राष्ट्रिय सभा (नेपाल) नेपालको सङ्घीय संसदअन्तर्गत रहेको माथिल्लो सदन हो, जसको समकक्ष तल्लो सदन प्रतिनिधि सभा हो। यसको कानुनी स्वरूप र कार्यक्षेत्र नेपालको संविधानका भाग ८ र ९ मा परिभाषित छ। राष्ट्रिय सभामा ५९ सदस्य रहने व्यवस्था छ, जसमा प्रदेशका आधारमा ५६ सदस्य निर्वाचनबाट र ३ सदस्य राष्ट्रपतिबाट मन्त्रिपरिषद्को सिफारिसमा मनोनीत हुन्छन्।
प्रारम्भिक ‘महासभा’
वि.सं. २०१५ फागुन १ (सन् १९५९ फेब्रुअरी १२) मा घोषित संविधानले नेपाल अधिराज्यको संसदलाई दुई सदनयुक्त बनायो, जसमा माथिल्लो सदनको नाम ‘महासभा’ राखियो। महासभा वि.सं. २०१६ देखि २०१८ सम्म मात्र अस्तित्वमा रह्यो। वि.सं. २०१९ पौष १ मा उक्त संविधान रद्द गर्दै नयाँ संविधान लागू भएपछि संसद एकसदनीय बनाइयो र महासभा समाप्त भयो।
पञ्चायत व्यवस्था र एकसदनीयता
वि.सं. २०१९ मा राजा महेन्द्रले राष्ट्रिय पञ्चायत प्रणालीलाई संस्थागत गरे, जसअन्तर्गत गाउँदेखि राष्ट्रिय तहसम्म चार तहका अप्रत्यक्ष परिषदहरू बने। यस अवधिमा नेपाललाई हिन्दू राज्य घोषणा गरिएको उल्लेख पाइन्छ।
वि.सं. २०४७ को संविधान र पुनर्संरचना
वि.सं. २०४६ को जन आन्दोलनपछि पञ्चायती संरचना र एकाधिकार सम्पन्न राजतन्त्रको अन्त्य भई, वि.सं. २०४७ को संविधानले संसदलाई पुनः द्विसदनीय बनायो र ‘राष्ट्रिय सभा’को व्यवस्था स्थापित गरियो।
अन्तरिम व्यवस्था र वर्तमान स्वरूप
वि.सं. २०६३ माघ १ मा उक्त राष्ट्रिय सभा विघटन गरी अन्तरिम व्यवस्थापिकाले एकसदनीय रूप ग्रहण गर्यो। त्यसपछिको संविधान निर्माण प्रक्रियाबाट वि.सं. २०७२ आश्विन ३ मा जारी संविधानले राष्ट्रिय सभालाई पुनः उच्च सदनका रूपमा स्थापन गर्यो।
अध्यक्ष र उपाध्यक्ष
- महासभा (वि.सं. २०१६–२०१८): अध्यक्ष डम्बरबहादुर सिंह; उपाध्यक्ष कमला राणा।
- नेपाल अधिराज्यको संसद (वि.सं. २०४८–२०५९): अध्यक्ष बेनीबहादुर कार्की, पछि मोहम्मद मोसिन; उपाध्यक्ष ऐश्वर्यलाल प्रधानाङ्ग, दिलीपकुमार शाही, चिरञ्जीवीप्रसाद रिजाल, र रामप्रीत पासवान।
- नेपालको सङ्घीय संसद: अध्यक्ष गणेशप्रसाद तिमिल्सिना (वि.सं. २०७४ चैत १ देखि); उपाध्यक्ष शशीकला दाहाल (वि.सं. २०७४ चैत ४–२०७८ फागुन २०) र उर्मिला अर्याल (वि.सं. २०७९ माघ २३ देखि)।
दलगत संरचना
स्रोतअनुसार राष्ट्रिय सभामा दलगत रूपमा निम्न सदस्यता देखिन्छ: नेकपा (माओवादी केन्द्र) १७, नेपाली कांग्रेस १६, नेकपा (एमाले) १०, नेकपा (एकीकृत समाजवादी) ८, जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल ३, लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल १, राष्ट्रिय जनमोर्चा १ र स्वतन्त्र २; जम्मा ५९। केही दलहरूका संसदीय दलका नेतामा क्रमशः नारायणकाजी श्रेष्ठ, रमेशजंग रायमाझी, देवेन्द्र दाहाल र वेदुराम भुषाल उल्लेखित छन्।
सन्दर्भ
- नेपाली विकिपिडिया — “राष्ट्रिय सभा (नेपाल)” (CC BY-SA 4.0) (हेरिएको १२/११/२०२६)
स्रोत र समीक्षाको अवस्था
स्रोत: सम्पादकीय लेख · विकिडाटा Q8349995
समीक्षा: स्रोत-सहित अद्यावधिक मस्यौदा — पछिल्ला स्रोत खोजेर नयाँ लेखिएको र अद्यावधिक गरिएको सम्पादकीय मस्यौदा; सम्पादक-मण्डलको तथ्य-जाँच जारी।
संरचनागत सूचक ९२/१०० (प्रयोगात्मक; तथ्यको शुद्धताको सूचक होइन — विवरण)
नेपाली विश्वकोशको सम्पादकीय लेख। यो लेख नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका हुन्; सम्पादक-मण्डलको समीक्षा क्रमशः जारी छ — त्रुटि भेटिए सम्पादन सुझाउनुहोस्। पाठ CC BY-SA 4.0 अन्तर्गत उपलब्ध छ।
यस लेखको तथ्यगत जग नेपाली भाषामा मुक्त ज्ञान रच्ने नेपाली विकिपिडियाका स्वयंसेवी लेखकहरूको दशकौँको साधनामा उभिएको छ — उहाँहरूप्रति हाम्रो कृतज्ञतापूर्ण श्रद्धाञ्जली।
यो लेख उद्धृत गर्नुहोस्
नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “राष्ट्रिय सभा (नेपाल)।” नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF_%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE_(%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2)। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।
Nepali Encyclopedia Editors. (2026). राष्ट्रिय सभा (नेपाल). In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF_%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE_(%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2)
@misc{ne_11,
title = {राष्ट्रिय सभा (नेपाल)},
author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF_%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE_(%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2)}},
year = {2026},
note = {Accessed 2026-11-12}
}
