गजेन्द्र गुरुङ

गजेन्द्र गुरुङ भारतीय मूलका राजनीतिज्ञ हुन्, जसको राजनीतिक गतिविधि कलिम्पोङ तथा पश्चिम बङ्गाल केन्द्रित रह्यो। उनी १९७२ को विधानसभाको निर्वाचनमा कलिम्पोङबाट भारतीय काङ्ग्रेस (आर)का उम्मेदवारका रूपमा विजयी भए। त्यसपछिको काङ्ग्रेस–भारतीय कम्युनिष्ट पार्टी संयोजनमा बनेको राज्य सरकारले उनलाई उपमन्त्रीको जिम्मेवारी दियो, र १९७५ मा राज्यमन्त्री समेत नियुक्त गर्‍यो। पारिवारिक पृष्ठभूमि गोर्खा राजनीति नजिक रहेको र पछिल्ला वर्षहरूमा मदन तामाङको प्रान्त परिषद्सँग आवद्ध भई आन्दोलनको नेतृत्व तहमा सक्रिय भएको देखिन्छ।

प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा

गुरुङको जन्म ३ जनवरी १९३७ मा कलिम्पोङमा भयो। प्रारम्भिक तथा माध्यमिक शिक्षा उनले त्यहीँस्थित सरकारी उच्च विद्यालयमा पाए। उच्च अध्ययनका लागि उनले एस.यू.एम.आई. कलेज, कलिम्पोङमा भर्ना लिए, जहाँबाट औपचारिक शैक्षिक योग्यता हासिल गरे।

परिवार र राजनीतिक पृष्ठभूमि

गजेन्द्र गुरुङ राजनीतिक वातावरणमा हुर्किएका थिए। उनका पिता नारबहादुर गुरुङ भारतीय काङ्ग्रेस (आर)सँग सम्बन्धित पूर्व मन्त्री थिए। उनका काकाले अखिल भारतीय गोर्खा लिग स्थापना गरेका थिए, जसले उनको पारिवारिक परिवेशलाई गोर्खा राजनीतिक धारासँग नजिक्यायो र सार्वजनिक जीवनतर्फ उन्मुख हुन प्रेरक पृष्ठभूमि बनायो।

विधानसभा निर्वाचन र प्रतिनिधित्व

१९७२ को विधानसभा निर्वाचनमा गुरुङले कलिम्पोङ क्षेत्रबाट भारतीय काङ्ग्रेस (आर)को तर्फबाट उम्मेदवारी दिए। उनले १०,१९० मत (३७.६०%) प्राप्त गरी विजयी भए र प्रतिनिधि बने। १९७७ को निर्वाचनमा भने उनी पुनः कलिम्पोङमै प्रतिस्पर्धी बने तर ९,०४५ मत (२७.६१%)सहित दोस्रो स्थानमा रहँदै पराजित भए।

सरकारी जिम्मेवारी

१९७२ को निर्वाचनपछि काङ्ग्रेस–भारतीय कम्युनिष्ट पार्टी नेतृत्वको राज्य सरकार बनेपछि गुरुङ उपमन्त्री पदमा नियुक्त भए। उनको जिम्मेवारीमा उद्योग तथा वाणिज्यसम्बन्धी विभाग, कुटिर तथा साना उद्योग विभाग, र सहकारी विभाग परे; सहकारी विभागसम्बन्धी नामाङ्कन १५ डिसेम्बर १९७२ मा भएको थियो। साथै, पर्यटन सम्बन्धी कामको समन्वयका लागि गृह विभागअन्तर्गतको पर्यटन शाखामा २० मार्च १९७२ मा उनको नामाङ्कन गरिएको थियो, र विकास तथा योजना विभागको पहाडी मामिला शाखासमेत उनको कार्यक्षेत्रमा थियो। १९७५ मा उनी राज्यमन्त्री बने र उक्त अवधिभर राज्य प्रशासनमा विभिन्न क्षेत्रीय तथा औद्योगिक विषयका नीति–समन्वयमा संलग्न रहे।

पछिल्लो राजनीतिक संलग्नता

१९८० का दशकतिर गुरुङ मदन तामाङद्वारा प्रवर्तित प्रान्त परिषद्मा प्रवेश गरे। सो संरचनाभित्र उनी आन्दोलनको नेतृत्व तहमा समावेश भए र पहाडी क्षेत्रका सरोकारहरूलाई संस्थागत रूपमा उठाउने पक्षमा उभिए। यस चरणमा उनको भूमिका दलगत हैसियतभन्दा मुद्दा–केन्द्रित अभियानतर्फ उन्मुख भएको देखिन्छ।

मृत्यु र मूल्याङ्कन

गजेन्द्र गुरुङको निधन २००५ मा भयो। कलिम्पोङको जनप्रतिनिधिका रूपमा १९७२–१९७७ बीचको उनको कार्यकाल, उपमन्त्री तथा राज्यमन्त्रीका रूपमा सम्हालेका जिम्मेवारी, र पछि क्षेत्रीय राजनीतिक अभियानसँगको सम्बन्ध, उनको सार्वजनिक जीवनका पहिचानयोग्य पक्ष हुन्। गोर्खा राजनीतिक पृष्ठभूमिसँग जोडिएको परिवार र राज्य प्रशासन दुवैमा संलग्नताले उनलाई समसामयिक पश्चिम बङ्गाल राजनीतिमा चिन्नयोग्य शख्सियत बनायो।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “गजेन्द्र गुरुङ”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/गजेन्द्र_गुरुङ (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). गजेन्द्र गुरुङ [Gajendra Gurung]. In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/गजेन्द्र_गुरुङ

“गजेन्द्र गुरुङ [Gajendra Gurung].” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/गजेन्द्र_गुरुङ. Accessed 12 November 2026.

Nepali Encyclopedia Editors. “गजेन्द्र गुरुङ [Gajendra Gurung].” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/गजेन्द्र_गुरुङ.

@misc{nepaliencyclopedia_875,
  author       = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  title        = {गजेन्द्र गुरुङ [Gajendra Gurung]},
  howpublished = {Nepali Encyclopedia},
  year         = {2026},
  url          = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%97%E0%A4%9C%E0%A5%87%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0_%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%99},
  urldate      = {2026-11-12},
  note         = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}

TY  - ELEC
AU  - Nepali Encyclopedia Editors
TI  - गजेन्द्र गुरुङ [Gajendra Gurung]
T2  - Nepali Encyclopedia
PY  - 2026
DA  - 2026/11/12
UR  - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%97%E0%A4%9C%E0%A5%87%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0_%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%99
Y2  - 2026/11/12
LA  - ne
ER  -