गोपालप्रसाद रिमाल

गोपालप्रसाद रिमाल नेपाली साहित्यमा प्रगतिवादको स्वरलाई कवितासँग जोड्ने प्रमुख हस्तीका रूपमा परिचित छन्। काठमाडौँको लगनटोलमा जन्मिएर उनले नेपाली साहित्यमा नयाँ शिल्प र संवेदनाको अभ्यास गरे। शास्त्रीय छन्दका परम्परागत मान्यतालाई प्रश्न गर्दै मुक्त छन्दमा कवितालेखन गरी स्वतन्त्र अभिव्यक्तिलाई प्राथमिकता दिए। उनको कृतिसूची धेरै व्यापक छैन, तर प्रभाव र मान्यता उच्च मानिन्छ।

आरम्भिक जीवन

रिमालको जन्म वि.सं. १९७५ जेठ १८ गते लगनटोल, काठमाडौँमा भएको थियो। उनका बुबा उमाकान्त रिमाल थिए। बाल्यकाल र पारिवारिक परिवेशबारे स्रोतहरूमा विस्तृत विवरण पाइँदैन, तर काठमाडौँमै उनको प्रारम्भिक जीवन बितेको देखिन्छ।

शिक्षा र प्रारम्भिक लेखन

उनी वि.सं. १९९१ सालको प्रवेशिका परीक्षामा बोर्ड प्रथम भएका थिए। औपचारिक अध्ययन प्रमाणपत्र तहसम्म पूरा गरेको उल्लेख पाइन्छ। वि.सं. १९९२ मा शारदा (पत्रिका)मा "प्रति" शीर्षकको कविताले उनको प्रकाशित लेखनयात्रा आरम्भ गरेको मानिन्छ। प्रारम्भिक वर्षदेखि नै साहित्यिक पत्रिकामा उपस्थिति जनाउँदै उनले कवितालाई आफ्नो मुख्य अभिव्यक्ति बनाए।

साहित्यिक व्यक्तित्व र शैली

रिमाल प्रगतिवादी धारका साहित्यकारका रूपमा परिचित भए। उनले शास्त्रीय छन्दमा बाँधिनुपर्ने आग्रहलाई अस्वीकार गर्दै मुक्त छन्दलाई आग्रहपूर्वक अपनाए। यही सौन्दर्यबोधका कारण उनी क्रान्तिकारी प्रवृत्तिका कवि भनेर समेत चिनिए। रचनात्मक संख्याभन्दा गुण र प्रभावका आधारमा पहिचान बनेकाले, सीमित प्रकाशन हुँदाहुँदै पनि उनको प्रतिष्ठा दृढ रह्यो।

कृतिहरू

• मसान (नाटक) — नाटक; वि.सं. २००३।
• यो प्रेम — नाटक; लेखन वि.सं. २००२, प्रकाशन वि.सं. २०१५।
• आमाको सपना — कविता सङ्ग्रह; वि.सं. २०१९।
• जङ्गी निशान विषयक चर्चित देशभक्तिगीतका रचनाकारका रूपमा पनि उनलाई चिनिन्छ। उक्त गीत जङ्गी निशानप्रतिको उत्साह र समर्पण व्यक्त गर्छ।

पुरस्कार र सम्मान

रिमालले आमाको सपनाका लागि मदन पुरस्कार प्राप्त गरे। पुरस्कारको वर्षबारे स्रोतहरूमा मतभेद छ; कतिपयले वि.सं. २०२० भनी उल्लेख गर्छन्, अन्यत्र वि.सं. २०१९ देखिन्छ। वि.सं. २०३० मा उनले त्रिभुवन पुरस्कारबाट सम्मान पाए। यी मान्यताले उनको काव्यविधा र नाटक–रचनामा देखिएको नवीनता र प्रभावलाई मान्यता दिएको देखिन्छ।

अन्त्यकाल र स्मरण

रिमालको निधन वि.सं. २०३० कार्तिक ८ गते काठमाडौँमै भयो। जीवनकालमै उनले कवितामा स्वतन्त्र संरचना र भावभङ्गीको प्रयोगलाई स्थापित गरे। यसै विशेषताका कारण उनको नाम नेपाली कविता र नाटकको चर्चामा निरन्तर स्मरण गरिन्छ।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “गोपालप्रसाद रिमाल।” नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A6_%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B2। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026). गोपालप्रसाद रिमाल. In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A6_%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B2

@misc{ne_242,
  title = {गोपालप्रसाद रिमाल},
  author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A6_%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B2}},
  year = {2026},
  note = {Accessed 2026-11-12}
}