मुख्य सामग्रीमा जानुहोस्

सबै लेख

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका सबै लेख — विषय, शब्द-सङ्ख्या र समीक्षा-अवस्थासहित।

मुस्ताङ जिल्ला
मुस्ताङ जिल्ला नेपालका पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रअन्तर्गत धौलागिरी अञ्चलको उत्तरी किनारामा पर्ने हिमाली जिल्ला हो। धौलागिरी र निलगिरी शृङ्खलाबीच फैलिएको यो क्षेत्र प्राचीनकालदेखि नेपाल–तिब्बत व्यापारीक बाटोका लागि ख्याति प्राप्त भएको मानिन्छ। सदरमुकाम जोमसोम…
भूगोल र स्थान६६५ शब्द
नेवारी भाषा
नेवारी भाषा (नेपालभाषा) नेपालका नेपामी/नेवार समुदायको मातृभाषा र काठमाडौं उपत्यकाको ऐतिहासिक सामाजिक थामो हो। चिनी-भोट परिवारमा परे पनि यसमा इन्डो-युरोपेली जडका शब्द ठूलो मात्रामा भित्रिएका छन्। मध्ययुगीन प्रशासन र दरबारमा मुख्य लेखनभाषा बनेको यो भाषा दीर्घ…
भाषा र साहित्य६६३ शब्द
मगर जाति
मगर जाति नेपालका मध्य पहाडी भेगमा बसोबास गर्ने एक मूलबासी जनसमूह हो, जसको सांस्कृतिक पहिचान प्रकृतिपूजक परम्परा, आफ्नै भाषा–बोली र विशिष्ट सामाजिक संरचनामा आधारित छ। जनगणनाले यस समुदायलाई जनसंख्याका आधारमा ठूलो समूहमध्ये एक ठान्छ, र ऐतिहासिक रूपमा नेपाल…
समाज र जीवनशैली६६० शब्द
सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह
श्री ५ सुरेन्द्रको जन्म वि.सं. १८८३ आश्विन २० गते श्री ५ राजेन्द्रका पुत्रका रूपमा भएको थियो । यिनलाई सानै उमेरमा राजप्रतिनिधिको रूपमा राजगद्दीमा राखेर उनका पिता श्री ५ राजेन्द्र विक्रम शाह काशी गए । भनिन्छ एक समय यिनले पागल जस्तै भएर काठमाडौंका मानिसलाई…
जीवनी६५९ शब्द
कृष्ण धरावासी
कृष्णप्रसाद भट्टराई, व्यावसायिक रूपमा कृष्ण धरावासी (जन्म: वि.सं. २०१७ - ०४ - ०२) नेपाली भाषाका साहित्यकार हुन् । यिनी कथा विधामा र उपन्यासमा कलम चलाउन रूचाउँछन्। उनले वि.सं. २०६२ सालमा राधा उपन्यासको निम्ति मदन पुरस्कार पाए।
जीवनी६५९ शब्द
बागलुङ जिल्ला
बागलुङ जिल्ला गण्डकी प्रदेशअन्तर्गत पर्ने एक पहाडी प्रशासनिक इकाइ हो, जसलाई झोलुङ्गे पुलहरूको प्रख्यातिले छुट्टै छाप दिएको छ। ‘सानो नेपाल’ भनेर पनि चिनिने यो जिल्लामा ४ नगरपालिका र ६ गाउँपालिका छन्। पूर्वको पर्वत जिल्लादेखि पश्चिमका रुकुम र रोल्पासम्म फैलिएको…
भूगोल र स्थान६५८ शब्द
दसैँ
दसैँ वा बडा दसैँ नेपाली समाजको केन्द्रीय चाड हो, जसलाई हिन्दू परम्परामा शक्ति–आराधना र विजयको पर्वका रूपमा मनाइन्छ। असोज शुक्ल प्रतिपदादेखि नौरथा भएसम्म देवीपूजा गरी दशमीका बिहान ज्येष्ठबाट टिका–जमरा ग्रहण गरिन्छ, र प्रसाद ग्रहणको चलन पूूर्णिमासम्म रहन्छ।…
कला र संस्कृति६५८ शब्द
संयुक्त राष्ट्र सङ्घ
संयुक्त राष्ट्र सङ्घ सन् १९४५ अक्टोबर २४ मा स्थापना भएको अन्तर्राष्ट्रिय संस्था हो, जसमा १९३ सदस्य राष्ट्र समावेश छन्। यसको उद्देश्य विश्वस्तरका कानुनी, सुरक्षा, आर्थिक र सामाजिक मुद्दामा राष्ट्रहरूबीच सहकार्य प्रवर्द्धन गर्दै युद्धजस्तो विनाश दोहोरिन नदिन…
राजनीति र कानुन६५८ शब्द
नेपालमा महिला
नेपालमा महिला शीर्षकले नेपाल राज्य र समाजमा महिलाको स्थिति, अधिकार र सहभागिताको समग्र चित्र दिन्छ। कुल जनसंख्यामा करिब ५१.५०% महिला भए पनि शिक्षा, अर्थतन्त्र, राजनीति र प्रशासनमा पहुँच र अवसर असमान छन्। केही सूचकमा सुधार देखिए पनि दाइजो, छाउपडी र घरेलु–कृषि…
समाज र जीवनशैली६५७ शब्द
दरबार हाई स्कुल
दरबार हाई स्कुल नेपालमा अङ्ग्रेजी शिक्षाको संस्थागत थालनी गर्ने ऐतिहासिक विद्यालय हो, जसको उत्पत्ति राणाशासनका दरबारभित्र भयो। यसले प्रारम्भमा शासक वर्गका बालबालिकालाई लक्षित गर्‍यो, पछि क्रमशः सर्वसाधारणका लागि पनि खुल्यो। वि.सं. २०२४ मा नाम परिवर्तन भई भानु…
समाज र जीवनशैली६५५ शब्द
नेपाल टेलिकम
नेपाल टेलिकम बहुमत नेपाल सरकार स्वामित्वमा रहेको राष्ट्रिय दूरसञ्चार सेवा प्रदायक हो, जसको सरकारी हिस्सेदारी ९१.४९% छ। वि.सं. २०३२ असार १ मा नेपाल दूरसञ्चार संस्थानको रूपमा स्थापना भई, २०६० माघ २२ मा नेपाल दूरसञ्चार कम्पनीका रूपमा दर्ता गरियो र २०६१ बैशाखदेखि…
अर्थतन्त्र र उद्योग६५५ शब्द
स्याङ्जा जिल्ला
स्याङ्जा जिल्ला पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको गण्डकी अञ्चलमा पर्ने पहाडी जिल्ला हो। सदरमुकाम स्याङ्जा (पुतलीबजार) रहेको यस जिल्ला १,१६४ वर्ग कि.मी.मा फैलिएको छ। कालीगण्डकी मुख्य नदी र आँधीखोला प्रमुख खोला हुन्। ५ नगरपालिका र ६ गाउँपालिका सहित ११ स्थानीय तह…
भूगोल र स्थान६५४ शब्द
राष्ट्रिय सभा (नेपाल)
राष्ट्रिय सभा नेपालको सङ्घीय संसदको माथिल्लो सदन हो, जसको संरचना र अधिकारहरू नेपालको संविधानका प्रावधानबाट निर्देशित हुन्छन्। यसमा ५९ सदस्य छन्—हरेक प्रदेशबाट ८-८ जना निर्वाचनद्वारा र ३ जना राष्ट्रपतिबाट मन्त्रिपरिषद्को सिफारिसमा मनोनीत। सदस्यता छ वर्षका लागि…
राजनीति र कानुन६५३ शब्द
जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका
जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका मधेश प्रदेशको प्रादेशिक राजधानी र धनुषा जिल्लाको सदरमुकाम हो। यो नेपालको महत्वपूर्ण धार्मिक–सांस्कृतिक केन्द्र भएकै कारण तीर्थ–पर्यटनका लागि प्रख्यात मानिन्छ। वि.सं. २०१७ मा नगरपालिका गठन भई वि.सं. २०७१ मा उपमहानगरपालिका बनेको यस…
भूगोल र स्थान६५३ शब्द
नेपालको राजनीति
नेपालको राजनीति बहुदलीय प्रणाली सहितको संसदीय गणतन्त्रको रूपरेखाभित्र कार्य गर्दछ। कार्यकारी शक्ति प्रधानमन्त्री र मन्त्रिपरिषद्ले प्रयोग गर्दछ, जबकि व्यवस्थापिका अधिकार संसदमा निहित छ ।
राजनीति र कानुन६५२ शब्द
नेपाली काङ्ग्रेस
नेपाली काङ्ग्रेस नेपालमा समाजवादी-लोकतान्त्रिक धारा अँगालेको प्रमुख राजनीतिक दल हो। २००६ चैत २७ का दिन नेपाल राष्ट्रिय काङ्ग्रेस र नेपाल प्रजातन्त्र काङ्ग्रेस एकीकृत भएर बनेको यस दलको नेतृत्व हाल गगनकुमार थापाले सम्हालेका छन्। करिब १० लाख क्रियाशील…
राजनीति र कानुन६५१ शब्द
मुख्यमन्त्री (नेपाल)
नेपालमा मुख्यमन्त्री सातवटै प्रदेशका निर्वाचित सरकार प्रमुख हुन्। नेपालको संविधानको धारा १६७ बमोजिम प्रदेश प्रमुखले मुख्यमन्त्री नियुक्त गर्ने व्यवस्था छ।
राजनीति र कानुन६४९ शब्द
मधेश प्रदेश
मधेश प्रदेश (मैथिली: मधेश प्रदेश) नेपालका तराई समतल भूभागमा पर्ने सातवटा प्रदेशमध्ये एक हो। करिब ९,६६१ किमी² क्षेत्रफल (देशको झन्डै ६.५%) ओगट्ने यस प्रदेशको जनगणना २०७८ (२०२१) अनुसार जनसङ्ख्या ६१,१४,६०० छ, जसले यसलाई क्षेत्रफलका हिसाबले सानो तर जनघनत्व…
भूगोल र स्थान६४६ शब्द
राष्ट्रिय परीक्षा बोर्ड (नेपाल)
उच्च माध्यमिक परिषद नेपालको स्थापना सन् १९८९मा भएको थियो। यसको प्रधान कार्यालय भक्तपुरको मध्यपुर ठिमी नगरपालिकामा अवस्थित छ।
समाज र जीवनशैली६४६ शब्द
नुवाकोट जिल्ला
नुवाकोट जिल्ला नेपालको मध्यभागमा पर्ने बागमती प्रदेशको प्रशासनिक एकाइ हो, जुन काठमाडौँको उत्तर–पश्चिमतर्फ अवस्थित छ। सदरमुकाम विदुर रहेको यस जिल्लाको जनसङ्ख्या २८८,४७८ छ र क्षेत्रफल १,१२१ वर्ग किलोमिटर हो। समुद्रसतहबाट ४५७–५,१४४ मि. उचाइसम्म फैलिएको यस पहाडी…
भूगोल र स्थान६४५ शब्द
शेर्पा जाति
शेर्पा जाति नेपालका उच्च हिमाली भेग र तिब्बत आसपास बसोबास गर्ने एक प्रमुख समुदाय हो। पूर्वी तिब्बतबाट १८–१९ औँ शताब्दीबीच सोलुखुम्बु जिल्ला तर्फको आव्रजन, भोट-बर्मेली परिवारको शेर्पा भाषा, र तिब्बती बौद्ध परम्परा—विशेषतः ञिङ्मा—यस समुदायका पहिचानका आधार हुन्।…
समाज र जीवनशैली६४५ शब्द
पश्चिम रुकुम जिल्ला
पश्चिम रुकुम जिल्ला कर्णाली प्रदेशको पहाडी भेगमा पर्ने एक प्रशासनिक इकाइ हो, जुन २०७४ को पुनर्संरचना पछि रुकुम विभाजनबाट बनेको मानिन्छ। सदरमुकामबारे स्रोतहरूमा खलङ्गा र मुसिकोट दुबै उल्लेख भेटिन्छ। क्षेत्रफल करिब १,२१३.४९ वर्गकिलोमिटर र जनसंख्या २०७८ मा झन्डै…
भूगोल र स्थान६४३ शब्द
सगरमाथा
सगरमाथा पृथ्वीको सर्वोच्च हिमशिखर मानिन्छ, जसको उचाइ समुद्र सतहबाट ८,८४८.८६ मि. तोकिएको छ। यो नेपालका सोलुखुम्बु जिल्लाको खुम्बु पासाङल्हामु गाउँपालिकाभित्र पर्दछ र तिब्बती भाषामा चोमोलङ्मा भनेर चिनिन्छ। सन् १९५३ मे २९ मा तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा र एड्मन्ड…
भूगोल र स्थान६४३ शब्द
गणेशमान सिंह
गणेशमान सिंह (वि.सं. १९७२–२०५४) नेपालका अग्रज राजनीतिज्ञ र बहुदलीय प्रजातन्त्रको पुनर्स्थापनाका केन्द्रीय व्यक्तित्व थिए। जनआन्दोलन २०४६ का सर्वोच्च कमान्डरका हैसियतले उनले सत्ताविरोधी आन्दोलन समन्वय गरे, नेपाली काङ्ग्रेस निर्माणमा अग्रणी रहे, दीर्घ कारावास र…
जीवनी६४३ शब्द