नयाँ र अद्यावधिक लेखहरू
भर्खरै थपिएका वा अद्यावधिक गरिएका लेख, पछिल्लो मिति अनुसार।
-
पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा
पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा नेपालका राणा शासनकालका १५औं श्री ३ महाराज थिए। वि.सं. २००२ मा सत्तारोहण गरी उदार सुधार, शिक्षा विस्तार, उद्योग प्रवर्द्धन र २००४ को नगर निर्वाचन जस्ता पहल गरे। वैधानिक कानुन २००४ घोषणा गरे पनि लागू गर्न नपाई २००५ मा पदत्याग गरे र…
-
चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा
चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा राणा युगका पाँचौँ ‘श्री ३’ महाराज र नेपालका १३औँ प्रधानमन्त्रीका रूपमा चिनिन्छन्। वि.सं. १९५८ मा देव शमशेर जङ्गबहादुर राणालाई हटाएर सत्तामा पुगेका उनले झण्डै २८ वर्ष शासन गरे, पहिलो विश्वयुद्धमा नेपाली फौज पठाए, सती तथा दास प्रथा…
-
माथवरसिंह थापा
माथवरसिंह थापा (वि.सं. १८५५–१९०२) वि.सं. १९०० पौष १२ देखि १९०२ जेठ ६ सम्म नेपालका मुख्तियार (प्रधानमन्त्री) थिए। उनी श्रीपेच धारण गर्ने प्रथम प्रधानमन्त्री मानिन्छन्, र बेलायती कन्भेन्सनमा ‘प्रधानमन्त्री’ सम्बोधन प्रयोग भएको प्रारम्भिक उल्लेख पनि उनीसँग…
-
द्रव्य शाह
द्रव्य शाह गोरखाका ऐतिहासिक राजा र यशोब्रह्म शाहका कान्छा सन्तान थिए। लिगलिगकोट र वरपरका क्षेत्र—जसमध्ये बार्पाक पनि पर्छ—मा रणनीति र गोप्य गठबन्धन गर्दै उनले शक्ति केंद्रीकरण गरे। नेपाल एकीकरणको आरम्भसँग उनको नाम जोडिन्छ। उनको राज्यारोहण र शासनमा गणेश…
-
राम शाह
राम शाह गोरखा राज्यका चौथो शाह वंशीय राजा मानिन्छन्। उनी पुरन्दर शाहका सुपुत्र र छत्र शाहका भाइ हुन्। प्रशासन र न्यायकेन्द्रित सुधार, तौल–मापनको मानकीकरण, वाणिज्यिक सन्धि र राज्यविस्तारका कारण उनी विशेष ख्यातिमा रहे। शासनकालको मिति सम्बन्धी प्रमाणहरू एकरूप…
-
भूपतीन्द्र मल्ल
भक्तपुरका राजा भूपतीन्द्र मल्ल (१७३१–१७७९ वैशाख) मल्लकालका प्रमुख शासक मानिन्छन्। उनी स्थापत्य र काव्य–नाटक दुवैतर्फ सक्रिय रहे; ५५ झ्याले दरबार र न्यातपोल देवल जस्ता कृतिले भक्तपुरलाई सांस्कृतिक केन्द्रका रूपमा प्रतिष्ठित गर्यो, र राजनीतिको क्षेत्रमा छिमेकी…
-
प्रताप मल्ल
प्रताप मल्ल मल्ल वंशका कान्तिपुरका राजा हुन्, जसलाई स्रोतहरूमा सबभन्दा शक्तिशाली शासक मानिन्छ। वि.सं. १६९८–१७३१ को ३३ वर्ष लामो शासनमा उनले तिब्बत व्यापारबाट आएको धन प्रयोग गरी काठमाडौं उपत्यकामा मन्दिर, मूर्ति र दरबार–चोक निर्माण गराए; बहुभाषिक शिलालेख र…
-
यक्ष मल्ल
यक्ष मल्ल एकीकृत नेपाल मण्डलका अन्तिम सम्राट मानिन्छन्। बीस वर्षमै सिंहासनारोहण गरेर करिब बाउन्न वर्ष शासन गरेको उल्लेख पाइन्छ। उनका अभिलेखले काठमाडौँ राज्यका प्रभावक्षेत्र मिथिला, मगध र गया सम्म पुगेको दाबी गर्छन्, यद्यपि त्यसबारे विद्वानबीच एकमत छैन।…
-
जयस्थिति मल्ल
जयस्थिति मल्ल मध्यकालीन नेपालका प्रभावशाली र समाजसुधारक शासकका रूपमा परिचित छन्। वि.सं. १४३७ मा अर्जुन मल्ललाई बनेपा पठाएपछि सत्तामा उक्लिएर अस्थिर रहेको राज्यव्यवस्थालाई पुनर्सङ्गठित गरे। वि.सं. १४५२ भदौमा उनकाे देहावसान भयो। स्रोतअनुसार राजनीतिक, सामाजिक र…
-
मानदेव
लिच्छवीकालीन शासक मानदेवको शासन नेपालका प्राचीन घटनाक्रमलाई प्रमाणमा उभ्याउने मोड मानिन्छ। उनको समयका शिलालेखहरूले विवरण व्यवस्थित बनेकाले समग्र कालखण्ड स्पष्ट देखिन्छ। सम्वत् ३८६–४१३ (ई.स. ४६४–५०५) बीच शान्त प्रशासन, सीमाविस्तार र सांस्कृतिक कृतित्वका कारण…
-
अंशुवर्मा
अंशुवर्मा लिच्छवि युगका प्रभावशाली शासक र नेपालका राष्ट्रिय विभूति मानिन्छन्। शिवदेव प्रथमका ज्वाइँका रूपमा सत्तामा उक्लिएका उनले “महाराजधिराज” उपाधि ग्रहण गरी शक्ति केन्द्रीकरण गरे, हर्षवर्द्धन र स्रङ्चङ गम्पोबीच सन्तुलित कूटनीति साधे, र…
-
नेपालको पहिलो संविधान सभा
नेपालको पहिलो संविधान सभा वि.सं. २०६५ जेठ १५ देखि २०६९ जेठ १५ सम्म सक्रिय एक सदनीय निकाय थियो, जसलाई नयाँ संविधान लेख्ने अधिकार दिइएको थियो। यसले व्यवस्थापिका संसदको भूमिकासमेत वहन गर्यो र प्रारम्भिक वैठकमै नेपाललाई गणतन्त्र घोषणा गर्यो, तर सहमति नजुट्दा…
-
माओवादी जनयुद्ध
माओवादी जनयुद्ध नेपालका सशस्त्र राजनीतिक द्वन्द्वमध्ये एक प्रमुख अध्याय हो, जसमा तत्कालीन नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी) र नेपाल सरकारबीच वि.सं. २०५२ देखि २०६३ सम्म संघर्ष भयो। यो चरणलाई सशस्त्र द्वन्द्वकाल पनि भनियो। करिब १७,००० भन्दा बढीको मृत्यु, व्यापक…
-
नेपालको जनआन्दोलन २०४६
नेपालको जनआन्दोलन २०४६ नेपालमा बहुदलीय व्यवस्था पुनर्स्थापित गर्ने ऐतिहासिक आन्दोलन हो। यसले पार्टीविहीन पञ्चायती शासन टुंग्याउँदै संवैधानिक राजतन्त्रअन्तर्गत संसदीय प्रजातन्त्रको बाटो खोल्यो। नेपाली काङ्ग्रेस र संयुक्त वाम मोर्चाको नेतृत्वमा चलेको, ५० दिन…
-
सात सालको क्रान्ति
सात सालको क्रान्ति नेपालको प्रजातान्त्रिक रूपान्तरणमानै निर्णायक राजनीतिक घटनाक्रम हो। २००७ फागुन ७ मा राणा शासन अन्त्य भई प्रजातन्त्रको घोषणा भयो। नेपाली कांग्रेस र नेपाल प्रजा परिषद्सहितका शक्ति, त्रिभुवनको भूमिकामा, र दिल्ली सम्झौता (२००७)को सहमतिले सत्ता…
-
दरबार हत्याकाण्ड
दरबार हत्याकाण्ड २०५८ जेठ १९ (२००१ जुन १) मा नारायणहिटी दरबारभित्र राजपरिवारसँग सम्बन्धित १० जनाको मृत्यु भएको घटनालाई जनाइन्छ। घटना पछि सार्वजनिक सूचनाले युवराज दीपेन्द्रद्वारा गोली प्रहार भएको बतायो; भोलिपल्ट उनलाई राजा घोषणा गरिए पनि २ दिनमै निधन भई…
-
ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह
ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह नेपालका अन्तिम शाह वंशीय राजा र दुई पटक सिंहासनारोहण गर्ने पहिलो व्यक्ति हुन्। वि.सं. २००७ मा राणा शासनको राजनीतिक संकटमा बालक रूपमा पहिलोपटक राज्यारोहण गरे र २०५८ को दरबार हत्याकाण्डपछि पुनः राजा बने। २०६२/०६३ को आन्दोलनपछि…
-
वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह
वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह (वि.सं. २००२–२०५८) नेपालका दशौँ शाह वंशीय राजा थिए। वि.सं. २०२८–२०५८ को शासनमा उनले पञ्चायती व्यवस्थाबाट संवैधानिक राजतन्त्रतर्फ रूपान्तरण, २०३७ को जनमत सङ्ग्रह, शान्तिक्षेत्र प्रस्ताव, कूटनीतिक सञ्जाल विस्तार र संरक्षित क्षेत्रहरूको…
-
महेन्द्र वीरविक्रम शाह
महेन्द्र वीरविक्रम शाह शाह वंशका नवौँ राजा र वि.सं. २०११ चैत १ देखि २०२८ माघ १७ सम्म नेपालका शासक थिए। उनको शासनमा पञ्चायती व्यवस्था कार्यान्वयन, २०१५ र २०१९ का संविधान, योजनाबद्ध विकास, महेन्द्र राजमार्गजस्ता पूर्वाधार र कूटनीतिक सक्रियता देखिन्छ; तर २०१७…
-
त्रिभुवन वीरविक्रम शाह
त्रिभुवन वीरविक्रम शाह नेपालका आठौँ शाहवंशीय राजा थिए, जसले राणा शासन अन्त्यतर्फ उन्मुख निर्णायक राजनीतिक मोडमा भूमिका खेले। उनले राणा-विरोधी आन्दोलनलाई सहयोग पुग्ने कदम उठाए, भारतीय दूतावासमा शरण लिएर कात्तिक २१, २००७ मा दिल्ली पुगे, र २००७ सालको क्रान्ति…
-
कोत पर्व
कोत पर्व १९०३ भदौ ३१ को राति काठमाडौँस्थित कोत परिसरमा घटेको दरबार-आन्तरिक हत्याकाण्ड हो। महारानी राज्यलक्ष्मी देवीका प्रिय गगनसिंह भण्डारीको हत्यारा पत्ता लगाउन बोलाइएको सभामा विवाद चर्किँदा वरिष्ठ भारदारहरू मारिए। यस घटनाबाट जङ्गबहादुर कुँवर उदाए र नेपाल…
-
सुगौली सन्धि
सुगौली सन्धि नेपाल र ब्रिटिस इस्ट इन्डिया कम्पनीबीच भएको सम्झौता हो, जसले अङ्ग्रेज-नेपाली युद्ध औपचारिक रूपमा अन्त्य गर्यो। २ डिसेम्बर १८१५ मा हस्ताक्षर र ४ मार्च १८१६ (संवत् १८७२) मा पुष्टि भएको यो सन्धिले नेपालको सीमारेखा पुनःनिर्धारण गर्यो र काठमाडौँमा…
-
नालापानीको लडाइँ
नालापानीको लडाइँ सन् १८१४ को देहरादुन क्षेत्रस्थित खलङ्गा किल्ला–नालापानी वरिपरि भएको, नेपाल र इस्ट इन्डिया कम्पनीका फौजबीचको प्रारम्भिक निर्णायक भिडन्त मानिन्छ। अमरसिंह थापाको निर्देशनमा बलभद्र कुँवरले सीमित स्रोतका बाबजुद बलियो प्रतिरक्षा गरे। पानीको मुहान…
-
अमरसिंह थापा
अमरसिंह थापा नेपाल–अङ्ग्रेज युद्धताका पश्चिमी किल्ला–रक्षा संयन्त्रका शीर्ष नायक रहेका सैनिक नेता हुन्। उही नामका मुख्तियार भीमसेन थापाका पिता (सानुकाजी) सँग उनी भिन्न व्यक्ति हुन्। देशका राष्ट्रिय विभूति सूचीमा समेटिने यो व्यक्तित्वले राज्य विस्तारदेखि…
