कुमारी

कुमारी नेपाली भाषामा विभिन्न प्रसङ्गमा प्रयोग हुने शब्द हो। सामाजिक अर्थमा, विवाह नगरेकी र पुरुषसँग शारीरिक सहवास नठानिने केटीलाई जनाउन यस शब्दको प्रयोग हुन्छ। अर्को प्रसङ्गमा, उपत्यकामा पूजिने जीवित देवीलाई जनाउने उपाधि पनि यही शब्दले बोक्छ। साथै, नेपाली समाजमा स्त्रीहरूको व्यक्तिनामका अङ्गका रूपमा प्रचलित छ, र यस शीर्षकको चलचित्र पनि छ।

परिभाषा र अर्थ

यस शब्दको पहिलो अर्थ सामाजिक अवस्थासँग सम्बन्धित छ, जहाँ विवाह नगरेकामा केन्द्रीय जोड रहन्छ। त्यही प्रसङ्गमा, पुरुषसँग शारीरिक सम्बन्ध नभएको ठानिने व्यक्तित्वलाई जनाउन यो शब्द लिइन्छ। अर्को अर्थ आस्थासँग गाँसिएको छ, जसमा उपत्यकामा पूजिने जीवित देवीलाई यही शब्दले सूचित गर्छ। नेपाली भाषिक चलनमा यसै शब्दले महिलाको नाम-अङ्गको रूपमा पनि काम गर्छ।

सामाजिक प्रयोग

सामाजिक सन्दर्भमा कुमारी भन्नाले विशेषतः यस्तो व्यक्ति बोध गरिन्छ, जसको वैवाहिक स्थिति अविवाहित मानिन्छ। यसले यौन-आचरणबारेको धारणा पनि समेट्ने भएकाले, प्रयोग गर्दा प्रसङ्ग स्पष्ट हुनु आवश्यक हुन्छ। परिवार, समुदाय वा कानुनी कागजातका प्रसङ्गमा यो शब्दले त्यही सामाजिक अवस्थालाई जनाउने बोध गराउन सक्छ।

आस्थागत अर्थ

आस्थासम्बद्ध प्रयोगमा कुमारी उपाधि उपत्यकामा पूजिने जीवित देवीलाई जनाउन用 हुन्छ। यस अर्थमा पदावलीले देवीस्वरूप व्यक्तिमा समाजले देखाउने आस्था, सम्मान र उपासनाको संकेत गर्दछ। यहाँ कुमारी कुनै साधारण व्यक्तिगत विशेषण नभई, उपाधि र श्रद्धाको रूपमा ग्रहण गरिएको हुन्छ। उपत्यकामा यस अर्थको बोध विशेष रूपमा देखिने कुरा स्रोतमा संकेत गरिएको छ।

नामको रूपमा प्रयोग

नेपाली समाजमा कुमारी महिलाहरूको नाम-अङ्गका रूपमा प्रचलित छ। यसरी प्रयोग हुँदा यो शब्द स्वतन्त्र नाम वा संयोजनका रूपमा आउन सक्छ भन्ने बोध उदाहरणबाट हुन्छ। उदाहरणका लागि, झमक कुमारी घिमिरे जस्ता नाममा “कुमारी” बीचको अङ्गको रूपमा देखिन्छ। यस्तो प्रयोगले शब्दलाई व्यक्तिगत पहिचानको भाग बनाउँछ।

कृतिको शीर्षक

“कुमारी” शीर्षकको एउटा चलचित्र रहेको जनाइएको छ। शीर्षकमा यो शब्द प्रयोग हुँदा कथावस्तु, पात्र वा प्रतीकात्मक अर्थसँग सम्बन्धित सन्दर्भ सम्भावित हुन्छ। यद्यपि यहाँ उक्त चलचित्रबारे थप विवरण समावेश गरिएको छैन।

अर्थ-भिन्नता र सन्दर्भ स्पष्टता

कुमारी शब्द बहुअर्थी भएकोले, यसको सही अर्थ सन्दर्भले निर्धारण गर्छ। सामाजिक सन्दर्भमा वैवाहिक स्थिति बुझिन्छ, आस्थागत सन्दर्भमा जीवित देवी संकेत हुन्छ, र नामसम्बन्धी सन्दर्भमा व्यक्तिगत पहिचानका अङ्गका रूपमा अर्थ लाग्छ। लेखन वा वाचनमा यिनै अर्थमध्ये कुन सन्दर्भ लक्षित हो भन्ने कुरा स्पष्ट पार्दा अर्थबोझिलता घट्छ र संचार सटीक हुन्छ।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “कुमारी।” नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026). कुमारी. In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80

@misc{ne_278,
  title = {कुमारी},
  author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80}},
  year = {2026},
  note = {Accessed 2026-11-12}
}