सबै लेख
नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका सबै लेख — विषय, शब्द-सङ्ख्या र समीक्षा-अवस्थासहित।
-
मुकुन्दशरण उपाध्याय
मुकुन्दशरण उपाध्याय (वि.सं. १९९७ - ) मुकुन्द शरण उपाध्याय नेपाली साहित्यका एक प्रतिष्ठित कवि, भाषाविद् तथा शिक्षाविद् हुन्। उनी आफूलाई, 'नेपाली भाषामा देखिएको अराजकतालाई अन्त्य गर्न २०३५ सालदेखि निरन्तर नेपाली भाषामा समर्पित' बताउँछन्।
-
हामी तीन भाइ
हामी तीन भाइ २००४ मा शिव रेग्मीद्वारा निर्देशित नेपाली कथानक चलचित्र हो। यस चलचित्रमा १९९० र २००० को दशकको अन्त्यतिरका तीन ठुला सुपरस्टारहरू - राजेश हमाल, श्रीकृष्ण श्रेष्ठ र निखिल उप्रेती - मुख्य भूमिकामा छन् भने रेखा थापा, झरना थापा, नन्दिता केसी, केशव…
-
गोपालप्रसाद रिमाल
गोपालप्रसाद रिमाल (वि.सं. १९७५–२०३०) नेपाली साहित्यका अग्रपङ्क्तिमा उभिने प्रगतिवादी कवि तथा नाटककार मानिन्छन्। काठमाडौँको लगनटोलमा जन्मिएका उनले शास्त्रीय छन्दको सीमा पार गर्दै मुक्त छन्दलाई स्थापत्य दिए। आमाको सपना का लागि मदन पुरस्कार प्राप्त गरेका छन्…
-
धर्मराज थापा
धर्मराज थापा (वि.सं. १९८१ – २०७१) प्रसिद्ध लोकगायक, कवि तथा प्राज्ञ थिए । उनलाई 'जनकवि केशरी'का उपनामले चिनिन्छ । उनले वि.सं. २०१३ मा राजा महेन्द्रबाट 'जनकवि केशरी' उपाधि पाएका हुन् ।
-
घडियाल
घडियाल दक्षिण एसिया क्षेत्रमा पाइने गोहीसम्बन्धी एक प्रजातिको नाम हो। उपलब्ध स्रोतले यसलाई केवल दक्षिण एसियामा पाइने गोहीको एक प्रजाति भनेर परिभाषित गर्छ, र विस्तृत वर्गीकरण, अवस्था वा थप पहिचानसम्बन्धी विवरण भने नदिएको देखिन्छ।
-
कुशे औँसी
कुशेऔँसी सनातन हिन्दु परम्परामा भदौ महिनाको अमावस्या (औँसी)का दिन मनाइने पर्व हो। कुशेऔँसीमा पिताजीको मुख हेर्ने, अर्थात् बुवा दिवसको रूपमा मनाई बुवालाई विशेष सम्मान गर्ने र आमाबाबु नहुनेले तीर्थमा खासगरी गोकर्ण र विष्णुपादुकामा श्राद्ध, तर्पण, दान, पुण्य गरी…
-
पारिजात
पारिजात नेपाली भाषामा बहुअर्थ भएका शब्दमध्ये एक हो, जसले फरक–फरक वस्तु र कृतिलाई जनाउँछ। उपलब्ध स्रोतअनुसार यस नामले एक फूल, नेपाली साहित्य क्षेत्रमा परिचित एक साहित्यकार, र यही शीर्षक बोकेको एक पत्रिकालाई सूचित गर्दछ; त्यसैले प्रयोग गर्दा प्रसङ्ग र वर्गीकरण…
-
नेपालमा धर्म
नेपालमा धर्म भन्नाले देशभित्र अवस्थित आस्था र अभ्यासहरूको समष्टि बुझिन्छ। नेपालको संवैधानिक व्यवस्था धर्मनिरपेक्षतामा स्थापित छ। प्रचलित आस्थामा हिन्दु धर्म र बौद्ध धर्म अग्रस्थानमा छन्—२०११ मा क्रमशः ८१.३% र ९.०४%। २०२१ को जनगणनाले हिन्दु बहुलता यथावत रहनुका…
-
ढिँडो
ढिँडो नेपालमा प्रचलित परम्परागत परिकार हो, जसका लागि मकै, गहुँ, कोदो वा फापरको पिठो र पानी प्रयोग गरिन्छ। सरल देखिए पनि उचित काइदा चाहिने यो खाद्यवस्तु स्वास्थ्यप्रद मानिन्छ र गुन्द्रुक, दही, अचार, सिस्नुको खोले वा दालसँग प्रायः खाइन्छ। पर्यटन वृद्धिसँगै यसका…
-
मधेशी
मधेशी भन्नाले नेपालका मैदानी भूभागमा रहने नेपालीहरू बुझिन्छन्, विशेषतः मधेश प्रदेश तथा कोशी र लुम्बिनी प्रदेशका दक्षिणी भागका बस्तीहरूमा स्थायी बसोबास गर्ने समुदाय। उक्त भूक्षेत्रलाई सामान्यतया तराई पनि भनिन्छ। यो परिभाषा आवासीय–भौगोलिक मानकमा आधारित छ र…
-
रानीमहल
रानीमहल वि. सं १९५० मा शिलान्यास भई चार वर्षमा दरबार मन्दिर पाटीपौवासहितको निर्माण कार्य पूरा भएको बौघागुम्बा गाविस- २ मा अवस्थित रानीमहल दरबार नेपालकै ताजमहलका रूपमा कालीगण्डकी नदीको उत्तरतर्फ हानिने मोडमा विशाल चट्टानमाथि पश्चिमी कलाशैलीमा रहेको रानीमहल…
-
मुसलमान
मुसलमान भन्नाले इस्लाम धर्ममा धार्मिक आस्था राख्ने व्यक्तिलाई जनाइन्छ। यस पहिचानको सैद्धान्तिक आधार इस्लामको धार्मिक ग्रन्थ कुरआन हो। उपलब्ध स्रोतले यही परिधि स्पष्ट गर्दछ र मुसलमानको अर्थ तथा आधारग्रन्थबारे संक्षेपमा व्याख्या गर्दछ।
-
रोविन तामाङ
रोविन तामाङ एक नेपाली गायक, सङ्गीतकार, अभिनेता र रक ब्यान्ड रोबिन र न्यु रिभोल्युसनका संस्थापक हुन्।
-
अमर न्यौपाने
अमर न्यौपाने एक प्रख्यात नेपाली साहित्यकार हुन्। आख्यानकार न्यौपानेले वि.सं. २०६८ सालको मदन पुरस्कार पाएका हुन्। उनको पहिलो कृति पानीको घाम वि.सं. २०६६ मा प्रकाशित भएको थियो जुन कृतिले उनले पद्मश्री पुरस्कार प्राप्त गर्न सफल भएका थिए। उनको वि.सं. २०६८ मा…
-
त्रिभुवन राजपथ
त्रिभुवन राजपथ नेपालका राष्ट्रिय राजमार्गमध्ये एक हो, हाल राष्ट्रिय राजमार्ग ४१ का रूपमा चिनिन्छ र पहिले रा०२ को संकेत थियो। यसले काठमाडौँको बाहिरी भागलाई नेपाल–भारतको सीमा नजिक रहेको वीरगन्ज–रक्सौल जोड्दछ। भारततर्फका राष्ट्रिय राजमार्ग २८ र २८ए सँग रक्सौलमा…
-
चित्रबहादुर केसी
चित्रबहादुर केसी (गौतम) नेपालका राजनीतिज्ञ तथा वर्तमान उपप्रधानमन्त्री हुन्। उनी लामो समयदेखि नेपालको कम्युनिष्ट आन्दोलनमा संलग्न रहेका छन्। राष्ट्रिय जनमोर्चाका अध्यक्ष केसी नेपालको सङ्घीयताको प्रखर विरोधी राजनीतिज्ञ हुन्। बाग्लुङ जिल्लाबाट निर्वाचित केसी…
-
प्रतापसिंह शाह
प्रताप सिंह शाह पृथ्वी नारायण शाहका जेठा छोरा थिए। २७ वर्षको उमेरमा राजा भएका यिनी पनि पिता झैं चरम महत्त्वाकांक्षी र तेजस्वी थिए। अत्यन्तै छोटो शासनकालमा प्रतापसिंह शाहले केही महत्त्वका काम गरेका हुनाले उनको इतिहासमा राम्रै स्थान मिलेको छ। उनले तिब्बत र भारत…
-
दक्षिणकाली मन्दिर
दक्षिणकाली मन्दिर काठमाडौँको दक्षिणतर्फ करिब १७ किमी दूरीमा, फर्पिङको केन्द्र नजिक अवस्थित देवी कालीलाई समर्पित प्रमुख मन्दिर हो। राजा प्रताप मल्लद्वारा निर्माण गरिएको यो दोभानस्थित तीर्थस्थल धार्मिक–सांस्कृतिक महत्त्वका लागि प्रख्यात छ, जहाँ दसैं र…
-
पञ्चायती व्यवस्था
पञ्चायती व्यवस्था (पुष १२,२०१७-चैत्र २०४६) नेपालमा ३० वर्ष सम्म कायम भएको एउटा माैलिक राजनीतिक व्यवस्था थियो। बहुदलीय संसदीय व्यवस्था नेपालमा अफाप सिद्ध भएको भन्दै एक घोषणा मार्फत निर्वाचित संसद र विश्वेश्वर प्रसाद कोइरालाको मन्त्रीमण्डल बिघटन गरेपछि २०१७…
-
सेल रोटी
सेल रोटी नेपालमा प्रचलित परम्परागत मिठाई हो, चामलपीठोको घोललाई घेराजस्तो गोलो बनाइ तातो घिउँ–तेलमा तारेर तयार गरिन्छ। यो विशेषतः तिहार, दशैं र अन्य चाडपर्वमा बनाइने परिकार हो, पूजामा प्रसाद र टाढा रहेका पारिवारिक सदस्यलाई उपहारका रूपमा पनि प्रयोग हुन्छ।…
-
बेगनास ताल
बेगनास ताल कास्की जिल्लाको लेखनाथ अन्तर्गत पर्ने रमणीय ताल हो। यो ताल पोखराको दोस्रो र नेपालको सबैभन्दा ठूलो ताल मानिन्छ। लेखनाथ नगरपालिकाको सबैभन्दा ठूलो तालको रूपमा रहेको यस तालको क्षेत्रफल ३.७३ वर्ग कि. मि. (३७३ हेक्टर ) रहेको छ। यस तालले लेखनाथ…
-
साँखु
साँखु नेपालको एक प्राचीन शहर हो। यो राजधानी काठमाडौँबाट ३० किलोमीटर उत्तरमा अवस्थित छ।
-
दालभात
दालभात नेपालमा व्यापक रूपमा खाइने प्रमुख परिकारको सङ्केतात्मक नाम हो। दाल, भातसँगै तरकारी र अचार समेटिएको मुख्य भोजनलाई प्रायः ‘नेपाली खाना’ भनेर सम्बोधन गरिन्छ। यसले नेपालका खानपान परम्परामा स्थापित संरचनात्मक संयोजनलाई जनाउँछ, जसमा अनिवार्य सूचीभन्दा बढी…
-
कान्तिपुर राज्य
मल्ल शासन रहेको बेला नेपालमा कान्तिपुर नामको एक मध्यकालिन राज्य थियो। त्यस राज्यको नाम त्यसको राजधानीको नामबाट नै राखिएको थियो जुन संस्कृतमा थियो, अब त्यो ठाउँ काठमाडौँ नामले चिनिन्छ।
