जितु राई

जितु राई भारतीय सेनाका सुभेदार मेजर र पिस्टल सुटिङका अग्रणी खेलाडी हुन्। उनको प्रमुख दक्षता १० मिटर एयर पिस्टल र ५० मिटर पिस्टल हो। सन् २०१४ को राष्ट्रमण्डल खेलकुद तथा एसियाली खेलकुदमा उनले स्वर्ण जित्दै अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान स्थापित गरे। सन् २०१६ मा खेल रत्न पुरस्कार उनको नाममा घोषणा भयो र २०२० मा उनले पद्मश्री प्राप्त गरे, जो भारत गणतन्त्रको चौथो सर्वोच्च नागरिक सम्मान हो।

प्रारम्भिक जीवन

राईको बाल्यकाल नेपालको सङ्खुवासभा जिल्लास्थित एउटा गाउँमा बित्यो। उनी पाँच दाजुभाइमध्ये चौथो थिए। पछिल्लो जीवनमा उनी भारततर्फ बसाइँ सरे र त्यसपछि भारतका अंगीकृत नागरिक बने।

भारतीय सेना र तालिम

राई सन् २००६ मा भारतीय सेनामा भर्ना भए र ११ गोर्खा राइफल्समा सेवा थाले। पछि उनी सुभेदार मेजर पदमा उकासिए। सन् २०१०–११ तिर उनले आर्मीको सुटिङ स्क्वाडमा स्थान बनाए, तर अपेक्षाअनुसार प्रदर्शन नहुँदा महूको एएमयूमा तालिम समापन गरी उनलाई युनिटमा फिर्ता पठाइयो। उक्त आरम्भिक चरणले उनीलाई पुनः तयारी र स्थायित्वको आवश्यकता देखायो।

राष्ट्रिय प्रतिनिधित्व र उदय

राईसँग सन् २०११ को राष्ट्रिय खेलकुदमा सहभागिताको प्रमाणपत्र छ, जहाँ उनले उत्तर प्रदेशको तर्फबाट प्रतिस्पर्धा गरेका थिए। यतिबेला देखिनै उनले पिस्टल विधामा निरन्तरता दिँदै प्रतिस्पर्धी स्तर उकास्ने आधार तयार पारे।

राष्ट्रमण्डल खेलकुद उपलब्धि

सन् २०१४ को राष्ट्रमण्डल खेलकुदमा ५० मिटर पिस्टलको छनोट चरणमा उनले ५६२ अंक जोडेर खेलको रेकर्ड बनाए। फाइनलमा १९४.१ अंकको समग्र स्कोरसहित स्वर्ण जित्दै अर्को खेल रेकर्ड पनि कायम गरियो। सन् २०१८ को संस्करणमा उनले पुरुष १० मिटर एयर पिस्टलमा २३५.१ अंक प्राप्त गरी राष्ट्रमण्डल खेलको रेकर्ड तोडे र उक्त इभेन्टमा आफ्नो पहिलो स्वर्ण सुरक्षित गरे। यो समग्र रूपमा उनको दोस्रो राष्ट्रमण्डल स्वर्ण हो।

एसियाली खेलकुद

सन् २०१४ मा इन्चोनमा आयोजित एसियाली खेलकुदमा राईले ५० मिटर पिस्टलमा स्वर्ण जिते। त्यस्तै पुरुष १० मिटर एयर पिस्टल टोली स्पर्धामा उनको टोलीले कास्य पदक प्राप्त गर्यो। यी उपलब्धिले एशियाली मञ्चमा उनको प्रतिस्पर्धात्मक हैसियत सुदृढ गर्‍यो।

विश्वकप र अन्य प्रदर्शन

सन् २०१६ मा बाकुमा आयोजित आईएसएसएफ विश्वकपमा उनले १० मिटर एयर पिस्टलमा रजत पदक जिते। उक्त नतिजाले शीर्षस्तरीय विश्व प्रतिस्पर्धामा उनको उपस्थिति दह्रो बनायो र ठूलो प्रतियोगिताका लागि आवश्यक आत्मविश्वास पनि दियो।

ओलिम्पिक सहभागिता र मान्यता

राई रियो ओलिम्पिक २०१६का समर ओलिम्पिक खेलाडी हुन्। स्रोतअनुसार उनी १० मिटर एयर पिस्टल र ५० मिटर पिस्टल दुवै इभेन्टमा सूचीकृत थिए, जसमा क्रमशः ८ र १२ स्थान उल्लेखित छ। खेलक्षेत्रमा योगदान र उपलब्धिका मान्यताका रूपमा सन् २०१६ मा खेल रत्न पुरस्कार उनको नाममा घोषणा भयो। सन् २०२० मा उनलाई पद्मश्री सम्मान दिइयो, जुन भारत गणतन्त्रको चौथो सर्वोच्च नागरिक पुरस्कार हो।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “जितु राई”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/जितु_राई (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). जितु राई [Jitu Rai]. In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/जितु_राई

“जितु राई [Jitu Rai].” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/जितु_राई. Accessed 12 November 2026.

Nepali Encyclopedia Editors. “जितु राई [Jitu Rai].” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/जितु_राई.

@misc{nepaliencyclopedia_839,
  author       = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  title        = {जितु राई [Jitu Rai]},
  howpublished = {Nepali Encyclopedia},
  year         = {2026},
  url          = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%81_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%88},
  urldate      = {2026-11-12},
  note         = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}

TY  - ELEC
AU  - Nepali Encyclopedia Editors
TI  - जितु राई [Jitu Rai]
T2  - Nepali Encyclopedia
PY  - 2026
DA  - 2026/11/12
UR  - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%81_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%88
Y2  - 2026/11/12
LA  - ne
ER  -