मुख्य सामग्रीमा जानुहोस्

सबै लेख

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका सबै लेख — विषय, शब्द-सङ्ख्या र समीक्षा-अवस्थासहित।

प्रताप मल्ल
प्रताप मल्ल मल्ल वंशका कान्तिपुरका राजा हुन्, जसलाई स्रोतहरूमा सबभन्दा शक्तिशाली शासक मानिन्छ। वि.सं. १६९८–१७३१ को ३३ वर्ष लामो शासनमा उनले तिब्बत व्यापारबाट आएको धन प्रयोग गरी काठमाडौं उपत्यकामा मन्दिर, मूर्ति र दरबार–चोक निर्माण गराए; बहुभाषिक शिलालेख र…
इतिहास५१९ शब्द
अभि सुवेदी
अभि सुवेदी (जन्म - वि.स. २००२ असार १७, तदनुसार सन् १९४५ जुन ३०) नेपाली र अङ्ग्रेजी भाषामा समानान्तर कलम चलाउने नेपाली समालोचक, भाषाविद्, नाटककार, अनुवादक तथा कवि हुन्। उनको स्रष्टा व्यक्तित्व नाटककार, कवि र निबन्धकारमा विभक्त छ भने द्रष्टा व्यक्तित्व समालोचक…
जीवनी५१९ शब्द
धान नाच
धान नाच पूर्वी नेपालका लिम्बू (याक्थुङ) समुदायको प्रमुख लोकनृत्य हो, जसलाई लिम्बू भाषामा यालाङ वा यालक्मा भनिन्छ। यसको उद्भव नेपालको लिम्बुवान क्षेत्रमा मानिन्छ र गीतात्मक ‘पालाम’सँग नाचिन्छ। नेपाल बाहेक दार्जिलिङ, कालिम्पोङ र सिक्किमका लिम्बूले पनि प्रदर्शन…
कला र संस्कृति५१७ शब्द
गोसाइँकुण्ड
नेपाली हिमाली क्षेत्रमा अवस्थित गोसाइँकुण्ड रसुवा जिल्लाको ४,३८० मिटरको उचाइमा रहेको पवित्र ताल हो। यसका वरिपरि रहेका करिब १०८ कुण्डसहितको ताल–परिसर १,०३० हेक्टरमा फैलिएको छ। मुख्य कुण्डलाई शिवकुण्ड मानिने यो स्थल लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र पर्छ र सन् २००७…
धर्म र दर्शन५१६ शब्द
थारू भाषा
थारू समुदायले प्रयोग गर्ने भाषालाई थारू भाषा भनिन्छ। स्रोतहरूमा यो नेपाल, विशेषतः तराई क्षेत्रमा बोलिने प्रमुख भाषामध्ये एक मानिएको छ। पश्चिम र पूर्वतर्फ फरक रूपहरू पाइने उल्लेख छ, र यसका केही विशेषताहरू अवधी, मैथिली, भोजपुरी र बङ्गालीजस्ता छिमेकी भाषासँग…
भाषा र साहित्य५१६ शब्द
बालकृष्ण पोखरेल
बालकृष्ण पोखरेल नेपाली भाषाशास्त्र, साहित्यिक लेखन र उच्चशिक्षण क्षेत्रमा ख्याति कमाएका व्यक्तित्व हुन्। वि.सं. २०२१ मा ‘नेपाली भाषा र साहित्य’ कृतिका लागि मदन पुरस्कार पाए। दीर्घकालीन अनुसन्धान र संकलनबाट विकसित विशाल द्विभाषी कोश र संस्थागत सम्पादन–अभियानमा…
जीवनी५१६ शब्द
मीरा राई
मीरा राई नेपाली अल्ट्रा धाविका र पूर्व माओवादी लडाकु हुन्, जसले अन्तर्राष्ट्रिय ट्रेल/अल्ट्रा म्याराथनमा उल्लेखनीय सफलता पाएकी छिन्। फ्रान्सको चामोनिक्समा माउन्ट ब्लान्क ८० किमि जितेसँगै उनको पहिचान विश्वव्यापी भयो। नेसनल ज्योग्राफिकको एड्भेन्चर अफ द इयर…
समाज र जीवनशैली५१६ शब्द
अम्बर गुरुङ
अम्बर गुरुङ नेपाली संगीतका अग्रणी स्रष्टा र राष्ट्रगान ‘सयौं थुंगा फूलका हामी’ का धुनकार हुन्। वि.सं. १९९४–२०७३ बीच सक्रिय रहँदा उनले सयौँ गीत, नाटक, चलचित्र र वृतचित्रका लागि धुन र व्यवस्था गरेर नेपाली सांगीतिक जगतलाई दीर्घकालीन योगदान पुर्‍याए।
समाज र जीवनशैली५१५ शब्द
नेपालको प्रधानमन्त्री
नेपालको प्रधानमन्त्री नेपाल सरकारको कार्यपालिकाको प्रमुख, राष्ट्रपतिका सल्लाहकार तथा मन्त्रिपरिषद्का अध्यक्ष हुन्। सामान्यतः उनी प्रतिनिधि सभाको सदस्य भई मन्त्रीहरूको छनोट, पदवाटो बाँडफाँड र पदमुक्ति जस्ता काम सम्हाल्छन्। विश्वासको मत प्राप्त गर्नुपर्ने…
जीवनी५१४ शब्द
राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय, छाउनी
राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय नेपालको एउटा पुरानो सङ्ग्रहालय हो । यस सङ्ग्रहालयमा हामी प्राचिन हातहतियार, वस्त्र, सिक्का तथा प्राचिन राजाका उपहारहरू अवलोकन गर्न सक्छौं । यस सङ्ग्रहालयमा विशेष गरी ३ वटा भवन रहेका छन् । जुद्ध कारीगरी कलाशाला, बुद्ध कारीगरी कलाशाला र…
कला र संस्कृति५१४ शब्द
मुगु जिल्ला
मुगु जिल्ला नेपालको कर्णाली प्रदेशअन्तर्गत पर्ने एक दुर्गम हिमाली जिल्ला हो। जिल्लाको सदरमुकाम गमगढी हो र कुल क्षेत्रफल ३,५३५ वर्ग किलोमिटर छ। यहाँका प्रमुख नदीहरू मुगु कर्णाली र हुम्ला कर्णाली हुन्। नेपालको सबैभन्दा ठूलो ताल रारा ताल र त्यसलाई घेरेको रारा…
भूगोल र स्थान५१२ शब्द
गगन थापा
गगन थापा (पुरा नाम:गगन कुमार थापा) राजनीतिज्ञ तथा नेपाली काँग्रेसका नेता हुन्। प्रखर वक्ता थापा जनआन्दोलन-२बाट राजनीतिक बृत्तमा चिनिएका हुन्। उनी नेपाली कांग्रेसमा सभापति पनि हुन् । कांग्रेसको दोस्रो विशेष महाधिवेशन पश्चात उनी कांग्रेसका सभापति भएका हुन् ।
जीवनी५१२ शब्द
नेपालको झन्डा
नेपालको राष्ट्रिय झन्डा दुई सन्निहित त्रिभुजहरूबाट बनेको, विश्वकै एकमात्र गैर-आयताकार राष्ट्रिय ध्वजावालो प्रतीक हो। सिम्रिक रङ र निलो किनारासहित चन्द्र–सूर्य अंकित यसको आधिकारिक डिजाइन वि.सं. २०१९ (ई.सं. १९६२) तिर संविधान लेखनको क्रममा शंकरनाथ रिमालले…
इतिहास५११ शब्द
नेपालको राष्ट्रपति
नेपालको राष्ट्रपति देशको राष्ट्रप्रमुख हुन् र नेपाली सेनामाथि सर्वोच्च कमान्ड राख्ने संवैधानिक पद हो। यो पद वि.सं. २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र स्थापनासँगै बनेको हो। राष्ट्रपति अप्रत्यक्ष रूपमा सङ्घीय संसद र सातवटै प्रदेश सभाबाट बनेको निर्वाचक मण्डलले चयन गर्छ।…
जीवनी५१० शब्द
सुर्खेत जिल्ला
सुर्खेत जिल्ला कर्णाली प्रदेशको एक प्रशासनिक इकाइ हो, जसको क्षेत्रफल २,४५१ वर्ग किलोमिटर छ। सदरमुकाम वीरेन्द्रनगर कर्णालीको राजधानी तथा प्रमुख व्यापारिक केन्द्र पनि हो। सुर्खेत भित्री उपत्यकायुक्त भूभाग भएकाले जलवायु मध्यम छ, र राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार…
भूगोल र स्थान५१० शब्द
राउटे जाति
राउटे जाति नेपालका खस आर्य समुदायभित्र पर्ने, फिरन्ते जीवनशैलीसँग जोडिएको लोपोन्मुख आदिवासी समूह हो। मध्य–पश्चिमका जंगलमा सर्नसार गर्ने यिनीहरू सिकार, कन्दमूल–फलफूल संकलन र काठका सामग्री साटासाटबाट जीविका चलाउँछन्; खस भाषा बोल्ने र आधुनिक नेपाली राम्रोसँग…
समाज र जीवनशैली५१० शब्द
कोइलीदेवी
कोइलीदेवी माथेमा (वि. सं. १९८७- वि. सं. २०६४) प्रख्यात नाम कोइलीदेवी नेपाली गायिका हुन्।
जीवनी५१० शब्द
सिद्धिचरण श्रेष्ठ
सिद्धिचरण श्रेष्ठ (वि.सं. १९६९ जेठ ९ – २०४९ जेठ २२) नेपाली र नेपाल भाषा (नेवारी) दुवैमा सिर्जना गर्ने कवि हुन्। युगीन संवेदना र सामाजिक परिवर्तनको चाहना कवितामा मुखरित गरेको कारण नेपाल सरकारले उनलाई ‘युगकवि’ उपाधिबाट सम्मानित गर्‍यो। ओखलढुङ्गाबाट…
जीवनी५०६ शब्द
तिहार
तिहार नेपालका हिन्दू समुदायमा दशैँपछि मनाइने सर्वाधिक ठूलो पर्व हो। यो पाँच दिनको यमपञ्चक कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीबाट सुरु भई शुक्ल द्वितीयासम्म चल्ने, उज्यालो, आराधना र सहोदरी–सहोदर माया प्रकट गर्ने संस्कारसमेत हो। काग, कुकुर, गाई, लक्ष्मी, गोवर्धन/गोरु तथा…
कला र संस्कृति५०६ शब्द
माधवप्रसाद घिमिरे (साहित्यकार)
माधवप्रसाद घिमिरे वि.सं. १९७६ असोज ७ मा लमजुङमा जन्मिएका, स्वच्छन्दतावादी भावधाराका नेपाली कवि, गीतकार र निबन्धकार थिए। कविता, खण्डकाव्य र गीतिनाटकमा प्रमुख योगदान दिएका उनलाई ‘राष्ट्रकवि’ का रूपमा सम्मान गरिएको छ। ‘गाउँछ गीत नेपाली’ जस्ता लोकप्रिय गीतका…
जीवनी५०५ शब्द
विवेकशील साझा पार्टी
विवेकशील साझा पार्टी नेपालको एक राजनीतिक दल थियो। प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४ पछि यो लोकप्रिय मतको आधारमा नेपालको छैटौँ ठूलो दल र बागमती प्रदेश सभामा पाँचँ ठूलो दल थियो। रवीन्द्र मिश्रको समूह राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीमा विलय भएपछि यसले अस्तित्वको सङ्कटको…
राजनीति र कानुन५०३ शब्द
सुशील कोइराला
सुशील कोइराला (सन् १९३९–२०१६) नेपाली राजनीतिका वरिष्ठ नेता, ३७ औँ प्रधानमन्त्री र नेपाली कांग्रेसका सभापति थिए। वि.सं. २०७० माघ २७ मा व्यवस्थापिका–संसदबाट प्रधानमन्त्री निर्वाचित भएका उनी झन्डै छ दशक सार्वजनिक जीवनमा सक्रिय रहे। उनले संगठनात्मक निष्ठा,…
जीवनी५०१ शब्द
गुह्येश्वरी
गुह्येश्वरी काठमाडौँ उपत्यकामा, बागमती नदीको दक्षिणी किनारमा अवस्थित प्रसिद्ध हिन्दू तीर्थ र शक्तिपीठ हो। यहाँ मूर्तिबिनाको गर्भगृहमा जलमग्न कुण्डलाई चाँदीको कलशले आवृत गरिने र त्यही प्रतीकलाई देवीका रूपमा पूजिने परम्परा छ। पुराण, तन्त्र र बौद्ध…
भूगोल र स्थान५०० शब्द
सिराहा जिल्ला
सिराहा जिल्ला मधेश प्रदेशको दक्षिणी छेउमा पर्ने, सगरमाथा अञ्चलको सीमावर्ती जिल्ला हो। पूर्वमा सप्तरी, पश्चिममा धनुषा, उत्तरमा उदयपुर र दक्षिणमा भारतको बिहारसँग जोडिएको यो जिल्लाको सदरमुकाम सिराहा नगरपालिका हो। क्षेत्रफल १,२२८ वर्ग किमि भएको यस जिल्लामा हाल १७…
भूगोल र स्थान४९९ शब्द