सबै लेख
नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका सबै लेख — विषय, शब्द-सङ्ख्या र समीक्षा-अवस्थासहित।
-
थामी जाति
थामी, जसलाई थाङ्मी पनि भनिन्छ, नेपालका किरात समुदायमध्येको एक जाति हो। उनीहरूले वोन वा किराँत भनेर चिनिने प्राकृत आस्था मान्ने र थाङ्मी खाम भाषा बोल्ने परम्परा राख्छन्। मुख्य बसोबास दोलखा र सिन्धुपाल्चोकमा भए पनि छिटपुट रूपमा ७३ जिल्लासम्म फैलिएको उल्लेख…
-
महाभारत पर्वत शृङ्खला
महाभारत पर्वत शृङ्खला नेपालका पूर्वी भूभागदेखि पश्चिमीतर्फ फैलिएको प्रमुख पहाडी कडी हो। यो चुरे पर्वतको माथिल्लो भाग मानिन्छ र साधारणतया १५००–३३६० मिटरको उचाइ क्षेत्रमा पर्छ। विभिन्न स्थानमा कोशी नदी, कर्णाली नदी, गण्डकी नदी र त्रिशूली नदी जस्ता धाराहरूले…
-
रेखा थापा
रेखा थापा (जन्म विसं २०३९ भदौ ५) नेपाली चलचित्र क्षेत्रकि एक चर्चित अभिनेत्री र तथा र्निमात्री हुन्। सन् १९९९ मिस नेपालमा सहभागी भएर उनी उत्कृष्ट दस मा पर्न सफल भएकी थिइन्। २ वर्ष पछि उनले छबी राज ओझाको चलचित्र हिरोबाट नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा प्रवेश गरेकी…
-
चौँरी गाई
चौँरी गाई लामो रौँ भएको बोभाइन समूहको संकर घरपालुवा जनावर हो, जसको उत्पत्ति पहाडी गाइबस्तु र याक वा नाकबीचको प्रजननबाट हुन्छ। यसको उपस्थिति नेपालदेखि तिब्बतको पठार हुँदै मङ्गोलिया र रुसका हिमाली प्रदेशसम्म छ। हिमाली भेगमा यो सामान ढुवानी र दूधका लागि प्रमुख…
-
शुक्रराज शास्त्री
शुक्रराज शास्त्री नेपालका शहीद र नेपालभाषाका प्रभावशाली साहित्यकार थिए। आर्य समाजसँग सक्रिय रहँदै भारतमा शिक्षण तथा सामाजिक सुधारमा संलग्न उनी वि.सं. १९९७ माघ १० मा टेकुमा झुण्ड्याइएका थिए। नेपालभाषाको वैज्ञानिक व्याकरण प्रकाशित गर्ने काम, राजनीतिक चेतना…
-
महावीर पुन
डा. महावीर पुन नेपाली वैज्ञानिक, शिक्षक र सामाजिक उद्यमी हुन्, जसले हिमाली दुर्गम भेगमा ताररहित इन्टरनेट विस्तारमार्फत पहिचान बनाएका छन्। उनी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका वरिष्ठ नेता र नेपाल सरकारको विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्री हुन्, २०८३ जेठ २६ मा…
-
जानकी मन्दिर
जानकी मन्दिर पवित्र हिन्दु धर्मस्थल हो। जानकी अर्थात् सीताको यो मन्दिर उनको जन्मस्थल जनकपुरमा अवस्थित छ। यस मन्दिरलाई मुगल शैलीमा बनाइएको छ।
-
नेपालका जिल्लाहरू
नेपालका जिल्लाहरू प्रदेशपछि पर्ने दोस्रो तहका प्रशासनिक इकाइ हुन्। सातै प्रदेशमा मिलेर जम्मा ७७ जिल्ला छन्, जसअन्तर्गत स्थानीय तहका नगरपालिका र गाउँपालिका पर्दछन्। वर्तमान संरचना २०७२ असोज ३ गते प्रभावमा आएको संघीय पुनर्संरचनाले परिभाषित गरेको हो, जसअनुसार…
-
लालीगुराँस
लालीगुराँस नेपालको राष्ट्रिय फूलका रूपमा मान्य छ र पहाडी–हिमाली पट्टीमा सतहदेखि उचाइसम्म पाइने गुराँस समूहको प्रमुख प्रतिनिधि हो। यसको फूल प्रायः रातो र तौलिलो घोसामा फुल्छ, पात लामचौर छ र रुखको कद भू–परिस्थिति अनुसार परिवर्तनशील हुन्छ। नेपालमा पहिचान भएका…
-
नालापानीको लडाइँ
नालापानीको लडाइँ सन् १८१४ को देहरादुन क्षेत्रस्थित खलङ्गा किल्ला–नालापानी वरिपरि भएको, नेपाल र इस्ट इन्डिया कम्पनीका फौजबीचको प्रारम्भिक निर्णायक भिडन्त मानिन्छ। अमरसिंह थापाको निर्देशनमा बलभद्र कुँवरले सीमित स्रोतका बाबजुद बलियो प्रतिरक्षा गरे। पानीको मुहान…
-
रामवरण यादव
डा. रामवरण यादव (जन्म वि.सं. २००४ माघ २२) नेपालका प्रथम तथा भूतपूर्व राष्ट्रपति हुन्। वि.सं. २०६५ साउनमा उनी राष्ट्रपतिको हैसियतमा निर्वाचित भए। यसअघि उनी नेपाली काँग्रेसका महासचिव, संघीय सरकारका स्वास्थ्य मन्त्री तथा प्रतिनिधि सभा सदस्य रहिसकेका थिए।
-
बैतडी जिल्ला
बैतडी जिल्ला नेपालका सुदूरपश्चिम प्रदेशको पहाडी भागमा पर्ने प्रशासनिक एकाइ हो। यसको क्षेत्रफलबारे स्रोतहरूमा फरक देखिन्छ, र वि.सं. २०६८ को जनगणनाअनुसार जनसङ्ख्या २,५०,८९८ थियो। पश्चिमतर्फ महाकाली नदीले भारतसँग सीमा बनाउँछ, र यो जिल्ला दशरथ चन्दको जन्मभूमि…
-
वीर अस्पताल
वीर अस्पताल नेपालका पुराना र व्यस्त अस्पतालमध्ये एक मानिन्छ। वि.सं. १९४७ साउन ८, रोज ४ (सन् १८८९) मा वीर शम्शेरद्वारा स्थापना भएको भनाइ छ; अर्को विवरणले वि.सं. १९४६ साउनमा १५ अन्तरङ्ग शैयासहित आरम्भ भएको बताउँछ। काठमाडौँको केन्द्रमै खुलामञ्चअगाडि रहेको यो…
-
रोल्पा जिल्ला
रोल्पा जिल्ला नेपालको पश्चिम पहाडी क्षेत्रमा अवस्थित एक प्रशासनिक इकाइ हो। यसको क्षेत्रफल १,८७९ वर्ग किलोमिटर छ, र दक्षिणमा दाङ जिल्ला, पूर्वमा प्युठान जिल्ला, पश्चिममा सल्यान जिल्ला तथा उत्तरतिर पूर्वी रुकुम जिल्ला सँग सिमाना जोडिन्छ। उचाइदार पहाड,…
-
बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज
नेपालको मध्य तथा सुदूर पश्चिम तराईमा अवस्थित बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज करिब ९६८ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटिएको ठूलो संरक्षित क्षेत्र हो। कर्णाली नदीको पूर्व किनार नजिक रहेको यस निकुञ्जको प्राधान्य उद्देश्य पाटे बाघ र यसको आहारा प्रजातिको संरक्षण हो, तर एक…
-
गाईजात्रा
गाईजात्रा (नेवारी: सापारु) काठमाडौँ उपत्यकाका साथै देशका थुप्रै सहरमा मनाइने धार्मिक–सांस्कृतिक जात्रा हो। यो नेवार संस्कृति मूलको पर्व हो, जसमा दिवङ्गत आफन्तको सम्झना, सहर–परिक्रमा र सामाजिक व्यङ्ग्य एकसाथ समेटिन्छ। नेपाल संवत् गुंलागाः पारु वा भाद्र शुक्ल…
-
नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालय
नेपालमा संस्कृत शिक्षा, अध्ययन र अनुसन्धानलाई व्यवस्थित रूपमा प्रवाह गर्ने केन्द्रीय संस्था नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालय हो। बि.सं. २०४३ मंसिर २५ गते दाङ जिल्लाको तुलसीपुर उपमहानगरपालिका-१७, बेलझुन्डीमा स्थापना भएको यो विश्वविद्यालयको प्रारम्भिक नाम महेन्द्र…
-
नेपालमा आधिकारिक मान्यता प्राप्त भाषाहरू
नेपालको संविधान २०७२ले सबै मातृभाषाहरूलाई नेपालको राष्ट्रिय भाषाको मान्यता दिएको छ।
-
बाँके जिल्ला
बाँके जिल्ला लुम्बिनी प्रदेशको एक प्रशासनिक इकाइ हो, जसले नेपालका मध्य तथा सुदूर भागका आर्थिक गतिविधिलाई जोड्ने महत्त्वपूर्ण कडीको काम गरेको मानिन्छ। यातायात, विद्युत् र औद्योगिक पूर्वाधार अपेक्षाकृत विकसित छन्। पश्चिम तर्फको प्रमुख शहरी केन्द्र नेपालगञ्ज बाट…
-
रानी राजेन्द्र लक्ष्मी
महारानी राजेन्द्र राज्य लक्ष्मी (? -सन् १७८५) शाहवंशकी रानी थिईन् जसले ८ वर्षको नायबीकालमा नेपाल एकीकरणको दोस्रो चरणलाई अघि बढाएकी थिईन्। उनी पृथ्वी नारायण शाहका छोरा प्रताप सिंह शाहकी पत्नी थिईन्। २३ वर्षको उमेरमा राजा बनेका प्रताप सिंह शाह त्यसको २५ वर्ष…
-
तीनऔँले लाहाँचे
तीनऔँले लाहाँचे (वैज्ञानिक नाम: Dinopium shorii) नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो। यसलाई अङ्ग्रेजीमा हिमालयन फ्लेमब्याक (Himalayan Flameback) भनिन्छ।तीनऔँले लाहाँचे (Dinopium shorii ) जसलाई हिमालयन सुनढाँडे, हिमालयन ज्वालाढाँडे पनि भनिन्छ , लाहाँचे(…
-
तारादेवी
तारादेवी प्रसिद्ध नेपाली गायिका हुन्, जसलाई ‘नेपालको कोकिला’ भनेर मानिन्छ। उनले जीवनभरि ४ हजारभन्दा बढी नेपाली गीत रेकर्ड गरेकी थिइन्, जसका विषयवस्तु प्रायः देशप्रेम र प्रेमसम्बन्धी भावनासँग जोडिएका थिए। दीर्घ साधनाबाट स्थापित कृतित्वका कारण उनले थुप्रै उच्च…
-
जगदम्बाश्री पुरस्कार
जगदम्बाश्री पुरस्कार नेपालको एउटा प्रतिष्ठित साहित्यिक पुरस्कार हो । यो पुरस्कार मदन पुरस्कार गुठीले प्रदान गर्दछ। गुठीकी संस्थापिका रानी जगदम्बाकुमारीदेवी राणा को २०४५ साल साउन २९ गते निधन भएपछि गुठीकी संस्थापिकाको स्मृतिलाई चिरस्थायी राख्ने उद्देश्यले…
-
अर्घाखाँची जिल्ला
अर्घाखाँची जिल्ला नेपालका सात प्रदेशमध्ये लुम्बिनी प्रदेशको पहाडी भागमा पर्ने प्रशासनिक एकाइ हो। यसको सदरमुकाम सन्धिखर्क हो। पूर्वमा पाल्पा जिल्ला, उत्तरमा गुल्मी जिल्ला, पश्चिममा प्युठान जिल्ला तथा दाङ जिल्ला, र दक्षिणतर्फ कपिलवस्तु जिल्ला तथा रूपन्देही…
