सानु लामा (गदुल सिंह लामा, Sanu Lama / Gadul Singh Lama) भारतीय नेपाली कथाकार, कवि र अनुवादक हुन्, जो सिक्किमका गान्तोकमा जन्मिएका थिए। उनी पेशाले इन्जिनियर समेत रहेर ३८ वर्ष सरकारी सेवामा कार्यरत रहे। भारतीय नेपाली साहित्यको प्रमुख स्वरका रूपमा उनी भारत बाहिरका नेपालीभाषी समुदायको (विशेषतः सिक्किमेली) साहित्यिक पहिचानसँग जोडिन्छन्। १९९३ मा मृगतृष्णा का लागि साहित्य अकादमी पुरस्कार र २००५ मा पद्मश्री प्राप्त गरेका थिए।
प्रारम्भिक जीवन
गदुल सिंह लामा (१५ जुन १९३९ – १२ जुलाई २०२५) को जन्म गान्तोक (त्यतिबेला सिक्किमको राज्य) मा चन्द्रमान घिसिङ र फुलमाया घिसिङका सन्तानका रूपमा भयो। उनले सन् १९५६ मा सर ताशी नाम्ग्याल हाई स्कूल (Sir Tashi Namgyal High School) बाट म्याट्रिकुलेसन गरे। उनका शिक्षक रश्मि प्रसाद अल्ले (Rashmi Prasad Alley) बाट साहित्यिक प्रेरणा पाए र पहिलो लेखिकाे सुरुआत पत्रिका ‘चाङ्ग्या’ (Changya) मा प्रकाशित लेखबाट भयो।
शिक्षा र इन्जिनियरिङ सेवा
उनीले सन् १९५९ मा सिक्किमको ७-वर्षे विकास कार्यक्रमअन्तर्गत एमबीसी इन्स्टिच्युट अफ इन्जिनियरिङ, बर्द्धमान (MBC Institute of Engineering, Burdwan) बाट इन्जिनियरिङ डिप्लोमा हासिल गरे। त्यसपछि करिब ३८ वर्षसम्म सिक्किम सरकारको सेवामा रहे र अवकाश लिँदा प्रमुख इन्जिनियरको पदमा उक्लिएका थिए।
साहित्यिक यात्रा
सानु लामाको साहित्यिक ओझ त्यांच्याे कथासाहित्य, कवितात्मक संवेदनशीलता र अनुवादमा एकसाथ देखिन्छ। उनको पहिलो कथा-सङ्ग्रह कथा सम्पद (Katha Sampad, १९७१) मा ‘Swasni Manchey’, ‘Khani Tarma Ekdin’, ‘Phurbale Gaun Chhadyo’, ‘Asinapo Manchey’ जस्ता कथाहरू समावेश छन्, र यो कृति पछि यूपीएससी को पाठ्य-सूचीमा समेत सूचीकृत भएको उल्लेख छ। दोस्रो कथा-सङ्ग्रह गोजिका (Gojika, १९८१) र तेस्रो सङ्ग्रह मृगतृष्णा (Mrigatrishna, १९९३) उनका प्रतिनिधि कृतिहरू मानिन्छन्।
आत्मकथात्मक उपन्यास हिमालचुली मानीतिर (Himalchuli Manitira), यात्रा-वृत्तान्त आँगन पारतिर (Aangan Paratira) र काव्यसङ्ग्रह जहाँ बग्छ तिस्ता रङ्गीत (Jahan Bagchha Tista Rangit) उनका अन्य उल्लेखनीय योगदान हुन्। अनुवादका क्षेत्रमा उनले भगवान बुद्ध: जीवन र दर्शन (Bhagawan Buddha: Jeewan ra Darshan) र गुरु पद्मसम्भव (Guru Padmasambhava) अनुवाद गरेका छन्। उनका कथाहरू अङ्ग्रेजी, हिन्दी, उर्दू, असमिया र ओडिया भाषामा अनुवादित भएका छन्।
संस्थागत भूमिका
उनी भारतीय नेपाली राष्ट्रिय परिषद् (Bhartiya Nepali Rashtriya Parishad) का सह-संस्थापक तथा प्रथम सचिव थिए। साथै, नेपाली साहित्य परिषद् सिक्किमका महामन्त्री, नेशनल बुक ट्रस्ट (National Book Trust) को सम्पादकीय सल्लाहकार मण्डलका सदस्य, साहित्य अकादमी को नेपाली सल्लाहकार मण्डलका सदस्य तथा हिमालयन राइटर्स’ फोरम (Himalayan Writers' Forum) का अध्यक्ष रहे।
पुरस्कार र सम्मान
सानु लामाले सन् १९९३ मा मृगतृष्णा का लागि साहित्य अकादमी पुरस्कार पाए। सन् २००५ मा पद्मश्री सम्मान दिइयो। साथै, सिक्किम भानु पुरस्कार, डा. शोभा कान्ती थेगिम स्मृति पुरस्कार र मदन व्याख्यानमाला पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए।
मृत्यु
सानु लामाको १२ जुलाई २०२५ मा सिलीगुडीस्थित नेओटिया नर्सिङ होम (Neotia nursing home) मा ८६ वर्षको उमेरमा निधन भयो।
महत्त्व
सानु लामा भारतका नेपालीभाषी लेखकका रूपमा नेपाली साहित्यमा दिगो योगदान पु¥याउने स्रष्टा हुन्। इन्जिनियरिङ सेवा र सर्जनशील लेखनलाई समानान्तर रूपमा अघि बढाउँदै उनले सिक्किमेली नेपाली साहित्यलाई राष्ट्रिय फलकमा स्थापित गरे। कथा, कविता र अनुवाद तीनै विधामा सक्रियता उनकाे विशिष्टता मानिन्छ।
सन्दर्भ
- Government of Sikkim — 'The Gentle Literary Giant' (PDF, archived 2015) (हेरिएको १२/११/२०२६)
- The Kathmandu Post — Padma Shri awardee writer Sanu Lama passes away (12 Jul 2025) (हेरिएको १२/११/२०२६)
- Sahitya Akademi — Akademi Awards (Nepali) list (हेरिएको १२/११/२०२६)
- English Wikipedia — Gadul Singh Lama (CC BY-SA 4.0) (हेरिएको १२/११/२०२६)
स्रोत र समीक्षाको अवस्था
स्रोत: सम्पादकीय लेख
समीक्षा: स्रोत-सहित अद्यावधिक मस्यौदा — पछिल्ला स्रोत खोजेर नयाँ लेखिएको र अद्यावधिक गरिएको सम्पादकीय मस्यौदा; सम्पादक-मण्डलको तथ्य-जाँच जारी।
संरचनागत सूचक ८७/१०० (प्रयोगात्मक; तथ्यको शुद्धताको सूचक होइन — विवरण)
नेपाली विश्वकोशको सम्पादकीय लेख। यो लेख नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका हुन्; सम्पादक-मण्डलको समीक्षा क्रमशः जारी छ — त्रुटि भेटिए सम्पादन सुझाउनुहोस्। पाठ CC BY-SA 4.0 अन्तर्गत उपलब्ध छ।
यस लेखको तथ्यगत जग नेपाली भाषामा मुक्त ज्ञान रच्ने नेपाली विकिपिडियाका स्वयंसेवी लेखकहरूको दशकौँको साधनामा उभिएको छ — उहाँहरूप्रति हाम्रो कृतज्ञतापूर्ण श्रद्धाञ्जली।
यो लेख उद्धृत गर्नुहोस्
शैली छान्नुहोस्, त्यसपछि प्रतिलिपि गर्नुहोस् वा सन्दर्भ-व्यवस्थापक (Zotero, Mendeley, EndNote) का लागि फाइल डाउनलोड गर्नुहोस्। आजको मिति स्वतः राखिएको छ।
नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “सानु लामा”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/सानु_लामा (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।
Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). सानु लामा [Sanu Lama]. In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/सानु_लामा
“सानु लामा [Sanu Lama].” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/सानु_लामा. Accessed 12 November 2026.
Nepali Encyclopedia Editors. “सानु लामा [Sanu Lama].” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/सानु_लामा.
@misc{nepaliencyclopedia_904,
author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
title = {सानु लामा [Sanu Lama]},
howpublished = {Nepali Encyclopedia},
year = {2026},
url = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%81_%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%BE},
urldate = {2026-11-12},
note = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}TY - ELEC AU - Nepali Encyclopedia Editors TI - सानु लामा [Sanu Lama] T2 - Nepali Encyclopedia PY - 2026 DA - 2026/11/12 UR - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%81_%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%BE Y2 - 2026/11/12 LA - ne ER -
स्थायी लिङ्क: https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/सानु_लामा · अद्यावधिक १२ नोभेम्बर २०२६ · समीक्षा: स्रोत-सहित अद्यावधिक मस्यौदा
