मुख्य सामग्रीमा जानुहोस्

सबै लेख

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका सबै लेख — विषय, शब्द-सङ्ख्या र समीक्षा-अवस्थासहित।

पर्सा जिल्ला
पर्सा मधेश प्रदेशको एक प्रशासनिक जिल्ला हो, जसमा औद्योगिक सहर वीरगन्ज अवस्थित छ। उत्तरमा मकवानपुर जिल्ला र चितवन जिल्ला, पूर्वमा बारा जिल्ला, पश्चिम र दक्षिणतर्फ भारतको बिहार राज्यसँग यसको सिमाना पर्छ। उचाइ १२२–९२५ मि. भित्र फैलिएको यस जिल्लामा १…
भूगोल र स्थान४७८ शब्द
सिन्धुली जिल्ला
सिन्धुली जिल्ला नेपालका बागमती प्रदेशको एक प्रशासनिक एकाइ हो, जसको कुल क्षेत्रफल २,४९१ वर्ग किलोमिटर छ। सदरमुकाम कमलामाई नगरपालिकाभित्रको सिन्धुलीमाढी हो। वि.सं. २०७८ को जनगणनाअनुसार यहाँ ३,००,०२६ बासिन्दा छन्। भित्री तराई र पहाडी भू–रूप समेट्ने यस जिल्लाको…
भूगोल र स्थान४७८ शब्द
बझाङ जिल्ला
बझाङ जिल्ला नेपालको सुदूरपश्चिम प्रदेशमा पर्ने हिमाली–पहाडी जिल्ला हो, जहाँ दुई सहरी नगरपालिका र दस गाउँपालिका सहित १२ स्थानीय तह छन्। यसको कूल क्षेत्रफल ३,४२२ वर्ग किलोमिटर र जनसङ्ख्या १,६७,०२६ रहेको छ। भौगोलिक रूपमा चीनको तिब्बतसँग उत्तरी सिमाना जोडिएको यस…
भूगोल र स्थान४७८ शब्द
पारस खड्का
पारस खड्का नेपाली क्रिकेटका अग्रणी खेलाडी तथा दीर्घकालीन राष्ट्रिय सदस्य हुन्। ७ कार्तिक २०४४ (२४ अक्टोबर १९८७) जन्मिएका उनले दायाँहाते ब्याटिङ र दायाँहाते मध्यम गतिका बलिङ गर्दै बहुआयामिक भूमिका निर्वाह गरे। सन् २००४ देखि नेपाली राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीमा…
जीवनी४७८ शब्द
इटहरी उपमहानगरपालिका
इटहरी उपमहानगरपालिका कोशी प्रदेशको सुनसरी जिल्लामा पर्ने शहरी स्थानीय इकाइ हो, जसले पूर्वी भूभागमा द्रुत गतिमा विकसित भएको व्यापार र यातायातको केन्द्रका रूपमा स्थान बनाएको छ। वि.सं. २०५३ माघ ११ मा नगरपालिका बनेको यो शहर २०७१ मा मन्त्रालयस्तरीय निर्णय र नेपाल…
भूगोल र स्थान४७७ शब्द
बुद्ध पूर्णिमा
बुद्ध पूर्णिमा बौद्ध परम्पराको प्रमुख पर्व हो, जुन वैशाख शुक्ल पूर्णिमामा मनाइन्छ। यस दिन गौतम बुद्धको जन्म, ज्ञानप्राप्ति र महापरिनिर्वाण एउटै तिथिमा परेका स्मरणमा नेपालसहित विश्वका बौद्धहरू यसलाई बुद्ध जयन्तीका रूपमा मनाउँछन्। संयुक्त राष्ट्रसंघीय प्रणालीमा…
धर्म र दर्शन४७७ शब्द
नेपाल स्टक एक्सचेन्ज
नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) नेपालमा सञ्चालनमा रहेको एकमात्र धितोपत्र विनिमय संस्था हो, जसले द्वितीयक बजारमा कारोबारको केन्द्रीय मञ्च प्रदान गर्छ। यो काठमाडौँको सिंहदरबार प्लाजामा अवस्थित छ र नेपाल धितोपत्र बोर्डबाट स्वीकृत छ; कार्तिक २०७७ सम्म सूचीकृत…
अर्थतन्त्र र उद्योग४७७ शब्द
नरभूपाल शाह
नरभूपाल शाह (नेपाली: नरभूपाल शाह; वि.सं. १७५४ – १८०० चैत २१) गोर्खा राज्यका राजा थिए जसले वि.सं. १७७३ देखि मृत्युसम्म शासन गरे। उनी शाह वंशका सदस्य, युवराज वीरभद्र शाहका छोरा र राजा पृथ्वीपति शाहका नाति थिए। उनको शासनकाल समृद्ध व्यापारिक सहर नुवाकोटमाथिको…
जीवनी४७७ शब्द
माछापुच्छ्रे हिमाल
माछापुच्छ्रे हिमाल उत्तर–मध्य नेपालको अन्नपूर्ण क्षेत्रमा पर्ने, गण्डकी प्रदेशको कास्की जिल्लास्थित प्रतिष्ठित शिखर हो। भगवान शिवसँग सम्बन्धित पवित्र पहाडका रूपमा सम्मानित भएकाले यहाँ औपचारिक आरोहण अनुमति दिइँदैन, र अहिलेसम्म यसलाई ‘कुमारी हिमाल’ उपनामले पनि…
भूगोल र स्थान४७५ शब्द
द्रव्य शाह
द्रव्य शाह गोरखाका ऐतिहासिक राजा र यशोब्रह्म शाहका कान्छा सन्तान थिए। लिगलिगकोट र वरपरका क्षेत्र—जसमध्ये बार्पाक पनि पर्छ—मा रणनीति र गोप्य गठबन्धन गर्दै उनले शक्ति केंद्रीकरण गरे। नेपाल एकीकरणको आरम्भसँग उनको नाम जोडिन्छ। उनको राज्यारोहण र शासनमा गणेश…
जीवनी४७५ शब्द
मदनमणि दीक्षित
मदनमणि दीक्षित (वि.सं. १९७९–२०७६) नेपाली भाषाका प्रख्यात साहित्यकार र पत्रकार थिए। वैदिक–पौराणिक आख्यान र पूर्वीय दार्शनिक परम्परालाई आधुनिक नेपाली लेखनमा रूपान्तरित गर्नु उनको पहिचान हो। ‘माधवी’ उपन्यासका लागि उनले वि.सं. २०३९ मा मदन पुरस्कार र उही वर्ष साझा…
जीवनी४७५ शब्द
मादल
मादल नेपालमा व्यापक चिनिएको ताल-प्रधान लोकवाद्य हो, जसले नेपाली सामाजिक जीवनका सांस्कृतिक अनुष्ठानदेखि मनोरञ्जनसम्मका प्रसङ्गमा लय दिन्छ। यसलाई नेपाली लोकसंगीतको मुख्य आधारका रूपमा लिइन्छ, र राष्ट्रिय वाद्यको दर्जासहित मगर समुदायसँगै जोडेर उल्लेख गरिन्छ।…
भूगोल र स्थान४७५ शब्द
पाटे बाघ
पाटे बाघ भारत, नेपाल र बङ्गलादेशका रैथाने बाघको एक उपसमूह हो, जसको उपप्रजाति नाम स्रोतअनुसार ‘प्यानथेरा टाइग्रिस’ भनिएको छ। यसले घाँसेमैदानदेखि उष्ण र समशीतोष्ण सदाबहार वन, सुख्खा झाडी, मरुभूमी नजिकका पतझर वन र ओशीला दलदलसम्म विभिन्न वासस्थान उपयोग गर्छ। भाले…
प्रकृति र वातावरण४७४ शब्द
पुष्पलाल श्रेष्ठ
पुष्पलाल श्रेष्ठ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीका संस्थापक नेता हुन्। वि.सं. १९८१ असार १५ मा रामेछापमा जन्मिएका उनी दाजु गङ्गालाल श्रेष्ठको बलिदानबाट प्रेरित थिए। कलकत्तामा २००६ सालमा पार्टी स्थापना गरी मार्क्सवाद–लेनिनवादको प्रचार गरे। उनी २०३५ साउन ७ मा नयाँ…
जीवनी४७२ शब्द
रुक्माङ्गद कटवाल
रूक्माङ्गद कटवाल नेपाली सेनाका प्रधानपति थिए। कटवाललाई राजा महेन्द्रले हुर्काएका, पढाएका र बढाएका हुन् ।
जीवनी४७२ शब्द
नेपालमा जलवायु परिवर्तन
नेपालमा जलवायु परिवर्तन उच्च जोखिमको विषय मानिन्छ। जर्मनवाचको क्लाइमेट रिस्क इन्डेक्स (२०२०) अनुसार १९९९–२०१८ बीच नेपाल ९औँ बढी प्रभावित देशका रूपमा सूचीकृत भयो। हिमालय क्षेत्रका बाढी र पहिरो, र गरिबीको संवेदनशीलताले जनजीवन र पूर्वाधारमा गहिरो असर पारेका छन्।…
प्रकृति र वातावरण४७१ शब्द
वंशराज पाँडे
वंशराज पाँडे नेपाली सेनाका उच्च पदस्थ अधिकारी र प्रशासकीय अधिकारी (देवानकाजी) हुन् । काजी कालु पांडेका जेठा छोरा हुन्। उनलाई राजा प्रतापसिंह शाहले देवान काजीसाहेब को उपाधि दिएका थिए।
जीवनी४७१ शब्द
क्षेत्री
क्षेत्री नेपालका खस मूलका क्षत्रिय समुदाय हुन्, जसलाई नेपाली भाषामा प्रायः छेत्री वा क्षेत्री भनिन्छ। स्रोतहरूका अनुसार तिनीहरू हिन्दू वर्णमान्यतामा शासक, सैनिक र प्रशासनिक भूमिकासँग जोडिन्छन्, पहाडी क्षेत्रमा बसोबास गर्छन्, मातृभाषा नेपाली/खस/गोर्खाली…
भूगोल र स्थान४७० शब्द
विजयादशमी
विजयादशमी, जसलाई दशहरा वा दसैँ पनि भनिन्छ, प्रत्येक वर्ष नवरात्रिको अन्त्यमा मनाइने एक प्रमुख हिन्दू चाड हो। यो हिन्दू पात्रोको दशौँ दिनमा मनाइन्छ, जुन सामान्यतया हिन्दू पञ्चाङ्गको छैटौँ महिना असोज पर्दछ। यो सामान्यतया इस्वी संवत् महिनाको सेप्टेम्बर वा…
धर्म र दर्शन४७० शब्द
कृष्णहरि बराल
कृष्णहरि बराल नेपाली कवि, गीतकार एवम् साहित्यकार हुन्। उनको जन्म ४ जनवरी १९५४ मा सिन्धुली जिल्लाको हत्पतेमा भएको हो। उनको पहिलो नाम सुब्बासाप थियो। घरमा सबैले बराललाई सुब्बासाप भनेर बोलाउँथे। सन् १९७७ मा म भक्त हुँ यो देशको नामक कविताबाट चर्चा पाएका थिए।
जीवनी४७० शब्द
तामाङ भाषा
तामाङ भाषा भन्नाले नेपाल, सिक्किम, पश्चिम बङ्गालको दार्जिलिङ क्षेत्र र उत्तर–पूर्वी भारतमा प्रचलित बोली–समूहलाई जनाइन्छ। यस समूहमा उत्तरपश्चिम, दक्षिण पश्चिम, पूर्वी र पश्चिम तामाङ समेटिन्छन्। स्रोतहरूमा पूर्वी तामाङलाई बढी प्रख्यात बताइन्छ। पूर्वी तामाङ र…
भाषा र साहित्य४६९ शब्द
शाकुन्तल (महाकाव्य)
शाकुन्तल लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाद्वारा लिखित साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको नेपाली भाषाको काव्य हो।
भाषा र साहित्य४६८ शब्द
तानसेन नगरपालिका
तानसेन नगरपालिका लुम्बिनी प्रदेशको पाल्पा जिल्लाको सदरमुकाम र स्थानीय तह हो। वि.सं. २०१४ जेठ १७ मा तत्कालीन नगरपालिका ऐन, २००९ बमोजिम स्थापना भई, वि.सं. २०१७ पुस २२ को पञ्चायती व्यवस्थापछि ‘नगरपञ्चायत’ नामालेख पायो। संविधान २०७२ अनुसार वि.सं. २०७३ फागुन २२ मा…
भूगोल र स्थान४६७ शब्द
आर्यन सिग्देल
आर्यन सिग्देल नेपालका चर्चित अभिनेता हुन्। उनलाई राम्रो तथा स्वभाविक अभिनय र राम्रो रूपको लागि चिनिन्छ। आर्यन सिग्देलले आफ्नो चलचित्रको सुरुवात किस्मत चलचित्रबाट गरेका थिए।उनले रोमान्टिक चलचित्र मेरो एउटा साथी छमा प्रमुख भुमिका निर्भाह गरेका थिए जसमा उनको…
जीवनी४६७ शब्द