नेपाली विश्वकोशनेपाल र नेपाली भाषाको ज्ञानकोश
योगदान
धर्म र दर्शन

वैद्यनाथ धाम (नेपाल)

वैद्यनाथ धाम, नेपालको चार तीर्थहरू मध्येको एक धाम हो। यो धाम अछाम जिल्लाको बुढीगङ्गा र सरस्वती नदीको दोभानमा अवस्थित छ। यहाँ शिवको स्थापना गरिएको छ। मन्दिरमा वेद पढाउने विद्यालय पनि रहेको छ जसलाई वेद विद्याश्रम भनिन्छ। २०२० मा, सरकारले वेद विद्याश्रमको स्तरोन्नति गर्न वैद्यनाथ धामलाई २० लाख रुपैयाँ विनियोजन गरेको थियो।

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू अद्यावधिक: ६ नोभेम्बर २०२६ १८३ शब्द · १ मिनेट समीक्षा बाँकी
सम्पादन गर्नुहोस् इतिहास

वैद्यनाथ धाम, नेपालको चार तीर्थहरू मध्येको एक धाम हो। यो धाम अछाम जिल्लाको बुढीगङ्गा र सरस्वती नदीको दोभानमा अवस्थित छ। यहाँ शिवको स्थापना गरिएको छ। मन्दिरमा वेद पढाउने विद्यालय पनि रहेको छ जसलाई वेद विद्याश्रम भनिन्छ। २०२० मा, सरकारले वेद विद्याश्रमको स्तरोन्नति गर्न वैद्यनाथ धामलाई २० लाख रुपैयाँ विनियोजन गरेको थियो।

शिवरात्रिमा नेपाल र भारतका तीर्थयात्रीहरू यहाँ आउने गर्छन्।

पौराणिक कथा

स्कन्द पुराणको मानस खण्डको खण्डमा यस स्थानको उल्लेख गरिएको छ। रावणले कैलाश पर्वतमा तपस्या गरेर शिवको दर्शन गर्न नसकेपछि उनी तपस्याको लागि वैद्यनाथमा आएका थिए। यहाँ शिवले रावणलाई ९ वटा टाउको जोड्ने इच्छा पुरा गरिदिएका थिए। शिवले वैद्य (चिकित्सकको) रूपमा काम गरेकोले यस ठाउँलाई बैद्यनाथ भनिन्छ।

इतिहास

विसं १४४० मा अछामका राजा अभय मल्लले उक्त ठाउँको उल्लेख गरेका छन्। यस ठाउँमा सबै रोग निको पार्ने क्षमता रहेको उनले बताएका थिए। १७ औँ शताब्दीको शिलालेखमा शाह राजाहरूको उल्लेख पनि पाइएको छ। अभय मल्लको पालादेखि नै बैजु कुमाललाई द्वारपाल र जलखर जोशी वैद्यलाई यस मन्दिरको पुजारीको रूपमा नियुक्त गरिएको हो।

यस ठाउँमा गोर्खा सेनाले नेपाल एकिकरणका क्रममा छोडेका हतियार पनि राखिएको छ। गोर्खा सेना यस ठाउँमा आएपछि अन्धो भएर पछि हट्नुपरेको किंवदन्ती रहेको छ।

नेपालका शिव मन्दिरहरू

स्रोत र समीक्षाको अवस्था

स्रोत: सम्पादकीय लेख · विकिडाटा Q104848853
समीक्षा: समीक्षा बाँकी — यस लेखको कुनै समीक्षा-अभिलेख छैन।
संरचनागत सूचक ८४/१०० (प्रयोगात्मक; तथ्यको शुद्धताको सूचक होइन — विवरण)

नेपाली विश्वकोशको सम्पादकीय लेख। यो लेख नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका हुन्; सम्पादक-मण्डलको समीक्षा क्रमशः जारी छ — त्रुटि भेटिए सम्पादन सुझाउनुहोस्। पाठ CC BY-SA 4.0 अन्तर्गत उपलब्ध छ।

यस लेखको तथ्यगत जग नेपाली भाषामा मुक्त ज्ञान रच्ने नेपाली विकिपिडियाका स्वयंसेवी लेखकहरूको दशकौँको साधनामा उभिएको छ — उहाँहरूप्रति हाम्रो कृतज्ञतापूर्ण श्रद्धाञ्जली।

यो लेख उद्धृत गर्नुहोस्

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “वैद्यनाथ धाम (नेपाल)।” नेपाली विश्वकोश, ६ नोभेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%A5_%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%AE_(%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2)। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।

सम्बन्धित लेखहरू

भूगोल र स्थान

अछाम जिल्ला

अछाम जिल्ला सुदूरपश्चिम प्रदेशको एक पहाडी प्रशासनिक इकाइ हो, जसको सदरमुकाम मङ्गलसेनमा छ। करिब १६८० वर्ग किलोमिटरसम्म फैलिएको यो जिल्ला भौगोलिक रूपमा दुर्गम भए पनि प्राकृतिक सम्पदा र सांस्कृतिक…

३ मिनेट पढाइ
भूगोल र स्थान

नेपाल

सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल दक्षिण एसियाको भूपरिवेष्ठित देश हो, जसको उत्तरमा चीन र अन्य तीन दिशामा भारत सन्निहित छन्। हिमालयको प्रमुख अंशमा फैलिएको यस राज्यको राजधानी काठमाडौँ हो। तराई, पहाड र…

४ मिनेट पढाइ
कला र संस्कृति

महाशिवरात्रि

महाशिवरात्रि हिन्दू परम्पराको प्रमुख पर्व हो, जसमा भगवान् शिवको आराधना गरिन्छ। फाल्गुन महिनाको कृष्ण पक्ष चतुर्दशी तिथिमा मनाइने यो व्रतमा उपवास, रातभर जागरण, चार प्रहरको पूजा तथा शिवलिङ्गमा दूध…

२ मिनेट पढाइ
धर्म र दर्शन

मुक्तिनाथ

मुक्तिनाथ नेपालका हिन्दु र बौद्ध समुदायका लागि साझा, अति प्रतिष्ठित तीर्थस्थल मानिन्छ। मुस्ताङ जिल्लाको हिमालपारिको भाग, ३,७१० मि. उचाइमा अवस्थित यस स्थानलाई हिन्दुहरूले मुक्ति क्षेत्र र बौद्धहरूले…

२ मिनेट पढाइ
धर्म र दर्शन

पाँचतले मन्दिर

पाँचतले मन्दिर भनेर चिनिने न्यातपोल मन्दिर भक्तपुरको टौमडी क्षेत्रमा अवस्थित, पाँच तल्लायुक्त र नेपाली शैलीको सबैभन्दा अग्लो मन्दिर मानिन्छ। यसको निर्माण मल्लकालीन राजा भुपतिन्द्र मल्लले १८औँ…

२ मिनेट पढाइ
धर्म र दर्शन

खुकुरी

नेपालका विभिन्न समुदायमा खुकुरीलाई कुलदेवतासँग जोडिएको पवित्र धारिलो वस्तु मानिन्छ। यससँग सम्बन्धित पूजा, आचार–निषेध र प्रतीकात्मक संरचनाले धार्मिक–सांस्कृतिक अर्थ दिन्छ; साथै यो नेपालको प्रतिनिधि…

३ मिनेट पढाइ