नेपाली विश्वकोशनेपाल र नेपाली भाषाको ज्ञानकोश
धर्म र दर्शन

हनुमान जयन्ती

हनुमान जयन्तीको तिथि कात्तिक महिनाको कृष्ण पक्षको चतुर्दशी तिथी र चैत्र महिनाको शुक्ल पक्षको पूर्णिमा तिथी गरेर दुवै दिनलाई मानिएको छ । चैत्र महिनाको पूर्णिमाका दिन स्त्री पुरुष बाल वृद्ध सबैले पवित्र नदीमा स्नान गरेर आफूलाई पवित्र तुल्याउँदछन्, यस दिन घरघरमा लक्ष्मी-नारायणलाई प्रसन्न तुल्याउन व्रत सम्पादन गरिन्छ र सत्यनारायणको कथा श्रवण गर्ने प्रचलन छ । शास्त्रमा मतैक्य नहुनाले चैत्र शुक्ल पूर्णिमाका दिन हनुमानजीको जन्म दिवस मनाउने त गरिन्छ, यद्यपि वायु पुराणादि-अनुसार कार्तिक महिनाको शुक्ल चतुर्दशीका दिन हनुमान् जयन्ती अधिक प्रचिलित छ, तर पहिलो जन्म दिवस हो भने दोस्रो विजय अभिनन्दन महोत्सव ह

अद्यावधिक: २० सेप्टेम्बर २०२६ ३,४०० शब्द · १९ मिनेट समीक्षा बाँकी
सम्पादन गर्नुहोस् इतिहास

हनुमान जयन्तीको तिथि कात्तिक महिनाको कृष्ण पक्षको चतुर्दशी तिथी र चैत्र महिनाको शुक्ल पक्षको पूर्णिमा तिथी गरेर दुवै दिनलाई मानिएको छ । चैत्र महिनाको पूर्णिमाका दिन स्त्री पुरुष बाल वृद्ध सबैले पवित्र नदीमा स्नान गरेर आफूलाई पवित्र तुल्याउँदछन्, यस दिन घरघरमा लक्ष्मी-नारायणलाई प्रसन्न तुल्याउन व्रत सम्पादन गरिन्छ र सत्यनारायणको कथा श्रवण गर्ने प्रचलन छ । शास्त्रमा मतैक्य नहुनाले चैत्र शुक्ल पूर्णिमाका दिन हनुमानजीको जन्म दिवस मनाउने त गरिन्छ, यद्यपि वायु पुराणादि-अनुसार कार्तिक महिनाको शुक्ल चतुर्दशीका दिन हनुमान् जयन्ती अधिक प्रचिलित छ, तर पहिलो जन्म दिवस हो भने दोस्रो विजय अभिनन्दन महोत्सव हो ।

जय हनुमान
जय हनुमान
अन्तर्गत एक शृङ्खलाको भाग
हिन्दु धर्म
प्रारम्भ
विश्वदृष्टि
  • ब्रह्माण्ड विज्ञान
  • पौराणिक कथा
    • पुराण कालक्रम
ओन्टोलजी
ईश्वर
  • ईश्वर
  • हिन्दु धर्ममा ईश्वर
  • ईश्वर र लिङ्ग
जीवनका चरणहरू
मुक्तिको तीन बाटो
मोक्ष-सम्बन्धित विषयहरू:
मन
  • आत्मा (स्वयम)
  • अनात्मा (गैर-आत्म)
  • तीन शरीर सिद्धान्त
  • अन्तकरण (मानसिक अंग)
  • प्रज्ञा (बुद्धि)
  • आनन्द (खुशी)
  • विवेक
  • वैराग्य
  • समत्व
  • दम
  • उपरती (आत्म-समाधान)
  • तितिक्षा (सहनशीलता)
  • श्रद्धा
  • समाधानम्
  • षड्रिपु
  • अहंकार
नैतिकता
ज्ञानविज्ञान
  • प्रत्यक्ष
  • अनुमान
  • उपमान
  • अर्थापत्ति
  • अनुपलब्धि
  • शब्द
अभ्यासहरू
पूजा, बलिदान र दान
ध्यान
कला
६ आस्तिक विद्यालयहरू
अन्य विद्यालयहरू
मध्यकालीन
आधुनिक
शास्त्रको स्रोत र वर्गीकरण
  • हिन्दु ग्रंथहरूको कालक्रम
विभागहरू
ऋग्वेद:
यजुर्वेद:
सामवेद:
अथर्ववेद:
अन्य धर्मग्रन्थहरू
अन्य धर्मग्रन्थहरू
स्तोत्र र सूक्त
  • कनकधारा स्तोत्र
  • शिवस्तुति
  • वायु स्तुति
समाज
चार वर्णहरू:
अवर्ण:
वर्ण-सम्बन्धित विषयहरू:
  • जाति
अन्य समाज-सम्बन्धित विषयहरू:

हनुमान (हनुमान्, अंजनेय र मारुति पनि) परमेश्वरको भक्ति (हिन्दू धर्ममा भगवानको भक्ति)को सबैभन्दा लोकप्रिय अवधारणाहरू मध्ये र भारतीय महाकाव्य रामायणमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण व्यक्तिहरू मध्ये एक हुन। उनी केही विचारहरूको अनुसार ११औँ अवतार रुद्रावतार(रुद्र - भगवान शिवको अवतार), सबैभन्दा तागतवर र बुद्धिमान अवतार मानिन्छ। उनको सबैभन्दा प्रसिद्ध उपलब्धि, जसरी कि रामायणमा वर्णित छ, बाँदरहरूको सेनाको तथा अग्रणी रूपमा रहेको राक्षस राजा रावण सँग युद्ध।

उनलाई बजरंग बली पनि भनिन्छ किन भनें उनको शरीर एक वज्रको समान थियो। हनुमान पवन-पुत्रको रूपमा चिनिनु हुन्छ किन भनें पवन देव (हावाको देवता)ले हनुमानको पालन-पोषणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका देखाउनुभाको थियो।

सन्दर्भ सामग्रीहरू

स्रोत र समीक्षाको अवस्था

स्रोत: सम्पादकीय लेख · विकिडाटा Q2979868
समीक्षा: समीक्षा बाँकी — यस लेखको कुनै समीक्षा-अभिलेख छैन।
संरचनागत सूचक ८१/१०० (प्रयोगात्मक; तथ्यको शुद्धताको सूचक होइन — विवरण)

नेपाली विश्वकोशको सम्पादकीय लेख। यो लेख नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका हुन्; सम्पादक-मण्डलको समीक्षा क्रमशः जारी छ — त्रुटि भेटिए सम्पादन सुझाउनुहोस्। पाठ CC BY-SA 4.0 अन्तर्गत उपलब्ध छ।

यस लेखको तथ्यगत जग नेपाली भाषामा मुक्त ज्ञान रच्ने नेपाली विकिपिडियाका स्वयंसेवी लेखकहरूको दशकौँको साधनामा उभिएको छ — उहाँहरूप्रति हाम्रो कृतज्ञतापूर्ण श्रद्धाञ्जली।

यो लेख उद्धृत गर्नुहोस्

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “हनुमान जयन्ती।” नेपाली विश्वकोश, २० सेप्टेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B9%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8_%E0%A4%9C%E0%A4%AF%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%80। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।