धर्म र दर्शन
मायादेवी मन्दिर
मायादेवी मन्दिर नेपालको युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्र लुम्बिनीमा अवस्थित एक प्राचीन बौद्ध मन्दिर हो। यो लुम्बिनीको मुख्य मन्दिर हो, जसलाई परम्परागत रूपमा गौतम बुद्धको जन्मस्थल मानिन्छ। यो मन्दिर एक…
<i class="fa-solid fa-om" style="color:var(--gold)"></i> धर्म र दर्शन
मन्दिर, स्तूप, गुम्बा, तीर्थ, देवी-देवता र दार्शनिक परम्परा · ६७ लेख
धर्म र दर्शन
बौद्धनाथ
बौद्धनाथ काठमाडौँको पूर्वी भागमा अवस्थित प्रसिद्ध बौद्ध स्तूप र तीर्थस्थल हो, जुन नेपालको सबैभन्दा ठूलो गोलाकार स्तूप मानिन्छ। सन् १९७९ देखि युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा परेको यो स्थल स्वयम्भूनाथ…
धर्म र दर्शन
गौतम बुद्ध
गौतम बुद्ध बौद्ध धर्मका प्रणेता तथा हाम्रो कल्पका एक सम्यक सम्बुद्ध मानिन्छन्। सिद्धार्थ गौतमका रूपमा लुम्बिनी, नेपालमा जन्मिएका उनले मध्यम मार्ग अवलम्बन गरेर बोधगयामा सम्यक सम्बोधि प्राप्त गरे र…
धर्म र दर्शन
स्वयम्भूनाथ
स्वयम्भूनाथ, स्वयम्भू महाचैत्यका नामले चिनिने, काठमाडौँ उपत्यकाको पश्चिम भागमा अवस्थित एक प्रतिष्ठित बौद्ध स्तूप हो। यसको धार्मिक प्रतिष्ठा बौद्ध धर्म मात्र नभई हिन्दू धर्ममा पनि महत्त्वपूर्ण…
धर्म र दर्शन
बुद्ध पूर्णिमा
बुद्ध पूर्णिमा बौद्ध परम्पराको प्रमुख पर्व हो, जुन वैशाख शुक्ल पूर्णिमामा मनाइन्छ। यस दिन गौतम बुद्धको जन्म, ज्ञानप्राप्ति र महापरिनिर्वाण एउटै तिथिमा परेका स्मरणमा नेपालसहित विश्वका बौद्धहरू यसलाई…
धर्म र दर्शन
हनुमान जयन्ती
हनुमान जयन्तीको तिथि कात्तिक महिनाको कृष्ण पक्षको चतुर्दशी तिथी र चैत्र महिनाको शुक्ल पक्षको पूर्णिमा तिथी गरेर दुवै दिनलाई मानिएको छ । चैत्र महिनाको पूर्णिमाका दिन स्त्री पुरुष बाल वृद्ध सबैले…
धर्म र दर्शन
गोकर्णेश्वर मन्दिर
गोकर्णेश्वर महादेवको मन्दिर नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत वाग्मती अञ्चलमा पर्ने काठमाडौ जिल्लाको गोकर्ण गाविसमा अवस्थित छ । यो मन्दिर नेपालकै एक प्राचीन र महत्त्वपूर्ण मन्दिर हो । यो…
धर्म र दर्शन
ऋषिपञ्चमी
ऋषिपञ्चमी हिन्दु सनातन संस्कार अनुसार महिलाहरूका लागि तीज तथा हरितालिकाको जति महत्त्व भएको पर्व मानिन्छ। पौराणिक कथन अनुसार नारीहरू रजस्वला हुँदा जानेर वा नजानीकनै गरिएका जति पनि पापहरू छन्, ति बाट…
धर्म र दर्शन
बडिमालिका मन्दिर
पृष्ठभूमि बडीमालिका विश्वका प्रमुख हिन्दु मन्दिरहरूमध्येको एक प्रशिद्ध मन्दिर हो । यो मन्दिर नेपालको सुदूरपश्चिम प्रदेशको बाजुरा जिल्लाको त्रिवेणी नगरपालिकामा वडा नं. ६ पन्धारामा पर्दछ । यहाँ…
धर्म र दर्शन
वसन्त पञ्चमी
वसन्त पञ्चमी हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको पर्व हो। यस दिन विद्याकी देवी सरस्वतीको पूजा-आराधना गरिन्छ। यो पूजा पूर्वी भारत र नेपालमा ठूलो उत्साह सहित मनाइन्छ । यस दिन महिलाहरू पहेंलो वस्त्र धारण गर्दछन् ।…
धर्म र दर्शन
अनन्त चतुर्दशी
भाद्र महिनाको शुक्ल पक्षको चतुर्दशीलाई अनन्त चतुर्दशी भनिन्छ । प्रत्येक वर्ष भाद्र शुक्ल चतुर्दशीका दिन काठमाडौंलगायत ललितपुर, भक्तपुर, धुलिखेल, दोलखा लगायतका स्थानमा वर्षा र सहकालका देवता इन्द्रको…
धर्म र दर्शन
गणेश चतुर्थी
गणेश चतुर्थी हिन्दुहरूको एक प्रमुख उत्सव हो । यो उत्सव भारतको महाराष्ट्र लगायत अन्य स्थानमा निकै धूमधामले मनाइन्छ । गणेश चतुर्थी देखि अनन्त चतुर्दशी (अनन्त चौदस) सम्म दस दिन गणेशोत्सव मनाइन्छ ।
धर्म र दर्शन
पाथीभरा देवी (ताप्लेजुङ)
पाथीभरा ( ताप्लेजुङ जिल्लामा रहेको पाथीभरा पर्वतको शीखर नजीक अवस्थीत एक प्रसिद्ध तीर्थस्थल हो । पाथीभरा पवर्तमा उत्पन्न भएकी देवी भन्ने अर्थमा यहाँकी देवलाइ पाथीभरा देवी भनिएको हो । परापुर्वाकालमा…
धर्म र दर्शन
नागपञ्चमी
नागपञ्चमी नेपाल भरका हिन्दू, जैन र बौद्ध धर्मावलम्बीहरू र हिन्दू, जैन र बौद्ध धर्मावलम्बीहरू बसोबास गर्ने अन्य देशमा मनाइने नाग वा सर्प (जुन पौराणिक नाग प्राणीहरूसँग सम्बन्धित छन्)को परम्परागत पूजाको…
धर्म र दर्शन
धुलेश्वर
धुलेश्वर पाँच थान पंचकोशी अन्तर्गत पर्ने एक स्थान हो। यो स्थल दैलेख जिल्लाको दुल्लु नगरपालिकाको वडा नंवर- ८ मा पर्दछ। यहाँ मन्दिर भित्र जमीनबाट धुलो निस्किन्छ। वैज्ञानीकहरू यसलाई मृत ज्वालामुखी…
धर्म र दर्शन
शोभा भगवती मन्दिर
शोभा भगवती काठमाडौँंको पश्चिममा बिष्णुमति नदीको किनारमा रहेको पबित्र देवी पिठ हो।
धर्म र दर्शन
स्वर्गद्वारी
स्वर्गद्वारी प्युठान जिल्लाको सदरमुकाम खलङ्गाबाट करिब २६ किलोमिटर पश्चिममा अवस्थित धार्मिक पर्यटकीय स्थल हो । स्वर्गद्वारी मन्दिर । नेपालका प्राचीन मन्दिरहरूमध्ये यो मन्दिरलाई एक मानिन्छ ।
धर्म र दर्शन
ईद उल फित्र
इस्लामले मुस्लिम समुदायका लागि दुईवटा पर्व प्रचलनमा ल्याएको छ । तिनीहरू ईदुल फित्र - ईद र ईदुज्जुहा - बकरी ईद हुन् । यी दुईमध्ये पहिलो पर्व ईदुल फित्र अरबी पात्रोको नवौँ महिना रमजानका २९ वा ३० दिन…
धर्म र दर्शन
बौद्ध धर्म
बौद्ध धर्म शाक्यमुनि गौतम बुद्ध र उनका अनुयायीहरूको शिक्षामा स्थापित प्राचीन धर्मीय–दार्शनिक परम्परा हो। परम्परागत मान्यताअनुसार बुद्ध वर्तमान कल्पका चौथो सम्यक सम्बुद्ध हुन्। उनले इसा पूर्व…
धर्म र दर्शन
छिन्नमस्ता भगवती
छिन्नमस्ता भगवती सप्तरी जिल्लाको राजविराजबाट दक्षिण सीमावर्ती क्षेत्र छिन्नमस्ता को सखडा गाउँमा पर्छ। छिन्नमस्ता भगवती मनोकामना पूरा गर्ने शक्तिपीठहरू मध्ये एक पीठ मानिएको हुॅदा नेपाल र भारतका आम…
धर्म र दर्शन
अक्षय तृतीया
अक्षय तृतीया बैशाख मासको शुक्ल पक्षको तृतीया तिथिलाई भनिन्छ। पुराण ग्रन्थहरू अनुसार यस दिनमा जो पनि शुभ कार्य गरिन्छ त्यसको अक्षय फल पाइन्छ भन्ने लोक विश्वास छ। यसै कारण अक्षय तृतीया भनिएको हो। सबै…
धर्म र दर्शन
लेखनाथ पौड्याल
लेखनाथ पौड्याल (वि.सं. १९४१–२०२२) छन्दोबद्ध काव्यका अग्रणी स्रष्टा र नेपाली साहित्यको परिष्कारवादी अभिमुखीकरणका आरम्भकर्ता मानिन्छन्। आधुनिक नेपाली साहित्यिक चेतनाको उन्नयन, आध्यात्मिक मानवतावाद र…
धर्म र दर्शन
हिन्दु धर्म
हिन्दु धर्म भारतीय उपमहाद्वीपबाट विकसित व्यापक धार्मिक परम्परा हो, जसलाई सनातन धर्म पनि भनिन्छ। यसले विविध दर्शन, अनुष्ठान र जीवनपद्धतिहरू समेट्छ; वेद–उपनिषद् देखि रामायण, महाभारत र श्रीमद्भगवद गीता…
धर्म र दर्शन
हलेसी महादेव
हलेसी महादेव खोटाङ जिल्लाको दुर्छिम–छापडाँडाको पूर्वतर्फ, हलेसी तुवाचुङ नगरपालिकाको वडा नं ७ महादेवस्थान गाउँमा रहेको त्रिधार्मिक तीर्थ हो। समुद्री सतहबाट ४,७३६ फिटको उचाइमा बसेको यस स्थललाई हिन्दू,…