सञ्जय निरौला (Sanjay Niraula) भारतीय नेपाली-भाषी पत्रकार र फिचर लेखक हुन्, जसको बाइलाइन ‘सञ्जय प्रधान’ (Sanjay Pradhan) नामले हिमालय दर्पण मा प्रकाशित हुन्छ। यो पत्रिका सिलीगुडीबाट प्रकाशित एकमात्र नेपाली दैनिकका रूपमा वर्णित छ, जसले उत्तर बङ्गाल, दार्जिलिङका पहाड, सिक्किम र वरिपरिका नेपालीभाषी पाठकलाई सेवा गर्छ। निरौलाको लेखन भारतीय नेपाली समाज र सीमापारका नेपाली भाषिक पाठकसमुदायसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध राख्ने विषयवस्तुमा केन्द्रित छ।
प्रारम्भिक जीवन
उपलब्ध सार्वजनिक स्रोतमा उनको जन्म-तिथि, जन्मस्थान वा शैक्षिक पृष्ठभूमिको आधिकारिक विवरण भेटिएको छैन। प्रस्तुत दर्ता उनका प्रकाशित काम र पत्रिकाका अभिलेखमा आधारित छोटो वृत्तान्त हो।
पत्रकारिता र प्रकाशन
निरौला ‘सञ्जय प्रधान’ बाइलाइनबाट हिमालय दर्पण को वेबसाइटमा नियमित रूपमा प्रकाशित हुन्छन्। वेबसाइटको आफ्नै अभिलेखमा उनका सामग्री पचासभन्दा बढी पृष्ठमा फैलिएका छन्, जसमा सयौँ वस्तु समावेश देखिन्छन्। तीमध्ये सबैभन्दा पुराना सामग्री मार्च २०२१ का तारिखसँग देखिन्छन् र नयाँ फिचर नोभेम्बर २०२६ सम्म निरन्तर प्रकाशित छन्। उनी छोटो ‘स्पट न्युज’भन्दा दीर्घ-रूपकथात्मक फिचर र व्यक्तिचित्र लेख्नमा चिनिन्छन्, र पत्रिकाको युवा-केन्द्रित खण्ड ‘युवा दर्पण’ सँग आवद्ध छन्।
विषयवस्तु र आवर्ती धागा
उनको लेखन दार्जिलिङ–डुआर्स भू–परिसरका सामुदायिक र रूपान्तरणका कथामा केन्द्रित छ। प्रमुख विषयहरूमा युवाको रोजगारी र वैदेशिक आकाङ्क्षा, पहाडको कृषि, महिला श्रम र सशक्तीकरण, खेलकुद (विशेषतः महिलाको फुटबल), आत्मनिर्भरता/उद्यमशिलता, र संगीत–सिनेमाजस्ता सांस्कृतिक धागा पर्दछन्।
- युवा र रोजगारी: वैदेशिक रोजगारीबारे ‘वैदेशिक रोजगार: पहाड़का युवाका लागि अवसर कि बाध्यता?’ (नोभेम्बर २०२६) जस्ता फिचरमा वैदेशिक रोजगार का अवसर र दबाबको विमर्श उभ्याइन्छ।
- पहाडको कृषि र उद्यम: ‘प्रशस्त सम्भावना र चुनौतीबीच पहाड़को कृषि’ जस्ता सामग्रीमा स्थानीय सम्भावना, सीप र बजारका कुरा आउँछन्।
- खेलकुद र महिला: ‘पहाड़का छोरीहरूको फूटबल खेल्ने सपनामा नयाँ उड़ान’ शीर्षकका फिचरले महिलाको खेलेर अग्रसर हुँदै गरेको यात्रालाई समेट्छन्।
- समुदाय र श्रम: चिया-बगानका महिला कामदार, महिला मार्गदर्शन, डेरी उद्यमी मीना राई वा नर्तकी सुष्माजस्ता आत्मनिर्भरता कथाले पहाडी समाजको श्रम–जीवनलाई उभ्याउँछन्।
- संगीत र चलचित्र: गीतकार कमल रेग्मी, गायक महेश्वर लामाको ‘Gorkha Hill’ भिडियो, आशा भोंसले र नेपाली संसार, तथा कान फिल्म महोत्सव मा पुगेका नेपाली फिल्म सम्बन्धी फिचरले नेपाली संगीत र नेपाली सिनेमा का समसामयिक धागा समेट्छन्।
विशेष प्रोफाइल
२ सेप्टेम्बर २०२६ मा उनले ‘मानव मनोविज्ञान र एआई: सत्यव्रतको अनुसन्धान-यात्रा’ शीर्षकको प्रोफाइल प्रकाशित गरे, जहाँ असममा जन्मेका नेपाली मूलका परामर्शदातासहित प्रवासी सफलताका कथालाई भूपि शेरचन का पंक्तिसँग गाँसेर अर्थ्याइएको छ। यसले प्रवासी नेपाली पहिचान, मनोविज्ञान र कृत्रिम बुद्धिमत्ता जस्ता बौद्धिक मुद्दालाई सार्वजनिक विमर्शमा ल्याएको देखिन्छ।
पहिचान र स्रोत
‘सञ्जय प्रधान’ बाइलाइनलाई सञ्जय निरौलासँग जोड्ने पहिचान यस विश्वकोशका संस्थापकसमेत रहेका परिचित व्यक्तिबाट, स्वीकृत् तस्वीरसहित, उपलब्ध गराइएको हो। सार्वजनिक फेसबुक प्रोफाइल ‘sanjaypashupati.nepal’ का रूपमा उल्लेखित छ। २०१२ को ‘Kalebung Darpan’ (कालीम्पोङ क्षेत्रमा प्रकाशित) को एउटा अंकमा ‘हाल हिमालय दर्पण, सिलीगुडी’ मा कार्यरत ‘सञ्जय प्रधान’ को सङ्केत भेटिन्छ; यो सम्भावित रूपमा यही पत्रकार हुन सक्छन्, तर सो पीडिएफ पूरा पढ्न नसकिएकाले यो दाबी पुष्टि भएको छैन।
महत्त्व
निरौलाको दीर्घ-फिचर लेखनले भारतीय नेपाली समाजका अनुभव, विशेषतः दार्जिलिङ, डुआर्स र सिक्किम क्षेत्रका युवा, महिला, कृषि, खेलकुद र कला–संस्कृतिका रूपान्तरणशील कथालाई व्यवस्थित रूपमा अभिलेखबद्ध गर्छ। यसैमार्फत नेपाली भाषा मा भारतीय सन्दर्भका सामुदायिक कथाहरूलाई प्रसारण र बहसमा ल्याउने भूमिकाका कारण उनको लेखन भारतीय नेपाली पत्रकारितामा दर्ता योग्य ठहरिन्छ।
सन्दर्भ
- Himalaya Darpan — Sanjay Pradhan, author archive (हेरिएको १२/११/२०२६)
- Himalaya Darpan — मानव मनोविज्ञान र एआई: सत्यव्रतको अनुसन्धान-यात्रा (2 Sep 2026) (हेरिएको १२/११/२०२६)
- The Sikkim Chronicle — Himali Darpan stands out as the only Nepali newspaper published from Siliguri (23 years in publication) (हेरिएको १२/११/२०२६)
- Himalaya Darpan — About us / Editorial policy (हेरिएको १२/११/२०२६)
- Sanjay Niraula — Facebook profile (sanjaypashupati.nepal) (हेरिएको १२/११/२०२६)
स्रोत र समीक्षाको अवस्था
स्रोत: सम्पादकीय लेख
समीक्षा: स्रोत-सहित अद्यावधिक मस्यौदा — पछिल्ला स्रोत खोजेर नयाँ लेखिएको र अद्यावधिक गरिएको सम्पादकीय मस्यौदा; सम्पादक-मण्डलको तथ्य-जाँच जारी।
संरचनागत सूचक ८९/१०० (प्रयोगात्मक; तथ्यको शुद्धताको सूचक होइन — विवरण)
नेपाली विश्वकोशको सम्पादकीय लेख। यो लेख नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका हुन्; सम्पादक-मण्डलको समीक्षा क्रमशः जारी छ — त्रुटि भेटिए सम्पादन सुझाउनुहोस्। पाठ CC BY-SA 4.0 अन्तर्गत उपलब्ध छ।
यस लेखको तथ्यगत जग नेपाली भाषामा मुक्त ज्ञान रच्ने नेपाली विकिपिडियाका स्वयंसेवी लेखकहरूको दशकौँको साधनामा उभिएको छ — उहाँहरूप्रति हाम्रो कृतज्ञतापूर्ण श्रद्धाञ्जली।
यो लेख उद्धृत गर्नुहोस्
शैली छान्नुहोस्, त्यसपछि प्रतिलिपि गर्नुहोस् वा सन्दर्भ-व्यवस्थापक (Zotero, Mendeley, EndNote) का लागि फाइल डाउनलोड गर्नुहोस्। आजको मिति स्वतः राखिएको छ।
नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “सञ्जय निरौला”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/सञ्जय_निरौला (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।
Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). सञ्जय निरौला [Sanjay Niraula (Sanjay Pradhan)]. In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/सञ्जय_निरौला
“सञ्जय निरौला [Sanjay Niraula (Sanjay Pradhan)].” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/सञ्जय_निरौला. Accessed 12 November 2026.
Nepali Encyclopedia Editors. “सञ्जय निरौला [Sanjay Niraula (Sanjay Pradhan)].” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/सञ्जय_निरौला.
@misc{nepaliencyclopedia_916,
author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
title = {सञ्जय निरौला [Sanjay Niraula (Sanjay Pradhan)]},
howpublished = {Nepali Encyclopedia},
year = {2026},
url = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B8%E0%A4%9E%E0%A5%8D%E0%A4%9C%E0%A4%AF_%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%8C%E0%A4%B2%E0%A4%BE},
urldate = {2026-11-12},
note = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}TY - ELEC AU - Nepali Encyclopedia Editors TI - सञ्जय निरौला [Sanjay Niraula (Sanjay Pradhan)] T2 - Nepali Encyclopedia PY - 2026 DA - 2026/11/12 UR - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B8%E0%A4%9E%E0%A5%8D%E0%A4%9C%E0%A4%AF_%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%8C%E0%A4%B2%E0%A4%BE Y2 - 2026/11/12 LA - ne ER -
स्थायी लिङ्क: https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/सञ्जय_निरौला · अद्यावधिक १२ नोभेम्बर २०२६ · समीक्षा: स्रोत-सहित अद्यावधिक मस्यौदा
