सबै लेख
नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका सबै लेख — विषय, शब्द-सङ्ख्या र समीक्षा-अवस्थासहित।
-
मौलाकालिका मन्दिर
मौलाकालिका मन्दिर एक प्रसिद्ध माता कालिकाको हिन्दु मन्दिर हो जुन नेपालको नवलपरासी जिल्लाको गैंडाकोटमा अवस्थित छ। यो मन्दिर १ हजार ८ सय ८२ खुड्किला चढेर पुग्न सकिन्छ।
-
नेपाल राष्ट्रिय खेलकुद
नपाल राष्ट्रिय खेलकुद नेपालको राष्ट्रिय स्तरको खेलकुद महाकुम्भ मेला हो। यसको प्रथम संस्करण वि.सं २०३८ सालमा भएको थियो।
-
गङ्गालाल श्रेष्ठ
गङ्गालाल श्रेष्ठ नेपालका शहीद हुन्, जसले राणा शासनविरुद्धको आन्दोलनमा सक्रिय भई ज्यान गुमाए। वि.सं. १९७५ मा रामेछापको भँगेरीमा जन्मेका उनी दरबार हाई स्कूलबाट वि.सं. १९९४ मा एस.एल.सी. प्रथम श्रेणीमा उत्तीर्ण भई त्रि-चन्द्र कलेजमा आई.एस्सी. पढ्दै थिए। महावीर…
-
राराताल
राराताल नेपालका स्वच्छपानी तालहरूमध्ये आकार र गहिराइ दुवैका दृष्टिले अग्रस्थानमा पर्ने प्राकृतिक ताल हो। मुगु जिल्लाको २,९७२ मिटर उचाइमा अवस्थित यो ताल १०.८ वर्ग किलोमिटरमा फैलिएको छ र वरिपरि रारा राष्ट्रिय निकुञ्जको संरक्षण क्षेत्र रहेका कारण प्राकृतिक र…
-
तुलसी घिमिरे
तुलसी घिमिरे नेपाली चलचित्रका एक नेपाली भारतीय चलचित्र निर्देशक,पटकथा लेखक, चलचित्र सम्पादक, क्यामेरामेन, अभिनेता र गीतकार पनि हुन्। सन् १९५१ मा इलाममा जन्मिएका घिमिरेले बलिउडबाट आफ्नो करियर सुरु गरे, जहाँ उनले भारतीय चलचित्रमा निर्देशन र सम्पादनको अनुभव लिने…
-
त्रि-चन्द्र कलेज
त्रि-चन्द्र कलेज त्रिभुवन विश्वविद्यालयको आङ्गिक क्याम्पस हो, जो काठमाडौंको घण्टाघर नजिक अवस्थित छ। वि.सं. १९७५ मा स्थापना भएको यो कलेजबाटै नेपालमा औपचारिक उच्च शिक्षाको थालनी भएको मानिन्छ। प्रारम्भमा ‘त्रिभुवन चन्द्र कलेज’ नाम रहेको संस्थालाई पछि ‘त्रिचन्द्र…
-
बन्दिपुर
बन्दिपुर नेपालका पूर्व प्रशासनिक संरचनामा पर्ने तनहुँ जिल्लाको एक साविक गाविस हो, जुन पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र र गण्डकी अञ्चलभित्र पर्दथ्यो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना (२०६८) अनुसार यहाँ १२,४५० बासिन्दा र ३,०५६ घरधुरी दर्ता भएकामा ५,७१० पुरुष तथा ६,७४० महिला…
-
आनी छोइङ डोल्मा
आनी छोइङ डोल्मा (जन्म ४ जुन १९७१) बौद्ध भिक्षुणी तथा नेपाली भाषाकी गायिका हुन्। उनले गाएको फूलको आँखामा फूलै संसार भन्ने बोलको गीत निकै चर्चित गीत हो।
-
काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला
काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला नेपालका ७७ मध्ये बागमती प्रदेशअन्तर्गत पर्ने एक प्रशासनिक इकाइ हो। सदरमुकाम धुलिखेल रहेको यस जिल्लाले १,३९६ किमी² क्षेत्र ओगटेको भनाइ पाइन्छ, र २०७८ को जनगणनाअनुसार जनसङ्ख्या ३,६४,०३९ थियो। काठमाडौँका पूर्व अवस्थित यो जिल्ला डाँडापाखा,…
-
पासाङ ल्हामु शेर्पा
पासाङ ल्हामु शेर्पा नेपालकी पहिलो महिला सगरमाथा आरोही हुन्। २०५० वैशाख १० मा २.१५ बजे दक्षिणी मोहडाबाट शिखर चुमेकी उनी अवतरण क्रममा निधन भइन्। तीन असफल जमर्कापछि प्राप्त कीर्तिका लागि उनलाई २०५९ वैशाख १० मा राष्ट्रिय विभूति घोषित गरी मृत्यु पश्चात् ‘नेपाल…
-
खप्तड राष्ट्रिय निकुञ्ज
खप्तड राष्ट्रिय निकुञ्ज पश्चिम नेपालको सुदूरपश्चिम प्रदेशका ४ पहाडी जिल्लाहरू बझाङ, बाजुरा डोटी र अछाम जिल्लाको संगम स्थलमा अवस्थित छ। यसको क्षेत्रफल २२५ बर्ग कि.मी. छ। यो बि.स २०४२ मा स्थापना गरिएको हो। यो निकुञ्ज संसारकै राम्रो स्थानमा पर्दछ। समुद्र सतहबाट…
-
गोरखा जिल्ला
गोरखा जिल्ला नेपालको गण्डकी प्रदेशमा पर्ने प्रशासनिक एकाइ हो। यसको सदरमुकाम गोरखा बजार हो, जो गोरखा नगरपालिकाभित्र अवस्थित छ। जिल्लामा ११ स्थानीय तह (२ नगरपालिका, ९ गाउँपालिका) र २ निर्वाचन क्षेत्र छन्। सीमामा धादिङ जिल्ला, तनहुँ जिल्ला, लमजुङ जिल्ला तथा…
-
राप्ती नदी
राप्ती नदी जलस्रोतका हिसाबले समृद्ध मानिने नदी प्रणाली हो, जसका मुख्य सहायकहरू माडी खोला र झिम्रुक खोला हुन्। ६,५०० वर्ग कि. मि. जलाधार र २५७ कि. मि. लम्बाइ (पश्चिम राप्ती) उल्लेखित छ। यस प्रणालीले दाङ देउखुरी उपत्यका र बाँके जिल्लामा सिँचाइ पुर्याउँछ।…
-
कृष्ण मन्दिर
ललितपुरको पाटन दरबार क्षेत्रमा रहेको कृष्ण मन्दिर सत्रौँ शताब्दीमा राजा सिद्धिनरसिंह मल्लले निर्माण गराएको, शिखर शैली अपनाएको प्रमुख देवालय हो। ढुङ्गाबाट उठाइएको र २१ गजुरयुक्त यो संरचना नेपालमा उक्त शैलीको पहिलो उदाहरण मानिन्छ। २०७२ भूकम्पपछिको जीर्णोद्धार…
-
कबड्डी
कबड्डी दक्षिण एसियाली समाजमा व्यापक रूपमा खेलिने परम्परागत खेल हो, जसको प्रारम्भ दक्षिण भारतबाट भएको मानिन्छ। नेपालका ग्रामीण बस्तीसम्म प्रचलित यस खेललाई कपर्ती वा ‘हु तु तु’ भनिन्छ, यद्यपि नियम लेखिएपछि औपचारिक नाम ‘कबड्डी’ स्थापित भयो। बङ्गलादेशमा यो…
-
पाँचतले मन्दिर
पाँचतले मन्दिर भनेर चिनिने न्यातपोल मन्दिर भक्तपुरको टौमडी क्षेत्रमा अवस्थित, पाँच तल्लायुक्त र नेपाली शैलीको सबैभन्दा अग्लो मन्दिर मानिन्छ। यसको निर्माण मल्लकालीन राजा भुपतिन्द्र मल्लले १८औँ शताब्दीमा गराएका मानिन्छ। कतिपय स्रोतमा यो सिद्धिलक्ष्मीलाई समर्पित…
-
झमक घिमिरे
झमक कुमारी घिमिरे (जन्म सन् १९८०, कचिडे, धनकुटा)प्रतिभावान नेपाली महिला स्रष्टा हुन। प्रति मष्तिस्क रोग(Cerebral palsy)द्वारा पीडित घिमिरे, उक्त रोगद्वारा पीडित विश्व कै १० प्रतिभावान साहित्यकार मध्ये एक हुन। जन्मदेखि नै हात गोडा नचल्ने, उभिन, हिँड्न, बोल्न…
-
घरपालुवा चौरी गाई
घरपालुवा चौरी गाई, प्रचलित नाम याक, लामो रौँ भएको बोभाइन समूहको घरपालुवा स्तनधारी हो। यो विशेषतः नेपाल लगायत दक्षिणी मध्य एसिया का उच्च भूभाग, तिब्बती पठार हुँदै उत्तरतर्फ मंगोलिया र रुसका हिमाली प्रदेशमा पाइन्छ। हिमाली बस्तीवरिपरि यसलाई मानिसले ढुवानीका काम…
-
नेपालको सर्वोच्च अदालत
नेपालको सर्वोच्च अदालत, नेपालको न्यायपालिकाको शिखर निकाय, देशको अन्तिम न्यायिक प्राधिकार हो। यसमा प्रधानन्यायाधीशसहित अधिकतम २० जनासम्म न्यायाधीश रहने संवैधानिक व्यवस्था छ। नेपालको संविधान २०७२ जारी भएपछि अस्थायी न्यायाधीशको व्यवस्था समाप्त भएको छ, र…
-
अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र
अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र पश्चिम नेपालको गण्डकी र धौलागिरीका उत्तरी भागमा फैलिएको, ७,६२९ बर्ग कि.मी. क्षेत्रफल भएको संरक्षण इकाइ हो। यस क्षेत्रमा ८,००० मि. भन्दा अग्ला हिमाल, विश्वकै गहिरो काली गण्डकीको खोँच र वर्षा चरम भिन्नता समेटिन्छ, र यो नेपालका प्रमुख…
-
पाटन दरबार क्षेत्र
पाटन दरबार क्षेत्र काठमाडौँ उपत्यकाको प्राचीन शहर पाटनको केन्द्रीय दरबारी परिधि हो, जहाँ मल्लकालीन राजसत्ता, धर्म र शिल्पकला घनिष्ठ रूपमा जोडिएर विकसित भए। सत्रौँ शताब्दीपछि दरबार, मन्दिर र चोकहरूको निर्माण तथा विस्तारले यसलाई कलात्मक सम्पदाको केन्द्र बनायो;…
-
ऋषिकेश शाह
ऋषिकेश शाह नेपालका पूर्वमन्त्री हुन्। यिनी २०१७ पुष १ गते राजा महेन्द्रले जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री विश्वेश्वर प्रसाद कोइराला लाई हटाई निर्दलीय पञ्चायती व्यवस्था लागू गरेपछि मन्त्री भएका थिए।
-
नेपाली व्याकरण
नेपाली व्याकरण भन्नाले नेपाली भाषाको रूपविज्ञान (भाषाविज्ञान) र वाक्यरचना समेटिने नियमसमूह जनाइन्छ। यो प्रणालीले शब्द कसरी बन्छन् र तिनले कसरी अर्थपूर्ण वाक्य बनाउँछन् भन्ने आधार तय गर्छ। नेपाली देवनागरी लिपिमा लेखिन्छ, र व्याकरणीय अध्ययन प्रायः वर्ण, शब्द र…
-
भीमनिधि तिवारी
भीमनिधि तिवारी (वि.सं. १९६८ – वि.सं. २०३०) एक नेपाली भाषाका वरिष्ठ साहित्यकार हुन। भीमनिधि तिवारी नसुन्ने नेपाली छैनन् । संसारभरि जहाँजहाँ नेपाली भाषासाहित्य पढिन्छ त्यतात्यता तिवारी पुगे ।
