सबै लेख
नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका सबै लेख — विषय, शब्द-सङ्ख्या र समीक्षा-अवस्थासहित।
-
राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी
वि.सं. २०४७ वैशाख २३ गते काठमाडौँ (नेपाल) मा नेपाल राष्ट्रिय जनमुक्ति मोर्चाको नामबाट यो पार्टीको जन्म भएको हो । यही नामबाट पार्टीले वि.सं. २०४८ सालको संसदीय निर्वाचनमा 'मान्छे' चुनाव चिन्ह लिएर भाग पनि लियो । त्यस पश्चात वि.सं.२०४८ माघ ६ गते राष्ट्रिय जन…
-
खुकुरी
नेपालका विभिन्न समुदायमा खुकुरीलाई कुलदेवतासँग जोडिएको पवित्र धारिलो वस्तु मानिन्छ। यससँग सम्बन्धित पूजा, आचार–निषेध र प्रतीकात्मक संरचनाले धार्मिक–सांस्कृतिक अर्थ दिन्छ; साथै यो नेपालको प्रतिनिधि चिन्ह र गोर्खालीहरूको पहिचानसमेत रहेको धारणा छ।
-
बारा जिल्ला
बारा जिल्ला मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र र नारायणी अञ्चलको दक्षिणी तराई भागमा पर्ने प्रशासनिक एकाइ हो। यसको सदरमुकाम कलैया हो। पूर्वमा रौतहट, पश्चिममा पर्सा, उत्तरमा मकवानपुर र दक्षिणतर्फ भारतको बिहार राज्यसँग सिमाना छ। कलैयादेखि करिब ७ किमि पूर्वतर्फ गढीमाई…
-
सन्दुक रुइत
डा. सन्दुक रुइत नेपाली नेत्रचिकित्सक तथा तिलगंगा आँखा केन्द्रका निर्देशक हुन्, जसले कम लागतको मोतियाबिन्दु उपचार विधि ‘रुइतेक्टोमी’को अग्रसरता लिए। उनले आफ्नो हातले एक लाखभन्दा बढी मोतियाबिन्दु शल्यक्रिया गरेका छन् र देश–विदेशमा ‘दृश्यका देवता’ भनेर चिनिन्छन्।
-
नेपालको प्रवेशाज्ञा नीति
नेपालको प्रवेशाज्ञा नीतिले अधिकांश देशका नागरिकलाई अनलाइन पर्यटक प्रवेशाज्ञा वा अन अराइभल प्रवेशाज्ञा प्राप्त गर्न अनुमति दिन्छ भने भारतका नागरिकलाई आवतजावतको स्वतन्त्रता दिइएको छ। तर, अन्य मुलुकका नागरिकले भने नेपाली कूटनीतिक नियोगमध्ये कुनै एकबाट…
-
नेपालको मन्त्रिपरिषद्
मन्त्रिपरिषद् वा सङ्घीय कार्यपालिका नेपालको सङ्घीय सरकारको कार्यकारी निकाय हो र प्रधानमन्त्री मन्त्रिपरिषद् प्रमुख हुन्। वर्तमान प्रधानमन्त्री बालेन शाह हुन्।
-
सप्तकोशी नदी
सप्तकोशी नदी नेपालको सबैभन्दा ठूलो नदी प्रणाली हो, हिमालयबाट झरेका सात मुख्य सहायक नदीहरूको संगमबाट बनेको। यो सुनसरीको चतरा गल्छी हुँदै तराईमा पस्छ, कोशी बाँध पार गरेर भारतको विहार प्रवेश गरी गङ्गा नदीमा मिसिन्छ। बाढी, कटान र निक्षेपजन्य परिवर्तनका कारण यो…
-
फोक्सुण्डो ताल
फोक्सुण्डो ताल डोल्पा जिल्लाको उच्च हिमाली भूभागमा पर्ने प्रमुख सफापानी ताल हो, जसलाई स्थानीयतः रिग्म ताल पनि भनिन्छ। यो शे-फोक्सुण्डो राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र अवस्थित छ र नेपालकै सबैभन्दा गहिरो ताल भएको दाबी प्रख्यात छ। सन् २००७ सेप्टेम्बरमा यो क्षेत्र रामसार…
-
यक्ष मल्ल
यक्ष मल्ल एकीकृत नेपाल मण्डलका अन्तिम सम्राट मानिन्छन्। बीस वर्षमै सिंहासनारोहण गरेर करिब बाउन्न वर्ष शासन गरेको उल्लेख पाइन्छ। उनका अभिलेखले काठमाडौँ राज्यका प्रभावक्षेत्र मिथिला, मगध र गया सम्म पुगेको दाबी गर्छन्, यद्यपि त्यसबारे विद्वानबीच एकमत छैन।…
-
राई भाषा
राई भाषा शीर्षकमा सामान्यतया किरात राई समुदायका बहुविध मातृभाषाहरू निर्देशित हुन्छन्। यी भाषाहरू नेपालको पूर्वी पहाडी भूभागमा सघन छन्, र भारतका केही राज्यहरूमा पनि प्रयोग हुन्छन्। २००१ को जनगणनाले देशका सबै जिल्लासम्म किरात राईहरूको बसाइँ पुगेको देखाउँछ, जसले…
-
कान्तिपुर दैनिक
कान्तिपुर दैनिक नेपालमा प्रकाशित नेपाली भाषाको एक प्रमुख दैनिक पत्रिका हो, जसको मुख्यालय काठमाडौँमा अवस्थित छ। यसले २०४९ फागुन ९ मा नियमित छापाखाना प्रकाशन सुरु गर्यो र कान्तिपुर पब्लिकेसन्सको मातहत सञ्चालन हुन्छ। शनिवारी परिशिष्ट ‘कोशेली’, बालपत्रिका…
-
नेपाल-चीन सम्बन्ध
नेपाल–चीन सम्बन्ध दुई छिमेकी राष्ट्रबीचको कूटनीतिक, आर्थिक र बहुपक्षीय सहकार्यको रूपरेखा हो, जसलाई १९६० अप्रिल २८ को शान्ति तथा मैत्री सन्धिले औपचारिक आधार दिएको मानिन्छ। १९७५ पछिदेखि भारत र चीनबीच प्रभाव सन्तुलनका प्रसङ्गमा नेपालले सन्तुलित नीति अवलम्बन…
-
सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल
सङ्घीय समाजबादी फोरम, नेपाल Federal Socialist Forum, Nepal नेपालको एक राजनीतिक दल हो। व्यक्तिका आधारभूत आवश्यकता पुरा गर्ने, लैगिक समानता कायम गर्ने, स्वतन्त्रता, राष्ट्रियता र सामाजिक न्याय प्राप्त गर्ने मधेसी जनअधिकार फोरम नेपालका मुख्य उद्देश्य हुन् [१]…
-
सुनसरी जिल्ला
सुनसरी जिल्ला नेपालको पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रअन्तर्गत कोशी अञ्चलमा पर्ने, उच्च जनघनत्व र कृषि प्रमुख रहने तराईप्रधान जिल्ला हो। दक्षिणतर्फ भारत र पश्चिमतर्फ सप्तकोशी नदीले छुट्याएको सप्तरी जिल्ला सिमाना पर्दछ; जिल्ला प्रशासन केन्द्र इनरुवा हो, क्षेत्रफल…
-
गुल्मी जिल्ला
गुल्मी जिल्ला लुम्बिनी प्रदेशअन्तर्गत पर्ने नेपालको एक प्रशासनिक जिल्ला हो, जसको केन्द्र तम्घासमा छ। पूर्व–पश्चिम छिमेक जिल्लाहरूले घेरेको यो पहाडी क्षेत्र कफी खेतीका लागि चिनिन्छ र यसको उत्पादन स्वदेशी तथा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा लोकप्रिय छ; स्थानीय…
-
हेटौँडा उपमहानगरपालिका
हेटौँडा उपमहानगरपालिका मकवानपुर जिल्लाको सदरमुकाम तथा बागमती प्रदेशको राजधानी हो। भित्री मधेसको चितवन उपत्यकाको पूर्वी किनारमा र चुरे पर्वतको काखमा अवस्थित यो शहर मध्य नेपालको प्रमुख वाणिज्य तथा यातायात नाकाका रूपमा चिनिन्छ। महेन्द्र राजमार्ग र त्रिभुवन…
-
अंशुवर्मा
अंशुवर्मा लिच्छवि युगका प्रभावशाली शासक र नेपालका राष्ट्रिय विभूति मानिन्छन्। शिवदेव प्रथमका ज्वाइँका रूपमा सत्तामा उक्लिएका उनले “महाराजधिराज” उपाधि ग्रहण गरी शक्ति केन्द्रीकरण गरे, हर्षवर्द्धन र स्रङ्चङ गम्पोबीच सन्तुलित कूटनीति साधे, र…
-
नेपाल-भारत सम्बन्ध
नेपाल–भारत सम्बन्ध भन्नाले गणतन्त्र भारत र सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल बीचका द्विपक्षीय सम्बन्धलाई जनाउँछ। १९५० को भारत–नेपाल शान्ति तथा मैत्री सन्धि र त्यसका गोप्य पत्रहरूले सुरक्षा, आवागमन र आर्थिक पहुँचको रूपरेखा दिए; खुला सीमा, पारस्परिक रोजगारी र…
-
धनुषा जिल्ला
धनुषा जिल्ला नेपालका तराईय क्षेत्रमध्ये घनाबस्ती र उर्वर भूमिका लागि चिनिने, मधेश प्रदेशअन्तर्गत अवस्थित प्रशासनिक एकक हो। यसले नेपालको ०.८०% भूभाग ओगट्छ र २.९% जनसङ्ख्या बसोबास गर्छ। धार्मिक पहिचान, ९३ जातजातिको सामाजिक विविधता र जयनगरसम्म पुग्ने नेपाल…
-
कीर्तिपुर नगरपालिका
कीर्तिपुर नगरपालिका बागमती प्रदेशको काठमाडौँ जिल्लास्थित ऐतिहासिक शहर–नगरपालिका हो। वि.सं. २०५३ मा आठ गाविस गाभेर बनेको यो एकाइ काठमाडौँ उपत्यकाभित्र पर्दछ। यसका १० वडामा २०७८ को जनगणनाअनुसार ८१,५७८ बासिन्दा छन्। टौदह, बाघभैरव मन्दिर र २००८ मा युनेस्कोको…
-
योमरी
योमरी (यःमरी/योःमारी) नेवारी समुदायको परम्परागत मिष्ठान्न हो, जसको चामलको खोल भित्र चाकु वा खुवा भर्ने प्रचलन छ। यो जाडोयाममा विशेष रुचाइन्छ र यःमरी पुन्हि लगायतका नेवार चाडहरूमा प्रमुख स्थान राख्छ; ऐतिहासिक रूपमा यस परिकारका वैकल्पिक नाम र रूपबारे अभिलेखीय…
-
चुरे
चुरे, जसलाई चुरिया वा शिवालिक पनि भनिन्छ, हिमालयको दक्षिणी छेउमा रहेको तराईको माथिल्लो पहिलो पहाडी उभार हो। यो पूर्व–पश्चिम तन्किएको शृङ्खला करिब २००–१३०० मि. उचाइमा फैलिन्छ र नेपालको कूल भूभागको करिब १२.७८ प्रतिशत ओगट्छ। ३६ जिल्लामा प्रभाव रहेको चुरे भूभाग…
-
हिउँ चितुवा
हिउँ चितुवा (Snow Leopard) ठूलो बिरालो समूहको मांसाहारी स्तनधारी हो, जो दक्षिण एसिया र मध्य एसियाका उच्च हिमाली भूभागमा बसोबास गर्छ। करिब ३,०००–५,५०० मिटर उचाइमा पाइिने यो प्रजातिको वास्तविक संख्या यथार्थरूपमा ज्ञात छैन; खुला आवासमा करिब ३,५००–७,००० र…
-
मुलुकी ऐन
मुलुकी ऐन नेपालको सबैभन्दा पहिलो लिखित कानून हो। मुलुकी ऐन नेपालको संहिताबद्द राष्ट्रिय कानून हो। पहिलो पटक बिक्रम सम्बत १९१० मा मुलुकी ऐन जारि गारिएको थियो। जंगबहादुर राणा ले बेलायात यात्राबाट फर्के लगत्तै यो ऐन बनाएकोले यसमा युरोपको ठुलो छाया परेको छ भन्ने…
