…
इतिहास
मल्ल वंश
मल्ल वंश मध्ययुगीन नेपालका शासकहरूको वंश हो, जसको कालखण्ड करिब १२औँ शताब्दीदेखि १८औँ शताब्दीबीच फैलिएको मानिन्छ। यो अवधिमा नेपाल मण्डलको नेवार सभ्यताले उत्कर्ष पायो, भारत–तिब्बत व्यापार मार्गमा…
इतिहास
माघे सङ्क्रान्ति
माघे सङ्क्रान्ति नेपालभर मनाइने प्रमुख चाड हो, जसलाई मकर सङ्क्रान्ति वा माघी पनि भनिन्छ। यो माघ १ गते पर्ने र सूर्य धनुबाट मकर राशिमा जाणे कालसँग सम्बन्धित पर्व मानिन्छ। यस दिन नदी–घाटमा स्नान,…
समाज र जीवनशैली
मैथिल
मैथिल भारतीय उपमहाद्वीपका हिन्द-आर्य जातीय-भाषिक समुदाय हुन्, जसको मातृभाषा मैथिली हो र बसोबासमुख्यतया मिथिला क्षेत्रमा केन्द्रित छ। मिथिलाको सांस्कृतिक प्रतिष्ठा रामायणमा वर्णित सीताको जन्मभूमिसँग…
भूगोल र स्थान
मोरङ जिल्ला
मोरङ जिल्ला पूर्वी तराईको औद्योगिक केन्द्रका रूपमा चिनिने, कोशी प्रदेशअन्तर्गत रहेको जिल्ला हो। १,८५५ वर्ग कि.मि. क्षेत्रफलको यस जिल्लाको सदरमुकाम बिराटनगर हो, जसले राष्ट्रिय उद्योग र व्यापारमा…
जीवनी
मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा
मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा राणा शासनका अन्तिम प्रधानमन्त्री हुन्। वि.सं. २००४ फागुन १८ का दिन पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा भारतबाटै राजीनामा दिएपछि उनी सत्तामा पुगे। छोटो कार्यकालमा योजना, संचार,…
भूगोल र स्थान
रोल्पा जिल्ला
रोल्पा जिल्ला नेपालको पश्चिम पहाडी क्षेत्रमा अवस्थित एक प्रशासनिक इकाइ हो। यसको क्षेत्रफल १,८७९ वर्ग किलोमिटर छ, र दक्षिणमा दाङ जिल्ला, पूर्वमा प्युठान जिल्ला, पश्चिममा सल्यान जिल्ला तथा उत्तरतिर…
भूगोल र स्थान
रौतहट जिल्ला
रौतहट जिल्ला, नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत नारायणी अञ्चलको दक्षिण–पूर्वी तराई भूभागमा अवस्थित प्रशासनिक इकाइ हो। पूर्वमा सर्लाही जिल्ला, पश्चिममा बारा जिल्ला, उत्तरमा मकवानपुर जिल्ला र…
भूगोल र स्थान
ललितपुर जिल्ला
ललितपुर जिल्ला बागमती प्रदेशको एक प्रशासनिक इकाइ हो, जो काठमाडौँ उपत्यकाको दक्षिण भागमा पर्छ। पाटन दरबार स्क्वायरलाई युनेस्को विश्व सम्पदा सूचिमा राखिएको छ, र कृष्ण मन्दिर, अशोक स्तूप तथा महाबौद्ध…
भूगोल र स्थान
लुम्बिनी
लुम्बिनी नेपालस्थित गौतम बुद्धको जन्मस्थलका रूपमा चिनिएको लुम्बिनी उपवन क्षेत्र हो, जसलाई आजको लुम्बिनी अञ्चलको रूपन्देही जिल्ला भित्र राखिन्छ भन्ने विवरण पाइन्छ। इ.पू. २४९ मा सम्राट अशोकले तीर्थ…
इतिहास
विक्रम सम्वत्
विक्रम सम्वत् हिन्दू पञ्चाङ्गाधारित, सौर तथा चन्द्रमानक दुवै पद्धतिमा प्रचलित नेपाल राज्यको आधिकारिक पात्रो हो। यसको वर्ष प्रारम्भ वैशाख १ बाट हुन्छ, जुन साधारणतः ग्रेगोरी पात्रोको अप्रिल १३ वा १४ मा…
भूगोल र स्थान
सप्तरी जिल्ला
सप्तरी जिल्ला नेपालका तराई भूभागमध्ये पर्ने मधेश प्रदेशको एक प्रशासनिक इकाई हो। यसको सदरमुकाम राजविराज महेन्द्र राजमार्गदेखि करिब १० किलोमिटर दक्षिणतर्फ अवस्थित छ। पूर्वमा सुनसरी, पश्चिममा सिराहा,…
प्रकृति र वातावरण
सयौँ थुङ्गा फूलका हामी
सयौँ थुङ्गा फूलका हामी, नेपालको आधिकारिक राष्ट्रिय गान हो। कवि व्याकुल माइलाका शब्द र अम्बर गुरुङको सङ्गीत रहेको यो गान २०६४ साउन १८ मा औपचारिक रूपमा घोषणा भएको मानिन्छ। २०६२/६३ को परिवर्तनपछि बनेको…
भूगोल र स्थान
सल्यान जिल्ला
सल्यान जिल्ला कर्णाली प्रदेशअन्तर्गत रहेको नेपालका ७७ जिल्लामध्ये एक हो। राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या २,३८,५१५ र क्षेत्रफल १,४६२ किमी² (५६४ वर्ग माइल) छ। प्रशासनिक केन्द्र खलङ्गा हो,…
इतिहास
सुगौली सन्धि
सुगौली सन्धि नेपाल र ब्रिटिस इस्ट इन्डिया कम्पनीबीच भएको सम्झौता हो, जसले अङ्ग्रेज-नेपाली युद्ध औपचारिक रूपमा अन्त्य गर्यो। २ डिसेम्बर १८१५ मा हस्ताक्षर र ४ मार्च १८१६ (संवत् १८७२) मा पुष्टि भएको यो…