नेपालको प्रधान सेनापति

प्रधान सेनापति वा चिफ साब, नेपाली सेनाको प्रमुख कमान्डर हो।

नेपाली सेना रक्षा मन्त्रालयको अधिनमा रहन्छ। प्रधान सेनापतिको नियुक्ति संवैधानिक रूपमा तीन वर्ष वा ६१ वर्ष उमेर जुन पहिले हुन्छ त्यो सम्मको लागि हुन्छ। प्रधान सेनापतिको पद काठमाडौँको भद्रकालीमा छ। हालका प्रधान सेनापति जनरल अशोकराज सिग्देल हुन् जो २४ भदौ २०८१ देखि पदमा छन्। प्रधान सेनापतिले भारतीय सेनाको मानार्थ महारथीको पद पनि धारण गर्दछन्।

इतिहास

गोरखा राज्य (पछि नेपाल अधिराज्य)का काजीहरूले सेना प्रमुखको कार्यभार सम्हाल्ने गर्दथे। १९औँ शताब्दीमा, मुख्तियार भीमसेन थापाले सेना प्रमुखको उपाधिको रूपमा कमान्डर-इन-चिफ प्रयोग गर्ने पहिलो व्यक्ति थिए। राणा वंशको समयमा, सेना प्रमुखको पद वंशानुगत थियो। वि.सं २०३२ मा, जनरल गुण शमशेर जबरालाई कमान्डर-इन-चिफको सट्टा प्रधान सेनापतिको उपाधिले बढुवा गरिएको थियो। त्यसबेलादेखि, प्रधान सेनापति नेपाली सेनाको सेना प्रमुखको उपाधि हो। वि.सं २००६ देखि, भारतका राष्ट्रपतिले नेपाली सेना प्रमुखलाई भारतीय सेनाको मानार्थ महारथीको पद प्रदान गर्ने परम्परा रहेको छ।

नियुक्ति

नेपालको सैनिक ऐन (२०६३) को धारा ८ अनुसार, नेपालको मन्त्रिपरिषद्को सिफारिसमा नेपालको राष्ट्रपतिले प्रधान सेनापतिको नियुक्ति गर्दछन्। त्यसको धारा १० अनुसार, नियुक्ति तीन वर्ष वा ६१ वर्षसम्म जुन पहिले हुन्छ, सोही अवधिको लागि हुने गर्दछ। नेपालको सैनिक ऐन (२०६३) को धारा ८(३) अनुसार, वर्तमान प्रधानसेनापतिले बिदा लिएको अवस्थामा, नेपालका राष्ट्रपतिले सबैभन्दा वरिष्ठ अधिकारीलाई कार्यवाहक सेना प्रमुखको रूपमा नियुक्त गर्न सक्दछन्। जनरल राजेन्द्र क्षेत्री २०७४ असार १६ मा १५ दिने भ्रमणको लागि संयुक्त राज्य अमेरिका प्रस्थान गर्दा, रथी बलदेवराज महतलाई धारा ८(३) अनुसार कार्यवाहक सेना प्रमुख नियुक्त गरिएको थियो। त्यसैगरी, तत्कालीन रथी पूर्णचन्द्र थापालाई २०७५ साउन २३ मा जनरल क्षेत्रीको परम्परागत अन्तिम महिनाको बिदामा कार्यवाहक सेना प्रमुखको रूपमा नियुक्त गरिएको थियो।

शक्ति, कर्तव्य र जिम्मेवारीहरू

नेपालको सैनिक ऐन (२०६३) को धारा ९(१) अनुसार, प्रधान सेनापतिले नेपाल सरकारको निर्देशन र प्रचलित कानुन र ऐन अनुसार सशस्त्र बलको व्यवस्थापन गर्दछन्। धारा ९(२) अनुसार, प्रधान सेनापतिले हिन्दु पात्रोको वैशाख महिनामा नेपाली सशस्त्र बलको व्यवस्थापन सम्बन्धी वार्षिक प्रतिवेदन नेपाल सरकारलाई पेश गर्दछन्।

हटाउने

सैनिक ऐनको धारा ११ (१ र २) अनुसार, प्रधानसेनापति सामान्यतया ३ वर्ष पूरा भएपछि वा व्यक्तिको ६१ वर्ष उमेर पूरा भएपछि, जुन पहिले हुन्छ, अवकाश लिन्छन्। यद्यपि, यसको धारा ११ (३) अनुसार, नेपाल सरकारले आवश्यक ठानेमा नेपालको मन्त्रिपरिषद्को सिफारिसमा राष्ट्रपतिले प्रधानसेनापतिलाई हटाउन सक्छन्।

प्रधान सेनापतिहरूको सूची

सन्दर्भ सामग्रीहरू

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “नेपालको प्रधान सेनापति।” नेपाली विश्वकोश, ६ नोभेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B_%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8_%E0%A4%B8%E0%A5%87%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026). नेपालको प्रधान सेनापति. In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B_%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8_%E0%A4%B8%E0%A5%87%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF

@misc{ne_555,
  title = {नेपालको प्रधान सेनापति},
  author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B_%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8_%E0%A4%B8%E0%A5%87%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF}},
  year = {2026},
  note = {Accessed 2026-11-12}
}