राणाकालीन दरबारहरू

नेपालको राणा दरबार महल को निर्माण राणा शासकहरूद्वारा निजि तथा सरकारी भवनको रूपमा शासकहरूद्वारा निर्माण गरिएका थिए। नेपालमा राणा शासन राणा शासन १०४ वर्षसम्म रह्यो र त्यस वर्माषसेमै्भम्य राही्नियाो निर्माण गरिए विशेष गरी प्रधानमन्त्री, उनको परिवार र अन्य उच्च-प्रतिष्ठित प्रतिष्ठानहरूले।

समयमा राणाकालीन भव्य दरबारहरूलाई सेतो हात्ती भनिन्थ्यो। यी दरबारहरू विशाल क्षेत्रको केन्द्रमा खडा भयो जुन राणा शासकहरूले आम जनतामाथि आफ्नो प्रभुत्व देखाउन र आफ्ना ब्रिटिश मित्र र राणा साथीहरूलाई खुशी पार्न प्रयोग गर्थे। बि.सं २००७ फागुन ७ मा राणा शासनको पतनपछि केही दरबारहरू सरकारी कार्यालय/ भवनहरूमा परिणत गरिए। अरू केहि दरबारहरू मालिकहरूद्वारा ध्वस्त गरीए र पुस्तकालयहरू, सङ्ग्रहालयहरू, होटेलहरू र सम्पदा परिसरहरूमा पुनर्निर्माण गरियो। अझै पनि निजी स्वामित्वमा रहेका दरबारहरू ध्वस्त भएका छन् वा भग्नावशेषहरूमा छन्। सरकारी स्वामित्व भएको अधिकांश दरबारहरू मर्मत र पुनःस्थापना गरिएको छ।

आधारभूत जानकारी

अधिकांश राणा दरबारहरू सेतो प्लास्टर लगाइएका छन्। य्यिनीहरूको निर्माण नवशास्त्रीय वास्तुकला वा बारोक युरोपेली वास्तु अनुसार गरिएका छन्। छन्, र चारवटा पखेटाले बनेका छन् फ्रान्सेली विन्डोज, ग्रीसियन स्तम्भहरू, र धार्मिक र समारोहका उद्देश्यहरूको बीच बीचमा एउटा ठूलो आंगन। यी दरबारका आन्तरिक बीमहरू र स्तम्भहरू सल्ला खोटेसल्लोको काठले बनेका छन्। परम्परागत मोर्टार र सेतो प्लास्टरको साथसाथै ईंटहरू, निर्माणमा प्रयोग गरियो। कालो मासको दाल, गुड़, ईट्टाको धूलो, तोरी र चुनको धुलो मिश्रण सिमेन्टको रूपमा प्रयोग गरियो। गुल, कालो दाल, जूट, इँटको धूलो र चूनाको मिश्रण लाइम प्लास्टर (बज्र) प्लास्टरको मुख्य तत्त्व थियो किनकि यो नेपालमा शताब्दीयौंदेखि भएको थियो, मुख्यत: यसले ओसको बिरूद्ध राम्रो प्रतिरोध गर्छ। फ्लोरहरू पिठ्ठी, आयताकार आकारको साथ निर्माण गरिएको थियो, जसको माथि फल्याकहरू राखिएको थियो। यसले अन्तिम फ्लोरलाई अड्याउथ्यो, जसमा वर्गाकार स्लेट राखिएको थियो। विदेशी प्रशिक्षित नेवार वास्आतुविदले प्रायः दरबारहरू डिजाईन गरेका थिए।

दरबारहरू

२०७२ को भूकम्प

२०७२ को भुकम्पको परिणामस्वरूप धेरै बाँकी दरबारहरू ध्वस्त भए, विशेष गरी माटो-मोर्टार ईंट र चूना प्लास्टरले बनेको।

सन्दर्भ सामग्रीहरू

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “राणाकालीन दरबारहरू।” नेपाली विश्वकोश, ११ सेप्टेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A3%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80%E0%A4%A8_%E0%A4%A6%E0%A4%B0%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026). राणाकालीन दरबारहरू. In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A3%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80%E0%A4%A8_%E0%A4%A6%E0%A4%B0%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82

@misc{ne_522,
  title = {राणाकालीन दरबारहरू},
  author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A3%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80%E0%A4%A8_%E0%A4%A6%E0%A4%B0%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82}},
  year = {2026},
  note = {Accessed 2026-11-12}
}