नेपाली ध्वनिविज्ञान

नेपाली भाषा नेपालको राष्ट्रिय भाषा हो। नेपाली मातृभाषाको रूपमा नेपालको जनसंख्याको ४८% भन्दा बढी मानिसहरूद्वारा बोलिने गर्दछ भने नेपालमा मात्र नभएर यो भुटान र भारतमा पनि बोलिन्छ। यो भाषालाई नेपाली संविधानमा नेपालको आधिकारिक भाषाको मान्यता दिइएको छ।

स्वर

नेपालीमा ११ वटा ध्वनिकीय विशिष्ट स्वरहरू छन्, जसमध्ये ६ मौखिक स्वर र ५ नाके(नासिकिकरण) स्वरहरू समावेश छन्। नासिकिकरण भएका स्वरहरूमा टिल्ड << ~ >> चिन्ह लगाइने गरिन्छ।

नेपालीमा दश वटा डिप्थाङ/संध्यक्षरहरू छन्।

नेपाली शब्दहरूले अन्तिम अन्तर्निहित स्वर(श्व) राख्छ वा राख्दैन भन्ने कुरा पत्ता लगाउन निम्न नियमहरू अनुसरण गर्नुपर्छ।

• यदि अन्तिम अक्षर संयुक्त व्यञ्जन हो भने श्वलाई कायम राखिन्छ। अन्त (anta), सम्बन्ध (sambandha), श्रेष्ठ (śreṣṭha) अपवादहरू: मञ्च (mañc) र गञ्ज (gañj) जस्ता संयुक्त अक्षरहरू र कहिलेकाँही अन्तिम नाम पन्त (panta/pant)।

• कुनैपनि क्रियापदको अन्तिममा श्व सधैँ कायम राखिन्छ जबसम्म श्व रद्द गर्ने हलन्त(्) उपस्थित हुँदैन। हुन्छ(hunca), भएर(bhaera), र गएछ(gaeca) जबकि छन्(chan), र गइन्(gain)।

त्रुटिपूर्ण वर्ण विन्यासको कारणले अर्थ परिवर्तन हुन सक्छ: गईन्(gain) र गईन(gaina)

• क्रियाविशेषण, ध्वनि-अनुकरणात्मक र सम्बन्धबोधकहरूमा सामान्यतया श्व कायम राखिन्छ तर नराखेको खण्डमा हलन्तको प्रयोग गर्नुपर्छ: अब(aba), तिर(tira), आज(aja), र झन्(jhan)

• केही नामहरूमा श्वको प्रयोग हुन्छ: जस्तै: दु:ख(duḥkha), सुख(sukha)।

नोट: श्व प्राय: संगीतमा गायन र कविता वाचन गर्दा कायम राखिन्छ।

व्यञ्जन

मौखिक नेपालीमा ३० वटा व्यञ्जन छन्।

देवनागरी लिपि

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “नेपाली ध्वनिविज्ञान।” नेपाली विश्वकोश, १७ अगस्ट २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80_%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%9E%E0%A4%BE%E0%A4%A8। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026). नेपाली ध्वनिविज्ञान. In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80_%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%9E%E0%A4%BE%E0%A4%A8

@misc{ne_732,
  title = {नेपाली ध्वनिविज्ञान},
  author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80_%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%9E%E0%A4%BE%E0%A4%A8}},
  year = {2026},
  note = {Accessed 2026-11-12}
}