अरुणा लामा

अरुणा लामा नेपाली सङ्गीतकी चर्चित गायिका हुन्, जसको माधुर्यपूर्ण आवाजका कारण उनलाई “पहाडको नाइटिंगेल” भनेर सम्मानित गरिएको उल्लेख पाइन्छ। सेप्टेम्बर ९, १९४५ मा दार्जिलिङ क्षेत्रको घूम पहाडमा जन्मिएकी उनले १९६१ बाट औपचारिक रेकर्डिङ आरम्भ गरिन्। नेपालीमा सयौँ रचनाहरू गाएको श्रेय उनीसँग जोडिन्छ, साथै केही चर्चित नेपाली चलचित्रका लागि पनि स्वर दिएको पाइन्छ। उनको गायन र दिगोपनाले नेपाली सांगीतिक इतिहासमा दीर्घकालीन प्रभाव पारेको मानिन्छ।

बाल्य र पारिवारिक पृष्ठभूमि

उनको जन्म सूर्यबहादुर लामा र सन्मय लामाको परिवारमा घूम पहाड, दार्जिलिङ, ब्रिटिश भारतमा भयो। पारिवारिक परिवेशमै संगीतप्रतिको रुचि बढ्दै जाँदा काका सी.बी. लामाले सात वर्षको उमेरमै उनलाई गीत गाउन प्रोत्साहन गरेका थिए। यही प्रारम्भिक प्रेरणाले पछि उनको पेशागत यात्रालाई आधार दिएको देखिन्छ।

संगीतिक आरम्भ र सहकार्य

१९६१ मा उनले पहिलोपटक स्टुडियो स्वराङ्कन गरिन्, जुन कृति भूपी शेरचनको शब्दमा रचना भई अम्बर गुरुङले संगीतबद्ध गरेका थिए। त्यसयता उनले विविध रचनाकार र संगीतकारसँग सहकार्य गरिन्, जसमा कर्मा योञ्जन, गोपाल योञ्जन, शान्ति ठटाल, नारायण गोपाल, मणि कमल क्षेत्री र दिव्या खालिङ प्रमुख रूपमा उल्लेख्य छन्। यी सहकार्यहरूले उनको गायन दायरा विस्तार गरे र शास्त्रीयदेखि आधुनिक शैलीसम्मका धुनमा उनी समान रूपमा सुहाउने स्वरस्वभावका रूपमा चिनिइन्।

प्रमुख गीत

उनका धेरै गीत श्रोता–मध्यस्थमा लोकप्रिय बने। तलका केही शीर्षकहरू प्रायः उद्धृत गरिन्छन्:

• “ए कान्छा मलाई सुनको तारा”
• “फूललाई सोधेँ”
• “पोहोर साल खुशी फाट्यो”
• “हेर न हेर कान्छा”
• “लहरे बर घुमाउने चौतारी”
• “एक्लै बस्दा”
• “आँखामा मेरो उदास”
• “मेरो चौतारिमा बसेर”
• “सबैले भन्थे”
• “आँखारुले”

चलचित्र संगीत

नेपाली चलचित्रमा पनि उनको स्वरले विशेष स्थान पायो। विशेषतः माइतीघर, परालको आगो र कान्छीका गीतहरूका कारण उनी दीर्घकालसम्म सम्झिइन्छिन्।

फिल्मका चयनित गीत

• “उडी जाउँ भने म पन्छी होइन” (फिल्म: परालको आगो)
• “हिमाल सरी म” (फिल्म: कान्छी)
• “यी तिम्रा मुस्कान” (फिल्म: कान्छी)
• “कल कल सल सल” (फिल्म: कान्छी)

उपाधि र मान्यता

उनी “पहाडको नाइटिंगेल” का रूपमा चिनिन्थिन्। साथै नेपाल र भारतका विभिन्न संस्थाबाट प्रदान गरिएका पुरस्कार तथा सम्मानहरूको सूचीमा तलका शीर्षकहरू उल्लिखित छन्:

• संगीत पुरस्कार (सन् १९६६)
• सुर श्रृंगार सम्मेलन पुरस्कार (सन् १९६६)
• मित्रसेन पुरस्कार (असम नेपाली साहित्य/संस्कृतिक परिषद, सन् १९७५)
• दिसरी पुरस्कार (कोलकाता, सन् १९८०)
• भानु एकेडेमी पुरस्कार (दार्जिलिङ, सन् १९८२)
• नेपाली चलचित्र पुरस्कार (सन् १९८२)
• “माइतीघर” (सन् १९८३)
• छिन्नलता गीत पुरस्कार (काठमाडौं, सन् १९९२)
• उर्वशी बाजी पुरस्कार (काठमाडौं, सन् १९९२)
• मित्रसेन संगीत पुरस्कार (गान्तोक, सन् १९९५)
• गोरखा दक्षिण बहू ४ (काठमाडौं, सन् १९९६)
• साधना पुरस्कार (काठमाडौं)
• “कोकिला की हिल्स” (हिन्दुस्तान रेकर्डिङ, कोलकाता)
• “स्वर किन्नरी” (सीताराम साहित्य प्रतिष्ठान, काठमाडौं)

विरासत र स्मरण

उनले गाएको विपुल सङ्ख्याका गीत, चलचित्रका सम्झनात्मक धुन, र श्रोतामाझ जमेको लोकप्रियताका कारण उनको नाम नेपाली संगीतमा दीर्घकालीन रूपमा उच्चारित हुन्छ। उनको सर्जनशीलता र स्वराभिव्यक्तिले समकालीन संगीतकारहरूसँगको सहकार्यलाई पनि सार्थक बनायो। ४ फेब्रुअरी, १९९८ मा उनको निधन भए पनि, रचनाहरू र ध्वनिमुद्रणले उनको सांगीतिक पहिचानलाई निरन्तर जोगाइरहेका छन्।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “अरुणा लामा।” नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%85%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%A3%E0%A4%BE_%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%BE। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026). अरुणा लामा. In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%85%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%A3%E0%A4%BE_%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%BE

@misc{ne_327,
  title = {अरुणा लामा},
  author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%85%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%A3%E0%A4%BE_%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%BE}},
  year = {2026},
  note = {Accessed 2026-11-12}
}